تعزیه؛ از عشق تا علم

اما تعزیه ورای این که عشق می‌خواهد، نیاز به علم هم دارد. تعزیه مادر هنرهای نمایشی ایران است. هنری است که از یک سو با آموزه‌های دینی ما شیعیان ارتباط مستقیم دارد و از دیگر سو ریشه در ایران باستان دارد. در عرصه هنر تئاتر و موسیقی پیشگام است و شکل و شمایلی بسیار کامل داشته است که امروزه در گذر زمان و بی‌توجهی‌ها دستخوش آسیب‌هایی شده است؛ آسیب‌هایی که با ادامه این بی‌توجهی‌ها می‌تواند جدی و جدی‌تر شود.

عمده‌ترین مساله ما اکنون ملودی تعزیه است که از قالب سنتی خود خارج شده و موسیقی را که یکی از اساسی‌ترین پارامترهای این هنر محسوب می‌شود، تحت‌الشعاع قرار داده است. اکنون شاهدیم که ملودی‌های غربی وارد موسیقی تعزیه و عزاداری می‌شوند و این اتفاق خوبی نیست. نکته دیگر نخواندن و دخالت ندادن نسخه‌های اصیل تعزیه است. برخی تعزیه‌خوان‌ها اشعاری را وارد تعزیه خوانی کرده‌اند که ارتباط لازم را با تعزیه ندارد. در تعزیه‌های قدیم همه چیز سر جای خودش بوده، حتی بر رنگ لباس‌ها هم روان‌شناسی دقیقی داشته‌اند. مثلا رنگ زرد را که نشانه‌ای از تردید بوده، بر تن حر بن ریاحی می‌کرده‌اند. او شخصی است که با تردیدهایش مواجه می‌شود و از یک شخصیت منفور تبدیل به یک شخصیت آزاده می‌شود. کلاه خودش را که پرهای زرد دارد، از سر برمی‌دارد و کفن می‌پوشد و آماده شهادت می‌شود.

نکته دیگری که من مخالف آن هستم، تعزیه‌های خیابانی است که برپا می‌شوند. این تعزیه‌ها برای جمع کردن پول و مسائل مالی انجام می‌شوند و هیچ یک از اصول تعزیه را رعایت نمی‌کنند. همین موضوع می‌تواند به نگاه مردم و نسل جدید به تعزیه آسیب بزند و اتفاق خوبی نیست، چون کارشان شکل کاملی ندارد، مثلا پدر و پسر هستند و هر دو نفر نقش همه را بازی می‌کنند. طرف کلاهخود بر سر دارد. برمی دارد عمامه می‌گذارد و می‌شود یک شخصیت دیگر در حالی که تعزیه، زنانه‌خوانی، نقاب‌داری، شهادت‌خوانی و مخالف‌خوانی دارد که هر یک باید در جای خود باشند و دلیلی برای وجودشان در کار بوده است. هیچ یک از این موارد در تعزیه‌های خیابانی رعایت نمی‌شود و آسیب‌هایی برای تعزیه در بر دارد.

تعزیه و تعزیه‌خوانی یک علم است و باید با آن جدی برخورد کرد، بخصوص حالا که طی چند سال گذشته، توجه‌ جوان‌ها به سمت تعزیه معطوف شده و به این عرصه علاقه نشان می‌دهند. استقبال و اقبال جوانان فرصت خوبی است که با برنامه‌ریزی به ایجاد یک موقعیت خوب برای ارتقای سطح تعزیه می‌انجامد.

علی یحیایی

رئیس انجمن تعزیه خوانسار