حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
با عبدالحسین آذرنگ، پژوهشگر و نویسنده
داستان ترجمه از مادها تا قاجار
عبدالحسیـــن آذرنگ پژوهشگر، نویسنده، مترجم و ویراستار سالهــاست دست به قلم بوده و آثار ارزشمندی را خلق کرده است. در کارنامه فعالیتهای او، نام کتابهای مختلفی به چشم میخورد که آنها را تالیف یا ترجمه کرده است. این فرهنگپژوه تاکنون صدها مقاله نوشته، بیش از صد عنوان کتاب و هزار عنوان مقاله را هم ویراستاری کرده است.
آذرنگ از سال 1381 عضو علمی دانشنامه ایران و مدیر بخش مفاهیم جدید این دانشنامه بوده و اکنون هم در کنار کار در دانشنامه به تالیف و ترجمه کتاب میپردازد. با او درباره فعالیتهای تازهاش و همچنین وضع ترجمه در ایران گفتوگویی کوتاه انجام دادیم.
مدتی است شاهد انتشار اثری از شما نبودهایم. آیا کتابی در دست چاپ ندارید؟
اتفاقا تازهترین کتابم چندروزی است که منتشر و در کتابفروشیها توزیع شده است. این کتاب با عنوان «تاریخ ترجمه در ایران: از دوران باستان تا پایان عصر قاجار» نام دارد و از سوی نشر ققنوس روانه بازار کتاب شده است. من این کتاب را به عنوان «مترجمان، پیوندگران فرهنگها و تمدنها» تقدیم کردهام.
این کتاب دقیقا چه دورههایی را بررسی میکند؟
«تاریخ ترجمه در ایران» سه بخش اصلی دارد که عبارت است از بخش یکم: ترجمه در ایران باستان و روزگار مادها، بخش دوم: ترجمه در ایران پس از اسلام (از سدههای نخستین تا پایان عصر زندیه) و بخش سوم: ترجمه در عصر قاجار.
یکی از موضوعاتی که این روزها مطرح و به عنوان یکی از موضوعات داغ ترجمه در کشورمان از آن یاد میشود، عملکرد مترجمان است. منتقدان معتقدند مترجمان بدون تسلط به متن آثار را ترجمه میکنند و از اینرو کتابهای ترجمه شده در کشورمان افت زیادی کردهاند. نظر شما در اینباره چیست؟
خیلی این حرفها را نمیپذیرم، در همه دنیا مترجمان سطوح مختلفی دارند و نمیتوان گفت در فلان کشور همه مترجمان درجه یک هستند. هر جای دنیا برویم، مترجمان در درجههای مختلف در حال کار هستند، ایران هم مثل بقیه کشورهای دنیا مترجمانی با درجهها و تواناییهای مختلف دارد؛ البته در این میان نپیوستن ما به قانون کپیرایت جهانی، تاثیرات منفی بر این روند میگذارد و در افت ترجمهها نقش دارد، اما باز هم تاکید میکنم نمیتوان با چنین رویکرد کلی به ترجمههایی که منتشر میشود، تازید.
پیوستن ما به قانون کپیرایت جهانی چه تاثیری بر ترجمهها دارد؟
وقتی کشوری به این قانون پیوسته باشد، برای انتشار هر کتاب به اجازه مترجم نیاز دارد. همین اتفاق موجب میشود ناشران سعی کنند به سمت مترجمان توانمندی بروند که تواناییشان اثبات شده است؛ چون ناشر میخواهد کار خوبی ارائه شود و این سختگیریها را انجام میدهد، اما در کشورهایی که به این قانون نپیوستهاند، بسیاری از ناشران و مترجمان زیاد درگیر این حساسیتها نمیشوند و طبعا کار هم افت میکند.
بحث مقابله ترجمهها از سوی ناشر هم به نظر نکته مهمی میرسد.
بله، به نکته خوبی اشاره کردید. اگر ناشران بحث مقابله ترجمه با متن اصلی را جدی بگیرند، ترجمههای سخیف وارد بازار نشر نمیشود. وقتی این ترجمهها منتشر میشود، ترجمههای خوب هم کمکم تحت تاثیر انتقادات موجود قرار میگیرد و جامعه نسبت به ترجمهها کمی بدبین میشود.
شما از اعضای علمی دانشنامه ایران هستید. از دانشنامه خبر تازهای ندارید؟
بتازگی جلد چهارم آن منتشر شده است، امیدوارم رسانهها دانشنامه را بخوبی معرفی کنند تا مردم از انتشار آن مطلع شوند.
زینب مرتضاییفرد/ گروه فرهنگ و هنر
گفت و گو
