گذار از دوران «ام دی»

مک‌دانل داگلاس و نخستین جرقه تولید ام‌دی

بعد از موفقیت در فروش هواپیمای دی سی9 بود که شرکت مک‌دانل داگلاس با افزایش روند قیمت سوخت و سختگیرانه‌تر شدن قوانین کاهش آلودگی صوتی، بر آن شد تا با تغییر و ایجاد برخی اصلاحات فنی، نمونه اولیه ام‌دی80 را روانه بازار کند. هواپیمایی که از روزهای نخست ورود به عرصه‌ حمل و نقل، همیشه سایه‌ سرد پیامدهای سوانح رخ داده برای پیشینیان خود را احساس می‌کرد.

تولد ام‌دی

با سفارش خرید شرکت هواپیمایی سوئیس ایر، تولید و معرفی نخستین نمونه از ام‌دی 80 در سال 1980 آغاز شد. تغییرات ملموس بسیاری روی هواپیمای پیشین (دی سی9) رخ داده بود. موتورهای قوی‌تر با قدرت پیشران بیشتر، تا افزایش ابعاد بدنه با جایگذاری دو تکه مجزا در جلو و عقب محل نصب بال به بدنه که طبیعتا افزایش طول نوک تا نوک بال‌ها را نیز به دنبال داشت. با گذر زمان و ایجاد بعضی اصلاحات تا سال‌1995 ، نمونه‌های بعدی با نام‌های ام‌دی81، 82، 83، 87، 88 و 90 به پرواز درآمدند.

همگی این مدل‌ها از نگاه مسافران تقریبا یکسان بودند. به جز ام‌دی87 که دارای بدنه‌ای کوتاه تر نسبت به دیگر اعضای خانواده خود بود. ولی در کل، این نسل هواپیماها با ردیف‌های پنج تایی از صندلی و یک راهرو در وسط، توانستند بازار فروش هواپیماهای تک راهرو میان برد را از آن خود کنند. دی سی 9 با تولید بیش از 2400 فروند، رتبه سوم را پس از بوئینگ737 و ایرباس320 به خود اختصاص داد و این نویدی بود برای ام‌دی که کار خود را با انگیزه‌تر پیش ببرد. ولی در سال 1997 و با ادغام مک دانل داگلاس با بوئینگ و خریداری سهام آن توسط این شرکت، پروژه ام‌دی95 متوقف شد و با تغییر نام به بوئینگ717 به کار خود، که البته چندان هم موفق نبود، ادامه داد.

ام دی در ایران

ام دی82، ام‌دی83 و ام‌دی88 مدل‌هایی از این نسل بودند که با هدف افزایش ضریب ایمنی حمل و نقل هوایی و درپی ممنوعیت پرواز توپولف154، از سال‌های 82 و 83 وارد ناوگان خطوط هواپیمایی کشور شدند. بررسی این که تصمیم برای جایگزینی این پرنده با توپولف، یا تشخیص دلایل ناکارآمدی آن برای ادامه خدمت‌رسانی به چه میزان صحیح بودند، طبیعتا در این مجال نمی‌گنجد. ولی مروری بر قابلیت‌ها و محدودیت‌های فنی ام‌دی می‌تواند بسیاری از سؤالات و شبهات ایجاد شده از سوی منتقدانش را پاسخ دهد. هواپیمایی که با مشخصات فنی برجسته خود توانست یکی از مهم‌ترین عناوین مجله ایرلاینر را در آخرین شماره سال 2015 به خود اختصاص دهد.

دارایی‌ها و انتظارات

ام‌دی با داشتن دو موتور قوی برای وزن برخاست پیش‌بینی شده و قابلیت حمل نزدیک به 170 مسافر، از بهترین هواپیماهای میانبرد با بدنه متوسط محسوب می‌شود. این پرنده با داشتن ابزارآلات دقیق و پیشرفته‌ موقعیت و جهت‌یابی، می‌تواند با سیستم خلبان خودکار خود، ضمن فراهم کردن پروازی امن و راحت برای مسافران، از کار ذهنی و فیزیکی خلبان کاسته و همیشه او را برای اخذ تصمیمات مهم و سریع آماده نگه دارد. سیستم خلبان خودکار این هواپیما با بهره‌گیری از بالاترین علوم الکترونیکی زمان طراحی و تولیدش، توانسته بهینه‌ترین و ایمن‌ترین سیستم ممکن در بین هواپیماهای هم عصر خود و شاید برخی نمونه‌های نسل‌های بعدی را ارائه کند. اگر بخواهیم ام‌دی را از این منظر با هواپیماهای نسل جدید همچون ایرباس320 و نسل‌های جدید بوئینگ یا دیگر محصولات کارخانه‌های بزرگ هواپیماسازی دنیا مورد مقایسه قرار دهیم، بدون شک انتخاب اول خلبان نخواهد بود! زیرا در شرایط مساوی و با حقوق ثابت، حتما کار کمتر بهتر است. ولی این بدین معنی نیست که ام‌دی کمبود یا خطری برای راحتی و امنیت مسافران به وجود خواهد آورد. مگر این که توجیه اقتصادی برآمده از مصرف سوخت کمتر پرنده‌های آهنی جدید باعث رغبت بیشتر شرکت‌های حمل و نقل هوایی برای استفاده از آنها و کسب سود بیشتر شود.

این هواپیما جزو نخستین نسل از هواپیماهایی است که از فناوری نشانگرهای دیجیتال (Cathode Ray Tube) برای نمایش اطلاعات پروازی خلبان استفاده می‌کند که به نوعی آن را از پیشروان هواپیماهای دارای نشانگر شیشه‌ای مدرن (Glass Cockpit) قرار می‌دهد. هرچند باز هم این موردی نیست که انتظارات مسافر را برآورده کند.

این هواپیما در اصل برای پوشش پروازهای داخلی ایالات متحده طراحی شده است. این کشور با داشتن تنوع آب و هوایی، شرایط محیطی مختلفی را به هواپیما تحمیل می‌کند. پس در این صورت استفاده از آن در ایران و در فصول مختلف آسیبی به هواپیما و به امنیت مسافران وارد نمی‌کند. لازم به یادآوری است برخی ملاحظات فنی برای جلوگیری از خطرات احتمالی در کاربری وسایل پرنده در شرایط سخت، برای تمام هواپیماها، حتی نسل جدید، لازم الاجراست. این ملاحظات می‌تواند کاهش تعداد مسافر، بار یا تغییر هر مؤلفه‌ دیگری باشد.

در کل می‌توان گفت طراحی و کارایی ام‌دی80 و پرواز حال حاضر حدود یک سوم از 1191 هواپیمای تولید شده از این سری در سراسر جهان، بخصوص در ایالات متحده و شرکت‌هایی همچون دلتا و امریکن ایرلاینز (به عنوان بزرگ‌ترین شرکت هواپیمایی دنیا)، با مدیریت و اطلاعات فنی بوئینگ و ادامه‌ پروژه‌ بوئینگ717 تا سال 2006، مؤید بهره‌وری و تائید مشخصات فنی بالای آن است. همان‌طور که چنین کاربری باعث چرخش صنعت هوانوردی کشور در بحرانی‌ترین شرایط تحریم شده و مسلما با چنین اوصاف و مالکیت رسمی بوئینگ بر این شرکت، نیازی به اضافه شدن نام آن به ابتدای نام این محصول نبوده و طبیعتا جزو یکی از بهترین و البته آخرین افتخارات طراحی مک دانل داگلاس در تاریخ هوانوردی دنیا ثبت خواهد شد.

خلبان محمدتقی امیرسام‌

جام‌جم