ویروس ها پیام آورسلامتی می شوند

ژن درمانی علم نوینی است که در سالهای اخیر، انقلاب عظیمی را در عرصه درمان بیماری ها بوجود آورده است.در واقع علم مهندسی ژنتیک با پیشرفت چشمگیری که داشته است، رفع بیماری های ژنتیکی را حتی در دوران جنینی و پیش از تولد

کد خبر: ۸۹۲۰۰

نیز در آینده نه چندان دور نوید می دهد.
یکی از روشهایی که محققان مهندسی ژنتیک برای درمان بیماریها و بویژه بیماری های خونی بدنبال آن بوده اند، انتقال اختصاصی و موثر ژن های مناسب به بافتهای هدف بوده است که این روش در خصوص ویروس هایی با ساختار ژنتیکی دستکاری شده (ویروس های نوترکیب) برای این انتقال ، بهترین گزینه هستند.
در این راستا، محققان کشور ما در دانشکده علوم پزشکی دانشکده تربیت مدرس موفق به تولید ویروس نوترکیب حاوی ژن بتاگلوبین شدند که نتایج آن می تواند در آینده به درمان تالاسمی بعنوان یکی از مشکلات عمده بهداشتی کشور کمک کند.
ما نیز بر این اساس با دکتر پدرام خرازی ها، که در تحقیقات پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد خود در رشته بیوتکنولوژی پزشکی دانشگاه تربیت مدرس بر روی این طرح کار کرده است ، به گفتگو نشسته ایم.

بحث تولید ویروس نو ترکیب حاوی ژن نو ترکیب از کجا و چگونه آغاز شد؛
از اولین تجربه ژن درمانی در سال 1990تاکنون دانشمندان بدنبال یافتن روشی برای انتقال اختصاصی و موثر ژن های مناسب به بافت های هدف بودند.
امروزه ویروسهای نو ترکیب یکی از مناسب ترین این روش ها محسوب می شوند.با توجه به امکانات و توانایی های بخش بیوتکنولوژی پزشکی دانشگاه تربیت مدرس و نیازمحققان برای استفاده از ویروس های نو ترکیب ، در سال 1381تصمیمی گرفته شد که به دانش فنی تولید این ویروس ها دستیابی شود، لذا این کار بعنوان یک پایان نامه مطرح شد.

بطور کلی عملکرد ویروس نو ترکیب تولیدی در بدن ونیز در درمان بیماریهای خونی چگونه است؛
همانگونه که از اسم این ویروسها مشخص است، این ویروس ها با ویروس های وحشی موجود در طبیعت تفاوت دارد.دانشمندان با استفاده از علم مهندسی ژنتیک توانسته اند بخشهایی از ژنوم بیماری زا و همچنین اجزائ ضروری برای تکثیر ویروس را خذف کنند و در مقابل توالی های ژنتیکی مورد نظر خود را در آن قرار دهند.
در نتیجه اولا ویروسهایی تولید می شوند که فقط در محیط آزمایشگاه قابلیت تکثیر دارند، زیرا ژنهای ضروری برای تکثیر توسط پلاسمید یا سلول تولید کننده ویروس فقط در محیط آزمایشگاه در دسترس است.درنتیجه این ویروسها در محیط خارج از بدن توانایی تکثیر ندارند.
ثانیا این ویروس ها توانایی انتقال موثر و طولانی مدت ژن مورد نظر را به بافتهای بدن دارند زیرا از مکانیسم های موجود در طبیعت برای این کار استفاده می کند. ثالثا تا حدی توانایی انتقال به بافت اختصاصی را دارا هستند.
امروزه از این فناوری در تحقیقات پزشکی در درمان بیماری هایی نظیر سرطان ، بیماری های تک ژنی ، بیماری های عروقی و عفونی بطور وسیعی استفاده می شود.
همچنین تحقیقاتی در زمینه درمان انواع هموفیلی ها، تالاسمی ، بیماری سلولهای داسی شکل و سرطان های خون در حال انجام است ، البته ذکر این نکته ضروری است که این روش ها در مرحله تحقیقاتی قرار دارد و پس از به نتیجه رسیدن تحقیقات می توان بر روی اثر درمانی و اثرات جانبی آنها قضاوت کرد.

چرا اثر بخشی ویروس بر بیماری تالاسمی بررسی شده است؛
انتخاب بتا تالاسمی دلایل مختلفی داشت از جمله:
1-شایع ترین بیماری تک ژنی در دنیا است، بطوری که 90میلیون نفر ناقل ژن آن هستند.توجه داشته باشید که ناقل با بیمار تفاوت دارد.
2-یکی از مشکلات عمده بهداشتی کشور ماست. البته در این زمینه آمارهای متفاوتی وجود دارد؛، ولی بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت بیش از 15هزار نفر در ایران به آن مبتلا هستند.
3-براحتی می توان سلولهای بنیادی خون ساز مغز استخوان را از بدن جدا کرد، ژن سالم را به آن منتقل کرد و مجدد به بدن برگرداند.
4-ژن بتاگلوبین خیلی بزرگ نیست.

اصولا چه درمان های موثری برای تالاسمی وجود دارد؛
انتقال خون ، درمان با عوامل جداکننده آهن اضافه بدن نظیر desferrioxamine القا کننده های هموگلوبین جنین نظیر هیدروکسی اوره ، اریتروپوویتین ، آنتی اکسیدان ها و نهایتا پیوند مغر استخوان.
البته امروزه چندین شرکت مدعی تولید ویروس های نوترکیب برای درمان بیماری هایی نظیر هموفیلی ها و بدخیمی های خونی هستند، ولی همه این موارد در مرحله تحقیقاتی است.

در تحقیق انجام شده از چه ویروسی استفاده کردید و مزیتهای آن نسبت به دیگر ویروس ها چیست؛
در این مطالعه از ویروس Adeno - Associated استفاده شده است که مزایای آن عبارتند از:
- درجه ایمنی زیستی مناسب AAV2به طور طبیعی یک ویروس ناقص است. همچنین این ویروس برای انسان بیماریزا نیست.در نتیجه دارای درجه ایمنی زیستی مناسبی است.
- میزبان های سلولی گسترده این ویروس انواع گسترده ای از سلولها را آلوده می کند و قابلیت بیان پروتئین های انسانی و غیرانسانی را داراست.برخلاف سیستم های ویروسی دیگر، AAV برای استفاده در افراد نقص ایمنی ، مناسب است. AAV2می تواند تا سطوح 10به توان 7ذره ویروسی در میلی لیتر از محیط کشت تولید شود.
- بی نیازی از تقسیم سلولی AAV2می تواند هم سلول های در حال تقسیم و هم سلول های ساکن را آلوده کند.
- انتقال پروتئین ها با ساختمان ثانویه طبیعی از آنجایی که AAVژن مورد نظر را وارد رده های سلول انسانی می کند، پروتئین های تولید شده دارای ساختار طبیعی است.
- انتقال طولانی مدت ژن AAVمی تواند ژن مورد نظر را به صورت طولانی مدت به میزبان منتقل کند.

تحقیقات انجام شده در چه مرحله ای است و آیا به نتایج قطعی دست یافته اید؛
تاکنون توانسته ایم توسط این ویروس ژن بتاگلوبین را به صورت موفقیت آمیزی به سلولهای بنیادی خون ساز و همچنین چندین رده دیگر منتقل کنیم.
در حال حاضر نیز مشغول مطالعه برای آزمایش بر روی حیوانات ترانس ژنیک مبتلا به تالاسمی هستیم که در صورت موفقیت در این مرحله و نبود عوارض جانبی می توان اقدام به کارآزمایی بالینی کرد، ولی به هر حال این مرحله چند سال طول می کشد.
به علاوه ما در تحقیقات با مشکلاتی از قبیل تخصیص ندادن بودجه کافی ، دسترسی سریع نداشتن به مواد مورد نظر، نبود جایگاه اجتماعی و شغلی مناسب برای محققان و فیلترینگ اینترنت که عموما باعث محدودیت در دسترسی به منابع پزشکی و بیوانفورماتیک می شود، روبه رو بودیم و البته این مشکلات در بسیاری موارد همچنان به قوت خود باقی هستند.
این قبیل تحقیقات بیوتکنولوژی ، در پزشکی امروز چشم انداز جدیدی را در درمان بیماری ها گشوده است ، از این رو حمایت بیش از پیش مسوولان از طرح و تداوم آن تا دستیابی به نتایج کاربردی ضروری است.