باکتری ها ، میانبر جذب غذای گیاهان

کشور ایران جزو مناطق خشک و نیمه خشک دنیا محسوب می شود و بارندگی اندک و مواد بالای آهکی موجب شده اند تا سطح وسیعی از اراضی کشاورزی ایران را خاکهای آهکی و قلیایی تشکیل دهند.

کد خبر: ۹۱۹۵۷

این عوامل مشکلات عدیده ای را در تغذیه گیاه و انسانهایی که از آن گیاه تغذیه می کنند به وجود می آورد. کمبود آهن ، روی ، مس ، فسفر و دیگر عناصر غذایی در خاک و گیاه از مهمترین اثرات منفی خاکهای آهکی کشورماست . خاکهای کشور ما بالقوه از این عناصر غنی است اما به دلیل PH قلیایی خاکهای کشورمان (بجز استان گیلان) جذب این عناصر مختل می شود؛ چراکه جذب عناصر غذایی تابع محلولیت آنهاست و محلولیت آنها تابع اسیدیته محیط خاک است . به طور کلی برای جذب حداکثر مواد غذایی توسط گیاه خاک باید خنثی تا کمی اسیدی باشد. پس بی علت نیست که طبق گزارش های وزارت بهداشت ، درصد عمده ای از مردم ما بخصوص زنان و کودکان با فقر شدید آهن و... روبه رو هستند. اضافه کردن این عناصر به خاک هیچ مشکلی را حل نمی کند، چراکه کود اضافه شده در خاک به صورت نامحلول و غیرقابل جذب تثبیت می شود. در بسیاری از مناطق افزودن گوگرد برای تقلیل PH خاک و بالا بردن محلولیت آهن ، روی ، فسفر و... معمول است اما نکته مهم اینجاست که گوگرد به تنهایی هیچ تاثیری بر PH ندارد. گوگرد ابتدا باید به یون سولفات که باعث اسیدی تر شدن خاک می شود، تبدیل شود و در این صورت اسیدیته خاک کاهش می یابد و خنثی می شود. فرآیند تبدیل گوگرد به سولفات در شرایط محیطی معمول خاک به طور شیمیایی بسیار کند اتفاق می افتد. یعنی اگر مقداری گوگرد به خاک اضافه کنیم ، به طور طبیعی بیش از دهها سال طول می کشد که تبدیل به سولفات شده و برای گیاه موثر بیفتد. محققان میکروبیولوژیست سالها پیش گونه هایی از باکتری جنس تیوباسیلوس (Thiobacillus sp) را شناسایی کرده اند که توانایی آن را دارند که به طور بیولوژیکی و بسیار سریع عنصر گوگرد را تبدیل به سولفات کرده و از این راه هم خود به نوایی برسند (چون انرژی مورد نیاز خود را از همین تبدیل کسب می کنند) هم شرایط رشد را برای گیاه زراعی بهبود بخشند. متاسفانه این باکتری ها در اغلب خاکهای ایران یافت نمی شوند و باید به همراه گوگرد به خاک اضافه شوند. البته خود گوگرد یکی از عناصر ضروری برای رشد گیاه است که در ساختمان پروتئین ها نقش مهمی دارد که شکل جذب آن توسط گیاه به صورت سولفات است یعنی برای جذب توسط گیاه باید تبدیل به یون سولفات شود. برای این تبدیل نیاز به باکتری های تیوباسیلوس در خاک ضروری است . البته میزانی از گوگرد همراه آفت کش ها و سایر کودهای مورد استفاده مثل سولفات آهن یا سولفات روی به مزرعه اضافه می شود ولی میزان آن هرگز به حدی نیست که بتواند بر PH کل خاک اثر بگذارد. امروزه استفاده از این باکتریها که مشکلات تغذیه ای گیاه را به طور پایه ای و دایمی حل می کنند ، بسیار مورد توجه محققان و متخصصان کشاورزی قرار گرفته است . خوشبختانه حرکتهایی در جهت توسعه استفاده از این چنین موجوداتی که به کودهای بیولوژیک موسوم هستند نیز فراهم شده است . اما مساله اصلی درک اهمیت این پدیده ها در رشد و تغذیه گیاه توسط مسوولان ذی ربط است تا با فراهم کردن بستر مناسب و عادلانه برای فعالان این بخش ، امکان توسعه تولید این قبیل کودها در کشور فراهم شود. باید آگاه بود که با توجه به توسعه استفاده از این مواد بیولوژیکی در سایر کشورها ، در صورتی که فناوری تولید آن در کشورمان همگام با کشورهای پیشرفته توسعه نیابد ، در سالهای آینده مجبور به وارد کردن میزان زیادی از این محصولات خواهیم شد. چراکه خواه ناخواه کشاورزان با پی بردن به اثرات مثبت این قبیل باکتری ها یا سایر کودهای بیولوژیک ، متقاضی استفاده از آنها خواهند شد. کشاورزی پایدار در گرو استفاده از چنین امکاناتی است که مشکلات خاک و گیاه را به طور دایمی و جامع نگر حل می کنند و با محیط زیست سازگارند.