داستان شروع و پایان یک کودتای نافرجام و چند سوال

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه که در شهر مارماریس در جنوب ترکیه به‌سر می‌برد، عازم استانبول شد. وی در مسیر حرکت به طرف فرودگاه آتاتورک گفت محل اقامت وی در مارماریس بمباران شده و منشی ویژه وی نیز به اسارت گرفته شده است.

اردوغان در تماس تلفنی تصویری با شبکه سی.ان.ان ترک از مردم کشورش خواست به خیابان‌ها بریزند. از ساعت یک و 30 دقیقه بامداد به بعد صدای اذان و تلاوت قرآن از مساجد شنیده شد. ساعت 5 بامداد نیروهای اشغالگر ساختمان سی.ان.ان ترک توسط نیروهای پلیس دستگیر شدند. سرانجام ستاد فرماندهی ارتش در ساعت 16 و 30 دقیقه یکشنبه به‌طور رسمی اعلام کرد کودتا در ترکیه به‌طور کامل برطرف شد.

صفحه‌ای بزرگ در تاریخ ترکیه رقم خورد، ولی نکات ابهام‌برانگیزی در آن وجود دارد؛ به عنوان مثال ارتش با وجود تجربه‌ای که در زمینه کودتا دارد، چرا در این مورد تا این حد ناشیانه عمل کرد؟

اردوغان که در زمان آغاز اقدام کودتاچیان در شهر مارماریس به‌سر می‌برد و حتی هتل محل اقامت وی پس از خروج مورد اصابت موشک قرار گرفت، چگونه درحالی‌که حریم هوایی بخش اعظم ترکیه از جمله آنکارا و استانبول در جولانگاه جنگنده‌های کودتاچیان بود، براحتی عازم استانبول شد و در فرودگاه آتاتورک فرود آمد؟ درحالی ‌که این فرودگاه نیز تحت محاصره نیروهای کودتاچی بود.

سخنرانی اردوغان در فرودگاه بسیار دور از نگرانی بود. وی به واسطه خلق و خویی که دارد، حتی در برابر کمترین اتفاق ناخوشایند واکنش‌های تندی از خود نشان می‌دهد چرا در چنین اتفاقی با این وخامت که گفته می‌شود، وی را مورد هدف قرار داده بود تا این حد خونسرد بود؟

چرا شبکه‌های اجتماعی که در پی هر اتفاق کوچکی بسرعت قطع می‌شد، این بار قطع نشد؟ و به اصحاب رسانه‌ها اجازه داده می‌شد به هر سویی که می‌خواهند بروند.

اندک بودن تعداد کودتاچیان و اشغال شبکه‌های تلویزیونی با کمتر از ده نظامی، خود سوالی است که باید پاسخی برای آن پیدا کرد؟

معمولا یکی از اصلی‌ترین اهداف کودتاچیان سیاستمداران هستند، ولی در این اقدام سیاستمداران براحتی در رفت و آمد بودند و به دفعات از طریق تلویزیون و شبکه‌های اجتماعی پیام‌های خود را به مردم رسانده و حتی در میان آنان حاضر می‌شدند.

صدمه زدن به وسایل ارتباط جمعی نیز یکی دیگر اهداف اصلی و دارای اولویت حیاتی در هر کودتایی است، ولی در این اقدام جز یکی دو مورد اقدام ناشیانه و شاید ظاهرفریبانه شاهد اقدام دیگری نبودیم.

در ترکیه تعداد زیادی شبکه تلویزیونی طرفدار دولت وجود دارد، ولی برنامه هیچ‌یک از این شبکه‌ها در طول اقدام کودتاچیان قطع نشد.

در طول اقدام به کودتا هیچ بیانیه‌ای که نشان‌دهنده جناح کودتاچیان باشد، دیده نشد؛ یعنی کودتاچیان با اعلام طرف خود و بیانیه‌های تبلیغاتی می‌توانستند برای خود طرفدار یا هوادار فراهم کنند. به عنوان مثال می‌توانستند حرکت خود را به عنوان مخالفت با اردوغان یا دولت اعلام کرده و تعدادی از مردم را به‌سوی خود بکشانند. در این روند از هیچ شبکه تلویزیونی در این خصوص چیزی دیده نشد.

اگر این کودتا علیه اردوغان و قدرت روزافزون وی و برای ممانعت از فشار وی برای تغییر نظام سیاسی کشور صورت می‌گیرد، چرا کودتاچیان به طور مستقیم وی را مورد هدف قرار ندادند؟

به هر حال این سوالاتی است که شاید در آینده پاسخی منطقی برایشان پیدا شود.

مجید اخوان

خبرنگار