در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
نامزدی همان ازدواج نیست
بعد از آنکه در شماره های گذشته چند مطلب درباره مهریه و فسخ نکاح و قوانین مربوط به آنها در این صفحه منتشر شد، خوانندگان زیادی با ما تماس گرفتند و درخواست کردند
در این شماره قصد داریم برای روشن شدن ابعاد حقوقی موضوع به طور اختصاصی به مبحث نامزدی و قوانین مربوط به آن بپردازیم ، البته منظور ما از نامزدی دورانی است که هنوز عقد جاری نشده است و مبدا آن دوران خواستگاری و آخرش هم عقد است ، در این مدت بدون آنکه سندی تنظیم شود، خانواده های دختر و پسر (یا البته خودشان) با فرستادن هدایا و یا رد و بدل کردن حلقه نامزدی متعهد می شوند تا بعدا با یکدیگر ازدواج کنند.
یکی از مهمترین مواد قانونی که درباره نامزدی همین اول کاری لازم است بدانید، این است که نامزدی به معنای دادن حق و مجوزی برای ازدواج حتمی با طرف مقابل نیست ، یعنی اگر دختری با پسری نامزد شد بعد از گذشت هر چند سال چنانچه تمایل نداشت تا زمانی که عقد جاری نشده است می تواند نامزدی را بهم بزند و با این مرد ازدواج نکند، مرد هم به همین صورت می تواند نامزدی را به هم بزند و با این دختر ازدواج نکند، البته در این بحث ما سعی نداریم تا به مسائل انسانی و اخلاقی این موضوع بپردازیم بلکه هدفمان تنها بیان مسائل قانونی و حقوقی این مساله است.
ماده 1035قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران که به همین موضوع اختصاص دارد درباره قول و قرارهایی که پیش از جاری شدن عقد و یا همان دوران نامزدی است تصریح می کند که تمام قول و قرارهای دختر و پسر و حتی خانواده ها قبل از جاری شدن عقد از لحاظ قانونی کشک است و تا زمانی که عقد ثبت نشده باشد، با توسل به این قول و قرارها نمی شود به دادگاه رفت و ادعا کرد که طرف مقابل باید حتما پای سفره عقد بنشیند و حتما باید با وی ازدواج کند، در این مورد سالهای نامزد بودن فرقی ندارد و نمی شود گفت که چون 10سال است نامزد من بوده باید حتما ازدواج کند، البته باز هم تاکید می کنیم منظورمان از جهت قانونی است و در اینجا به لحاظ انسانی درباره درست یا نادرست بودن نامزدی بحث نمی کنیم.
این ماده می گوید وعده ازدواج یا همان قول و قرارهای دختر و پسر و حتی مراسم نامزدی که با حضور خانواده ها صورت می گیرد، ایجاد علقه زوجیت نمی کند که به زبان خودمانی معنی اش این است که نامزدی به معنای الزام برای ازدواج نیست.
این ماده می افزاید: در این مورد حتی پرداختن تمام یا قسمتی از مهریه ای که قرار شده است هنگام عقد پرداخت شود هیچ کدام از نامزدها را ملزم نمی کند تا بعدا با دیگری ازدواج کند و هر یک از زن و مرد تا زمانی که عقد نکاح جاری نشده می تواند از ازدواج کردن با طرف مقابل امتناع کند و طرف دیگر هم نمی تواند به هیچوجه او را مجبور به ازدواج کند و یا از جهت این که به خاطر آنکه بعد از سالها نامزدی نمی خواهد با او ازدواج کند مطالبه خسارت کرده و به دادگاه شکایت کند.
البته ماده 1036سابق قانون مدنی مقرر می داشت اگر یکی از طرفین و یا خانواده وی به وعده ازدواج طرف دیگر فریفته شده و مخارجی کرده باشد و طرف مقابل بدون علت موجهی نامزدی را بهم بزند باید از عهده خسارت برآید که البته این ماده در تجدیدنظر مصوب سال 70حذف شد و بنابراین طبق قانون کنونی امتناع از وصلت و بهم زدن نامزدی باعث نمی شود تا طرف مقابل شکایت کرده و مطالبه خسارت کند.
تکلیف هدایا چه می شود؛
بعد از دانستن این که نامزدی به معنای حق مسلم برای ازدواج نیست ، مساله حقوقی مهم دیگر درباره نامزدی ، مشخص شدن تکلیف هدایایی است که در این مدت رد و بدل شده است ، سوال مهم این است که آیا می شود این گونه هدایا را باز پس گرفت یا نه؛
در این مورد ماده 1037قانون مدنی می گوید: هریک از نامزدها می توانند در صورت برهم خوردن وصلت و به نتیجه نرسیدن نامزدی و وعده ازدواج ، تمام هدایایی که به طرف دیگر یا پدر و مادر او برای آنکه ازدواج سر بگیرد داده اند را مطالبه کرده و پس بگیرند، البته در این باره بین هدایایی که عادتا نگاهداری می شوند مثل طلا و جواهری که رد و بدل می شود و هدایای مصرفی مثل لوازم آرایش و برخی لباسها تفاوت وجود دارد.
هدیه رو وانکرده پس فرستاد
قانون مدنی می گوید هدایایی که عادتا نگهداری می شوند باید به طرف مقابل بازگردانده شوند، منظور از این این هدایا، اشیایی است از قبیل حلقه نامزدی ، ساعت و دستبند که به انگیزه ازدواج در آینده به طرف دیگر داده می شود و از لحاظ عرفی ، هر یک از نامزدها موظف به نگهداری و مواظبت از آن هستند، در مورد این گونه هدایا با برهم خوردن نامزدی ، گیرنده هدیه ملزم است که آن را برگرداند.
اما در این موارد در صورتی که خود هدیه وجود داشته باشد اشکالی به وجود نمی آید و هدیه باید برگردانده شود اما درصورتی که هدیه از بین رفته باشد و یا به اصطلاح قانونی (تلف) شده باشد وضعیت به چه صورتی خواهد بود؛
در این باره قانون 2حالت را در نظر گرفته است : اول حالتی است که هدیه بدون تقصیر گیرنده تلف شده باشد مانند این که بر اثر سیل یا سرقت مفقود شده باشد، در این صورت گیرنده هدیه ، مسوولیتی در مورد استرداد آن نخواهد داشت.
اما در حالت دوم ممکن است خانواده عروس خانم و یا خود وی هدایا را با کوتاهی خود از بین برده باشند و یا آن که اصلا نخواهند عین هدیه را پس بدهند در چنین مواردی طبق قانون مدنی اگر عین هدایا موجود نباشد، (هدیه دهنده) مستحق دریافت قیمت هدایایی خواهد بود که عادتا نگاه داشته می شود مگر این که آن هدایا بدون آنکه طرف دیگر مقصر باشد از بین رفته باشد.
البته ماده 1038این ماده می گوید گرفتن قیمت هدایا تنها در صورتی است که عروس و داماد زنده باشند وگرنه اگر یکی از نامزدها فوت کنند و در اثر آن نامزدی بهم بخورد، رجوع به قیمت قابل اجرا نخواهد بود.
هدایایی که مصرف شده اند
به غیر از هدایای ماندنی که عادتا نگهداری می شوند، یک سری از هدایا هم هستند که مصرفی اند و عادتا نگهداری نمی شوند مانند خوراکیها، لباس ، صابون ، عطر، ادکلن و... در این گونه موارد وضعیت متفاوت است و چون هدایا برای مصرف به دیگری داده شده است و در واقع هدیه کننده ، اجازه استفاده آن را به طرف دیگر داده است و علاوه بر آن قیمت این گونه هدایا هم دلیل هدیه دادن آنها نبوده است و بیشتر ارزش معنوی آن مدنظر است ، قانون مقرر کرده است اگر عین هدایا در هنگام بهم خوردن نامزدی وجود داشته باشد، هدیه کننده می تواند آن را پس بگیرد اما در صورتی که نامزدی به خط آخرش می رسد این هدایا هرچند با تقصیر گیرنده آن از بین رفته باشند، هدیه گیرنده الزامی ندارد که هدیه را پس دهد و طرف مقابل هم نمی تواند او را به استرداد چنین هدایایی ملزم کند.
وقتی مرگ ، نامزدی را بهم می زند
وقتهایی هست که هیچ کدام از دختر و پسر جوان نامزدی را بهم نمی زنند بلکه این مرگ است که نامزدی را به پایان خط می رساند.
در چنین مواردی ماده 1038قانون مدنی درباره این که تکلیف هدایا به چه صورت است ، می گوید: پرداختن قیمت معادل هدیه ، در موردی که وصلت منظور در اثر فوت یکی از نامزدها بهم بخورد مجری نخواهد بود.
آن طوری که از این ماده برمی آید در صورتی که عین هدایا وجود داشته باشد، امکان بازپس گرفتن هدایا وجود دارد اما در صورتی که هدیه از بین رفته باشد، اعم از این که طرف مقابل در از بین رفتن آن مقصر باشد یا خیر، طبق قانون امکان مطالبه قیمت هدیه بعد از مرگ متصور نیست.
ازدواج به شرط سلامت
یکی دیگر از مواردی که درباره نامزدی قابل ذکر است این که طبق ماده 1040قانون مدنی ، هریک از نامزدها می توانند برای انجام وصلت و جاری شدن عقد، از طرف مقابل بخواهند گواهی ای از پزشک بیاورد که نشان دهد وی از امراض مسری مانند سفلیس ، سوزاک و سل - و در سالهای اخیر (ایدز)- عاری است و درصورتی که طرف مقابل این تاییدیه را نیاورد می تواند از ازدواج با او تا زمان آوردن این گواهی خودداری کند.
نرگس فراهانی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
