ظرفیت‌های درونی برای اقتصاد مقاوم

تقریبا سه سال و نیم طول کشید تا این سخنان به یک سند قانون تحت عنوان سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی تبدیل شود. این سیاست‌ها نشان داد تکیه سیاستگذار در چشم‌انداز اقتصاد مقاومتی بیش از هر چیز بر بخش تولید است اما مواردی چون گسترش خدمات تجارت خارجی، توسعه حوزه عمل مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور، توسعه پیوندهای راهبردی و گسترش همکاری و مشارکت با کشورهای منطقه و جهان به‌ویژه همسایگان، استفاده از دیپلماسی در جهت حمایت از هدف‌های اقتصادی و استفاده از ظرفیت‌های سازمان‌های بین‌المللی و منطقه‌ای نشان می‌داد گوشه‌چشمی هم به بخش‌هایی از اقتصاد مثل گردشگری که در آن تجارت خدمات حرف اول را می‌زند، وجود داشته است.

استراتژی 2 مرحله‌ای

حال باید دید در بستر اقتصاد مقاومتی چه ظرفیتی برای گردشگری وجود دارد و این بخش چگونه خواهد توانست به اقتصاد مقاومتی کمک کند؟ به نظر می‌رسد در این راه باید یک استراتژی
دو مرحله‌ای در دستور کار دولتی‌ها و دیگر مسئولان اجرایی قرار گیرد.

استراتژی اول این خواهد بود که نگاه گردشگران ایرانی از مناطق گردشگری موجود در خارج از کشور به اماکن گردشگری موجود در ایران تغییر کند. در این چارچوب می‌توان پرسید واقعا سواحل ترکیه برای گردشگر ایرانی چه ارزش افزوده‌ای بر سواحل کیش دارد؟ آیا باید قبول کنیم که چند میلیون ایرانی در سال برای این به ترکیه می‌روند که قواعد پوشش و خوراک و... موجود در ایران را اجرا نکنند؟ به نظر می‌رسد تنها اگر روی دو ضلع خرید و تفریح به‌عنوان دو عنصر بسیار جذاب در این کشور و نیز حتی کشورهای ساحل جنوبی خلیج‌فارس متمرکز شویم؛ خواهیم توانست حداقل در مقابل خیل گردشگرانی که قصد دارند به کشور غربی یا همسایه‌های جنوبی مسافرت کنند، ایستادگی کنیم و حتی ترکیه و دبی رفته‌ها را متقاعد کنیم به این‌که کیش و چابهار را هم امتحان کنند.

5 مزیت نسبی گردشگری در ایران

استراتژی دیگر در این چارچوب باید تکیه روی ظرفیت‌های درونی باشد که در نظام گردشگری کشورمان وجود دارد. در یک نگاه اجمالی به نظر می‌رسد ایران در چند رشته از انواع گردشگری ظرفیت‌های خوبی داشته باشد.

نخستین حوزه، گردشگری زیارتی و مذهبی است که تا به حال چندین بار به مناسبت‌های مختلف در چمدان از آن صحبت کرده‌ایم، اما باز هم بد نیست که گفته شود، ظرفیت‌های موجود در کشور از جمله پنج حرم بزرگ اهل بیت در مشهد (حضرت علی ابن موسی‌الرضا، امام هشتم شیعیان)، حضرت شاهچراغ(ع) و حضرت معصومه(س) برادر و خواهر امام رضا(ع)، حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) و نیز حضرت سلطانعلی در اردهال که جزو امام زادگان واجب‌التعظیم و نیز این‌که ایران یکی از خاستگاه‌های دینی چون زرتشت است؛ می‌توان عاملی مهم برای جذب دینداران و دوستداران معنویت باشد.

از سوی دیگر، پیشرفت‌های کشور در بخش پزشکی به‌خصوص در بخش‌های مربوط به فناوری‌های پیشرفته چون فناوری نانو یا سلول‌های بنیادی به نحوی بوده که ایران را در کنار کشورهایی مثل اردن به‌عنوان یکی از قطب‌های گردشگری سلامت در منطقه خاورمیانه مطرح کرده است. به‌ویژه آن‌که در کنار بخش بهداشت، برخی جاذبه‌های طبیعی در کشورمان مثل ‌چشمه‌های آب گرم موجود در سرعین هم می‌تواند به‌عنوان بخشی از ماجرای گردشگری سلامت دیده شود. همین مسائل هم باعث شده حتی رئیس‌جمهور در جلسه سران قوا با رهبر انقلاب که اسفند 92 و برای بررسی چگونگی راه‌های اجرا و تحقق این سیاست‌ها برگزار شده بود، برنامه‌ریزی برای استفاده صحیح و بیشتر از ظرفیت مناطق آزاد و ویژه اقتصادی به‌ویژه در حوزه گردشگری سلامت را به‌عنوان برنامه دولت درخصوص اجرای سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی بیان کرد.

حوزه دیگر، مربوط به گردشگری اقوام یا گردشگری فرهنگی است. همه ما تاکنون از کاری که آن جوان اهل استان فارس کرده و زمینه یک زندگی عشایری را برای گردشگران خارجی به‌وجود آورده باخبر شده‌ایم. از سوی دیگر می‌دانیم که ایران کشوری با تنوع قومی بالاست و در اغلب مناطق کشور می‌توان آداب و رسومی یافت که برای یک گردشگر بیگانه جذاب باشد.

از یک زاویه دیگر، ایران یکی از معدود کشورهای چهارفصل در منطقه خاورمیانه است. در همین روزها و در حالی که می‌توان مناطقی را در کشور یافت که دمای منفی 20 درجه سانتیگراد را تجربه می‌کنند و حتی در تهران، کمینه دما به منفی 3 درجه سانتی‌گراد رسیده است؛ وضع در چابهار به گونه دیگر است و مردم از یک هوای بهاری با دمای 26 درجه سانتی‌گراد لذت می‌برند.

از سوی دیگر، ایران به‌عنوان قطب یکی از تمدن‌های قدیمی بشر، مناطقی دارد که برای هر علاقه‌مند به تاریخ و فرهنگ می‌توان به مثابه یک گنج باشد. برای مثال فقط کافی است به شهر سوخته در سیستان یا تخت‌جمشید و همین طور ارگ بم اشاره کنیم.

پنجمین حوزه‌ای که می‌تواند در کشور ما پلی برای رونق گردشگری باشد، گردشگری ماجراجویانه است. ایران با داشتن قله دماوند بالای 5000 متر و چندین قله چند هزار متری دیگر، با داشتن کویرهای برهوتی مثل لوت می‌تواند جایگاه مناسبی برای آنان باشد که از یکنواختی زندگی خسته شدند و دوست دارند کمی آدرنالین خونشان را بالا ببرند.

حالا در این شرایط و با در نظر داشتن این پنج محور که به نوعی ظرفیت درونی نظام گردشگری ماست؛ و نیز در نظر داشتن این‌که موقعیت خاص جغرافیایی کشور ما، زمینه فعالیت در حوزه ترانزیت مسافر را نیز تسهیل می‌کند؛ باید گفت اگرچه سیاست‌های تنظیم شده در حوزه اقتصاد مقاومتی بیش از هرچیز به بخش تولید و صنعت و کالاهای ایرانی نظر دارد ولی نباید از بخش خدمات و به‌خصوص بخش گردشگری هم غافل شد مخصوصا وقتی بدانیم رهبر انقلاب که خود اول بار اقتصاد مقاومتی را مطرح کردند، تقریبا در تمام سفرهای استانی به نقش گردشگری در آن استان توجه داشتند و مثلا در استان فارس به‌عنوان یکی از مهدهای گردشگری در ایران بیان کردند: «من تصورم این است که اگر مسئولین کشور و مسئولین استان بتوانند از همین مساله گردشگری به شکل درست، با تبلیغات صحیح و با جهتگیریِ صحیح استفاده کنند، درآمد آن، استان را از همه معونه‌های دیگر بی‌نیاز می‌کند. مساله گردشگری خیلی مهم است.» و در جای دیگری درباره استان همدان بیان کردند: «در بحث گردشگری حقیقتا ضعیف عمل می‌کنیم که باید اهتمام ویژه‌ای به میراث فرهنگی و گردشگری شود.»

مصطفی مسجدی آرانی