پای لنگ نظام بانکی

کارشناسان نیز معتقدند اعطای 350هزار میلیارد تومان وام به بخش تولید براحتی می‌تواند چرخ اقتصاد کشور را به حرکت درآورد و اگر تولیدکنندگان چنین وامی دریافت کرده باشند، دیگر رکودی در اقتصاد کشور نبود. پس این پول عظیم صرف چه شده است؟ به نظر می‌رسد علت را باید در اشکالات ساختاری نظام بانکی جست.

از سوی دیگر، در حالی که در برخی از بندهای سیاست‌های کلی اقتصادمقاومتی به نقش بانک‌ها در اجرای این سیاست‌ها اشاره شده و مهار رکود اقتصادی و بهبود وضعیت تولید فقط با همکاری شبکه بانکی میسر است، اما همچنان شاهد کوتاهی‌ از سوی بانک‌های کشور هستیم.

حمایت از تولید ملی و رفع چالش‌های پیش‌روی نظام بانکی از جمله موارد ذکر شده در سیاست‌های کلی اقتصادمقاومتی است، اما ظاهرا بانک‌ها نه‌تنها نسبت به اجرای این سیاست‌ها قدمی برنداشته‌اند، بلکه معضلات نظام بانکی به عنوان مانعی در راه تحقق اقتصادمقاومتی به‌شمار می‌رود.

با وجودی که بانک‌ها به عنوان مهم‌ترین عنصر بازار نقش بسیار مهمی را در اقتصاد کشور ایفا می‌کنند، اجماع کارشناسان و فعالان اقتصادی کشور بر این است که آ‌ن‌ها در جهت تولید و رشد اقتصادی حرکت نمی‌کنند و حتی در برخی موارد رقیب اصلی تولید به حساب می‌آیند.

با گسترش بازارهای مالی، فعالیت بانک‌ها و موسسات مالی ابعاد گسترده‌تری به خود گرفته و بدون شک توسعه اقتصادی بدون توجه به نقش بانکداری و بازارهای پولی امکان‌پذیر نیست. بانک‌ها اصلی‌ترین تامین‌کننده منابع مالی بخش‌های واقعی اقتصاد (صنعت، کشاورزی و خدمات) محسوب می‌شوند و در کنار کارکرد اصلی خود که تجهیز و تخصیص بهینه منابع و ارائه خدمات متنوع به مشتریان است، به دنبال درآمدزایی و کسب سود همانند دیگر موسسات اقتصادی هستند.

بندهای 9 و 19 سیاست‌‌های اقتصادمقاومتی ناظر به نظام پولی و مالی است که به ترتیب بر اصلاح و تقویت همه‌جانبه نظام مالی کشور با هدف پاسخگویی به نیازهای اقتصاد ملی، ایجاد ثبات در اقتصاد ملی و پیشگامی در تقویت بخش واقعی اقتصاد همراه با شفاف‌سازی و سالم‌سازی آن و جلوگیری از اقدامات، فعالیت‌ها و زمینه‌های فسادزا در حوزه‌های پولی، ارزی و... تاکید دارد. اما بانک‌ها از وظیفه اصلی خود فاصله گرفته و به کار شرکت‌داری و بنگاه‌داری می‌پردازند که ادامه این روند باعث می‌شود تا پول کشور در اختیار بانک‌هایی قرار گیرد که تسهیلات را گران به دست دریافت‌کنندگان می‌رسانند.

بنابراین هم‌اکنون در کشور تقریبا همه نهادهای قدرت بر ضرورت اصلاح نظام بانکی اجماع دارند. برای اصلاح نظام بانکی، گام اول شناسایی ایرادات ریشه‌ای این نظام است و بهترین گروه مرجع در این زمینه، تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی هستند که به‌طور روزمره با بانک‌ها در ارتباطند و از زیر و بم مشکلاتی که ساختار فعلی بانک‌ها برای تولید ایجاد می‌کنند، مطلعند.

حرکت روبه عقب نظام بانکی

حمیدرضا غزنوی، سخنگوی انجمن صنفی تولیدکنندگان لوازم خانگی در زمینه ایرادات و معضلات اصلی نظام بانکی برای بخش تولید به جام‌جم گفت: نظام بانکی برخلاف تولید عمل می‌کند و با شرایط فعلی که بانک‌ها در پیش گرفته‌اند بعید است در سیستم پولی و مالی کشور اقتصادمقاومتی حاکم شود.

وی افزود: بانک‌ها به جای این‌که به تولید کشور کمک کنند، خودشان رقیب تولید شده‌اند و سعی دارند تا برای بقای خود تولیدکنندگان را کنار بزنند.

سخنگوی انجمن صنفی تولیدکنندگان لوازم خانگی ادامه داد: مردم به‌دنبال سود بیشترند و از آنجایی که بانک‌ها سود بیشتری نسبت به تولید اعطا می‌کنند، مردم ترجیح می‌دهند تا پول خود را بدون ریسک و با آرامش در بانک بگذارند و وارد چرخه اقتصاد و صنعت نکنند. وی تصریح کرد: از سوی دیگر، هزینه تولید به‌دلیل سود بالای تسهیلات بانکی افزایش یافته و بانک‌ها حاضر نیستند منابع خود را از دست بدهند و به جای آن چرخ اقتصاد کشور به حرکت دربیاید.

غزنوی اظهار کرد: در حال حاضر نرخ تسهیلات برای تولید حدود 30 درصد درمی‌آید که هیچ تولیدکننده‌ای توانایی پرداخت آن را ندارد. البته تضامین ملکی که برای دریافت وام اخذ می‌شود نیز یکی دیگر از موانع تولید به حساب می‌آید.

منابع بانک در اختیار تولید نیست

کاوه زرگران، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی تهران به خبرنگار ما گفت: بانک‌ها منابع خود را در اختیار تولید قرار نمی‌دهند و بیش از این‌که روی تولید کشور سرمایه‌گذاری داشته باشند، روی خودشان سرمایه‌گذاری می‌کنند و به بنگاهداری‌ می‌پردازند.

وی اضافه کرد: یکی از مشکلات تولید کشور تورم در جامعه و همچنین میزان بالای سود تسهیلات است. در کشورهای توسعه‌یافته همیشه سود تسهیلات تولیدی پایین است، اما در ایران حدود 30 درصد است که همین عامل به تنهایی می‌تواند تولید را از پای دربیاورد. زرگران ادامه داد: اگر می‌خواهیم به تولید و اقتصادمقاومتی نگاهی متفاوت بیندازیم، باید سود بانکی و تسهیلات را متناسب با تورم تعیین کنیم، اما برای کاهش سود بانکی شاهد بودیم که بانک‌ها چقدر مقاومت نشان دادند و از سوی دیگر تخلف‌های زیاد و تخطی از نرخ سود بانکی، نشان می‌دهد که بانک‌ها علاقه‌ای ندارند سرمایه خود را از دست بدهند و اقتصاد کشور به حرکت دربیاید. رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی تهران تصریح کرد: برای این‌که مشکل تولید حل شود باید نرخ سود تسهیلات به میزان زیادی کاهش یابد تا بنگاه‌های اقتصادی بتوانند بخش مالی خود را به سهولت بیشتری تامین کنند.

بانک‌ها ریسک نمی‌کنند

ابوالحسن خلیلی، دبیر خانه صنعت و معدن تهران نیز در گفت‌وگو با جام‌جم اظهار کرد: یکی از الزامات تولید، پذیرش ریسک در بازار است که بانک‌ها به بخش‌های ریسک‌دار وارد نمی‌شوند و این خلاف اقتصادمقاومتی است.

وی افزود: فضای کسب و کار کشور از اطمینان برخوردار نیست و همین مساله موجب می‌شود تا بانک‌ها به فضای تولید وارد نشوند و بیشتر به بخش تجارت توجه نشان دهند.

خلیلی ادامه داد: البته بخش تامین تسهیلات تنها یکی از عوامل تولید است و مولفه‌های مهم دیگری مانند فرهنگ وجود دارد که باید روی آن سرمایه‌گذاری کرد.

دبیر خانه صنعت و معدن تهران تصریح کرد: اگر می‌خواهیم اقتصادمقاومتی در بخش تولید اثربخش باشد، باید تولیدکنندگان محصولات باکیفیتی را به بازار عرضه کنند تا مصرف‌کنندگان کالاهای ایرانی را به محصولات دیگر ترجیح دهند.

این مقام صنفی اظهار کرد: تا زمانی که شرایط کسب و کار از پویایی لازم برخوردار نباشد، نمی‌توان امیدوار بود رشد اقتصادی اتفاق بیفتد و اقتصادمقاومتی اجرا ‌شود.

خلیلی گفت: البته اطمینان نداشتن بانک‌ها به بخش تولید می‌تواند ناشی از تسهیلاتی باشد که تولیدکنندگان دریافت کردند، اما برای بازپرداخت آن با مشکل مواجه شدند و بانک‌ها به نوعی سرمایه نقدی خود را از دست دادند.

بانک‌ها بزرگ‌ترین عامل بازدارنده تولید هستند

ابراهیم جمیلی، رئیس خانه اقتصاد ایران نیز با تاکید بر این‌که عملکرد بانک‌ها تاکنون بزرگ‌ترین عامل بازدارنده تولید در کشور بوده، گفت: بانک‌ها با وجود برداشته شدن تحریم‌ها همچنان از اعطای تسهیلات به بخش تولید خودداری می‌کنند و با دور زدن محدودیت‌ها، منابع مالی آزادشده را در اختیار شرکت‌های اقماری خود قرار می‌دهند.

جمیلی با اظهار تاسف از این‌که دولت اعلام می‌کند مبالغ قابل‌توجهی از منابع مالی کشور در قالب تسهیلات به واحدهای تولیدی کشور اختصاص داده شده، در حالی که صنعتگران و تولیدکنندگان دریافت وام و تسهیلات ارزان‌قیمت را در سال گذشته کاملا تکذیب می‌کنند، گفت: مشکلات ناشی از کمبود نقدینگی واحدهای صنعتی و تولیدی کشور همچنان از سال گذشته به قوت خود باقی است و مشخص نیست که منابع مالی مورد ادعای دولت به چه واحدها و شرکت‌هایی اعطا شده است. وی ادامه داد: با وجود این‌که بانک‌ها از یک سال پیش موظف شده‌اند تا تمامی شرکت‌های اقماری زیرمجموعه خود را واگذار کنند و رسما دست از بنگاهداری بردارند، اما تاکنون حتی یک گزارش از واگذاری یک بنگاه یا یک شرکت اقماری زیرمجموعه بانک‌ها منتشر نشده است.

به گفته رئیس خانه اقتصاد ایران، در حال حاضر بانک‌ها نه‌تنها دست از بنگاهداری برنمی‌دارند، بلکه با اتخاذ تصمیمات جدید نظیر کاهش نرخ سود تسهیلات بانکی، زمینه‌ای را به وجود آوردند تا دسترسی شرکت‌های اقماریشان به منابع مالی آسان‌تر از گذشته شود.

وی با اشاره به اظهار ناامیدی تولیدکنندگان و صنعتگران از دست کشیدن بانک‌ها از بنگاهداری، خواستار ایجاد یک شرایط مساوی و رقابتی از سوی موسسات مالی برای شرکت‌های اقماری بانک‌ها با دیگر واحدهای تولیدی و صنعتی شد و افزود: بانک‌ها می‌توانند شرایط را برای دسترسی شرکت‌های اقماری خود و نیز دیگر واحدهای تولیدی به تسهیلات رقابتی کنند تا وضعیت اعطای وام ارزان‌قیمت به تولیدکنندگان بهبود یابد.

جمیلی نبود شفافیت بانکی را یکی دیگر از مشکلات دسترسی مساوی واحدهای تولیدی به منابع مالی دانست و گفت: متاسفانه عدم شفافیت بانک‌ها و نیز بانک مرکزی در اعطای منابع مالی موجب به‌وجود آمدن معوقات بانکی شد که در حال حاضر مشخص نیست آیا دوباره وصول خواهد شد یا خیر.

وی خاطرنشان کرد: به اعتقاد تولیدکنندگان و صنعتگران شفاف‌سازی نکردن بانک مرکزی، تنها به دلیل این است که شرکت‌های اقماری بهتر و بیشتر بتوانند از منابع مالی گسترده موسسات مالی استفاده کرده و به نفع بانک‌ها اقدام به تولید ثروت کنند.

محمد حسین علی‌اکبری

اقتصاد