در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
45 سال زمان برای مقاوم سازی
وجود ساختمان های مدرن و برجهای بلندمرتبه که ساخت آن از تهران به شهرهای دیگر کشور سرایت کرد، این واقعیت را که بسیاری از ساختمان های کشور بدون مدیریت و رعایت استانداردهای لازم سر به آسمان می برند، کمرنگ کرده است.
با این خیال همه فراموش کرده اند که ایران ، کشوری زلزله خیز بوده و در کمربند جهانی زلزله قرار دارد و خطر وقوع زلزله بیشتر نقاط کشورمان بویژه پایتخت را تهدید می کند.
شاید برخی نیز از آمار وقوع روزانه 3زلزله در تهران خبر نداشته باشند و همچنان به ساخت و سازهای خود در قالب دلخواه ادامه دهند که نتیجه آن احداث بناهای غیراستاندارد و بی کیفیت است.
در عین حال نباید از نظر دور داشت که هم اکنون روزانه حدود 2هزار واحد مسکونی در کشور ساخته می شود و هرگونه مسامحه در نظارت ، بر چگونگی احداث این ساختمان ها موجب اضافه شدن به واحدهای مسکونی غیراستاندارد خواهد شد.
بنابراین به لحاظ حفظ سرمایه های ملی ، تامین امنیت جانی و خدمات رسانی مناسب پس از وقوع زلزله ، مقاوم سازی ساختمان ها می تواند یکی از مهمترین وظایف سازمان های متولی ساخت و ساز در کشور محسوب شود.
دکتر قاسم حیدرنژاد، رئیس مرکز تحقیقات ساختمان بر این باور است که اطلاعات کافی درباره میزان مقاومت ساختمان ها در کشور وجود ندارد و کسی متولی سازماندهی و مقاوم سازی ساختمان های غیردولتی نیست.
متولی مقاوم سازی ساختمان ها در کشور بویژه در تهران چه کسی است؛ و اگر لازم باشد ساختمان های غیراستاندارد در تهران مقاوم سازی شوند، آیا برنامه ای برای آن در نظر گرفته شده است؛ چه مدت زمان برای این کار لازم است و هزینه آن تا چه اندازه برآورد می شود؛
ساختمان های کشور را می توان به 2دسته کلی دولتی و غیردولتی تقسیم کرد. اصولا متولی مقاوم سازی ساختمان های دولتی ، دولت و متولی مقاوم سازی ساختمان های غیردولتی ، مالکان آن هستند.
به کاربردن واژه عمومی «غیراستاندارد» و نسبت دادن آن به کل ساختمان های تهران نادیده گرفتن تلاش جامعه مهندسی مرتبط با ساخت و ساز در تهران است.
گرچه ممکن است حتی در مقیاس وسیع ، شرایط مطلوب نباشد، اما نمی توان این واژه را به کل ساختمان ها تعمیم داد. کار مقاوم سازی ساختمان های استراتژیک دولتی ، شروع شده است.
ولی برای ساختمان های غیردولتی و حتی بسیاری از ساختمان های دولتی هنوز برنامه ای وجود ندارد. مدت زمان لازم برای مقاوم سازی ساختمان ها،در یک حالت «بد» می توان گفت بیش از 45سال یعنی اگر عمر مفید ساختمان ها به طور متوسط 40 50سال در نظر گرفته شود، از روزی که تصمیم گرفته شود، «درست بسازیم» ظرف 50سال آینده تعداد قابل قبولی ساختمان های مقاوم در برابر زلزله داریم.
در حالت «خوب» به شرط فرهنگسازی ، تشویق و توجیه بخش خصوصی ، تربیت نیروی متخصص ، تدوین سیاست های کارا و در صورت نیاز تامین بودجه کافی ، شاید به حداقل 2برنامه پنجساله نیاز باشد.
هزینه ای که هنگام ساخت برای داشتن ساختمان مقاوم در برابر زلزله ، باید صرف شود، کمتر از 10درصد قیمت تمام شده ساختمان است. ولی برای ساختمان های موجود، بسته به نوع ، قدمت و اهمیت ساختمان ، ممکن است این رقم به بیش از ارزش مادی ساختمان نیز برسد.
برخی از ساختمان ها ارزش مقاوم سازی ندارند و تخریب آنها ترجیح دارد. در هر صورت ، انجام این برنامه مهم برای ساختمان ها، نه کار دولت است و نه در توان آن بلکه باید صاحبان ساختمان ها در این خصوص اقدام کنند.
در حال حاضر بسیاری از ساختمان های موجود در تهران ، مقاومت لازم را ندارند و استاندارد نیستند و در عین حال قابلیت مقاوم سازی را ندارند. در این زمینه راهکار چیست؛
مردم را باید با فرهنگسازی و اطلاع رسانی درست ، تشویق کرد، در ساختمان های «ایمن » زندگی کنند. هر ساختمانی را نخرند، فریب ظاهر ساختمان را نخورند و به کیفیت ساختمان بها بدهند.
بهترین وسیله برای آگاهی از کیفیت ساختمان ، «شناسنامه فنی و ملکی» آن است. وارد شدن صنعت بیمه در فرآیند ساخت و ساز کشور، اهرم کارساز مهمی است که در حال حاضر به خاطر فعال نبودن آن متحمل خسارات فراوانی می شویم. آسیب پذیرترین ساختمان ها در بافتهای فرسوده قرار دارند.
متاسفانه مالکان این گونه ساختمان ها از اقشار مستضعف جامعه هستند که بیشتر آنها استطاعت تخریب ، بازسازی یا واگذاری ساختمان خود را ندارند.
لازم است با اعطای تراکم تشویقی ، وام کم بهره و دیگر تسهیلات امکان بازسازی را برای ایشان فراهم کرد. در حال حاضر، یارانه ای برای این کار، پیش بینی نشده است.
در کل ، کنترل کیفیت در ساختمان چه معنایی دارد و تعریف ساختمان غیراستاندارد و مصالح غیراستاندارد چیست؛ آیا این استانداردها اجباری است و رعایت استاندارد در ساخت و ساز را چگونه می توان تعریف کرد؛
در نگاهی کلی ، کیفیت ساختمان ، متناظر با 2واژه کلیدی و مهم «ایمنی» و «دوام» است. ساختمان با کیفیت یعنی ساختمانی که ایمنی و دوامی که در طراحی برای آن لحاظ شده است ، در طول سالهای خدمت دهی هم دارا باشد.
ساختمان غیراستاندارد یعنی ساختمانی که مقررات ملی در آن رعایت نشده است. برای ساخت ساختمان استاندارد، باید به 4عامل شرایط ساختگاه ، طراحی ، اجرا و کیفیت مصالح توجه داشت.
به این موارد در مقررات ملی توجه شده است و تمام مقررات ملی لازم الاجرا هستند.
چرا طرح پلیس ساختمان و شناسنامه دار شدن ساختمان ها که از سالهای گذشته مطرح بود، هرگز به صورت جدی و عملی اجرا نشد؛
از دیدگاه یک پژوهشگر می توانم بگویم ، در جهان امروز، هر اقدامی که مبتنی بر تحقیق نباشد و مقتضیات کشور در آن لحاظ نشده باشد، در اجرا با مشکل مواجه می شود.
به نظر می رسد قانونی برای نظارت در ساخت و ساز و پیگیری متخلفان وجود ندارد دلیل آن چیست؛ در عین حال نقش نیروی انسانی را در مقاوم سازی ساختمان ها چگونه ارزیابی می کنید؛
قانون و حتی قوانین خوب در کشور وجود دارد. ساخت و ساز استاندارد، بدون در اختیار داشتن «نیروی انسانی ماهر» مفهوم ندارد. ما در سطح مهندس و کاردان ، افراد شایسته فراوانی داریم ، ولی در سطح کارگر ماهر، مشکل جدی داریم.
در قسمت اخیر، گرچه ابتر مانده است. اما ماده 3قانون نظام مهندسی که ضرب الاجل 10ساله آن بزودی به پایان می رسد، تکلیف را روشن کرده است ، فقط باید اجرا شود.
برای ترمیم و مقاوم سازی ساختمان های موجود از سوی شهروندان ، چه هزینه ای لازم است اختصاص یابد. وظیفه دولت در این زمینه چیست؛
لازم است نخست ضوابط مقاوم سازی یا «تحقیق» تدوین شود. مهندسان ، کاردانان و کارگران برای این کار آموزش ببینند و سلیقه ای عمل نکنند و بتوان کار آنها را کنترل کرد و بر آن نظارت داشت.
مهندسان مشاور و پیمانکاران ذی صلاح ، رتبه بندی شوند. تعرفه ها تعیین شود. ساختمان ها از نظر «میزان آسیب پذیری » بررسی شوند.
آنگاه هزینه قابل ارزیابی است. برای شروع باید از شکل گیری شرکتها و تشکلهای حرفه ای که اعضای آنها از بین طراحان و مجریان خوشنام فعلی خواهند بود، حمایت شده و تسهیلات لازم در اختیار ایشان قرار گیرد.
به نظر من دولت فقط می تواند جلوی «بد ساختن» را بگیرد و بر مقاوم سازی درست ، نظارت داشته باشد.
در بسیاری از موارد شنیده می شود که کاربرد مصالح مدرن امروزی در ساخت و ساز، مقرون به صرفه نیست ، در قیاس اقتصادی تا چه اندازه این مصالح می توانند گران تمام شوند؛
اول باید فرآورده های ساختمانی نوین ، تعریف شود. در برخی مراجع علمی ، فرآورده های ساختمانی نوین ، به کامپوزیت ها، سرامیک ها و پلیمرها اطلاق می شود که امروزه در صنعت ساختمان ما هم مصرف می شود.
گرچه با آنچه در کشور وجود دارد هم می توان ساختمان خوب ساخت. اما اگر محصول خاصی مورد نظر است که باید به کشور وارد شود، قطعا باید هزینه آن را پرداخت. اما در مجموع تاثیر زیادی بر قیمت تمام شده ساختمان ندارد.
ساختمان های دولتی ، بیمارستان ها، مدارس ، دانشگاه ها، پالایشگاه ها، پلهای بتنی و یا مراکزی از این قبیل تا چه اندازه مقابل بلایای طبیعی ایمن هستند؛ چه برنامه هایی از سوی دولت به این منظور اختصاص یافته است؛
سوال بسیار سختی است و هنوز در این مقیاس برای این برآورد، تحقیقی صورت نگرفته است و به نظر نمی رسد برنامه ای برای آن وجود داشته باشد.
کتایون مافی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
