انرژی خورشیدی در ایران؛گنجی که بی‌استفاده مانده است

براساس تحقیقات صورت گرفته مشخص شده است انرژی خورشیدی برای انسان حتی قبل از میلاد مسیح نیز شناخته شده و به کار گرفته می‌شده است. این درحالی است که هنوز براساس آمار و اطلاعات موجود علی‌رغم وجود پتانسیلی بسیار مناسب در کشورمان نسبت استفاده و تولید این گونه انرژی‌ در سبد انرژی موردنیاز کشور و خانواده بجز در مناطقی که واقعا دسترسی به دیگر انواع انرژی غیرممکن است قابل توجه نبوده و تقریبا جایگاهی ندارد. برای درک بهتر جایگاه انرژی خورشیدی در اقتصاد جهان و این‌که ایران از گنجی که در اختیار دارد استفاده نمی‌کند باید به برخی آمارها و برآوردهای بین‌المللی اشاره کرد.به عنوان مثال، آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرده است قرار گرفتن انرژی خورشیدی در راس منابع تولید برق جهان، می‌تواند بیش از 16 درصد برق جهان را تا سال 2050 تولید کند و سهم نیروگاه‌های حرارتی خورشیدی (STE) به بیش از 11 درصد برسد. در همین حال با ساخت پنل‌های خورشیدی، فناوری انرژی‌های تجدیدپذیر رشد سریعی از سال 2000 تاکنون داشته است؛ اگرچه هم‌اکنون کمتر از یک درصد ظرفیت انرژی جهان را به‌خود اختصاص داده است.

پتانسیل بالای ایران در تولید برق خورشیدی

ایران در نواحی پرتابش کره زمین واقع است و مطالعات نشان می‌دهد استفاده از تجهیزات خورشیدی در ایران اقتصادی و مناسب است .به گفته متخصصان، ایران با وجود 300 روز آفتابی در بیش از دو سوم سال و متوسط تابش 5.5 – 4.5 کیلووات ساعت بر مترمربع در روز، یکی از کشورهای با پتانسیل بالا در زمینه انرژی خورشیدی معرفی شده است. این در حالی است که براساس داده‌های آماری که از میزان تابش خورشید در نقاط مستعد کشورمان برآورد شده است، اگر توان تولید برق را در ایران نزدیک به 91000 تراوات ساعت درنظر بگیریم با توجه به هزینه‌های احداث و نگهداری نیروگاه‌های مورد نیاز به استخراج این انرژی با بهره‌وری متوسط 14 درصد، می‌توان برق با قیمتی معادل 5 سنت (دلار آمریکا) برای بخش صنعتی تولیدکرد.

هزینه تولید گزاف برق خورشیدی

براساس اطلاعات موجود و آمارهای متوسطی که از هزینه‌های واردات پنل‌های خورشیدی به دست آورده‌ایم هر وات پنل در حال حاضر حدود 3000 تومان پس از گمرک قیمت دارد از این رو یک سیستم مورد نیاز برای تولید 500 وات مصرف متوسط خانگی، حدود 10 میلیون تومان قیمت می‌خورد.در همین حال براساس داده‌های هواشناسی ایران، هر مترمربع از سطحی که خورشید ـ در یک روز بدون ابر و آلودگی ـ بر پنل می‌تابد حدودا 1000 وات توان تابشی دریافت می‌کند. پنل‌های خورشیدی موجود در بازار، راندمان حدود 12 تا 17 درصد دارند و با توجه به این‌که تمامی سطح یک پنل خورشیدی شامل سیلیکون‌های دریافت انرژی نیست، هر مترمربع از این پنل‌ها حدود 100 تا 150 وات دریافت انرژی خواهند داشت.

به این ترتیب در مناطقی مثل تهران و اصفهان ضریب یک پنل سولار حدود یک‌ششم است به این معنا که یک پنل 6 وات به طور متوسط در طول سال یک وات برق تولید می‌کند. نتیجتا برای خانه‌ای با مصرف متوسط 500 وات، نیاز به یک پنل 3000 واتی خواهد بود. حال با توجه به این‌که هر وات پنل در حال حاضر حدود 3000 تومان پس از گمرک قیمت پیدا می‌کند، برای خرید تجهیزات تولید 3000 وات برق خورشیدی نیاز به حدود 9 میلیون تومان بودجه خواهد بود.البته این همه ماجرا نیست. چرا که تولید برق خورشیدی نیاز به تجهیزات دیگری هم دارد که هزینه تولید این برق راافزایش می‌دهد. براین اساس، سیستم مبدل الکترونیکی که انرژی خورشید را از پنل دریافت و به شبکه تزریق می‌کند قیمتی حدود 2 میلیون تومان دارد و اگر سیستم پایه و سازه‌های مربوطه نیز حدود 4 میلیون تومن قیمت داشته باشد، در نهایت حدود 15 میلیون تومان هزینه کلی خواهیم داشت؛ این در حالی است که هزینه‌های جانبی نیز باید برای آن در نظر گرفت. این چنین است که هر خانوار در مقایسه این ارقام با قبض برقی که ماهانه و به طور عادی می‌پردازد،استدلال می‌کند که صرف پول برای این برق اصلا به‌صرفه نیست، چراکه این ارقام شاید پول 10یا 15 سال قبض برق عادی خانوار باشد.

بازار چه می‌گوید؟

رضا محمودی یکی از فروشندگان تجهیزات خورشیدی در تهران در این باره به جام‌جم می‌گوید: مهم‌ترین نکته که باعث عدم استقبال مردم از برق خورشیدی بوده، ابتدا نبود فرهنگ مناسب در این زمینه است و پس از آن ارزان بودن انرژی در کشورمان حتی با افزایش قیمت‌های فعلی است. این در حالی است که درباره استفاده از این نوع انرژی‌ها هنوز دولت واقعا دست به کار نشده و اقدامات حمایتی مناسبی انجام نداده است چون در برخی موارد احداث و استفاده از تجهیزات یاد شده نیازمند هزینه اولیه بسیار است که برای گروه کثیری از مردم اصلا امکان‌پذیر نیست.

این فروشنده تجهیزات تولید انرژی برق خورشیدی، قیمت یک دستگاه کامل تولید انرژی برق خورشیدی با توان یک کیلووات 24 ساعته برای سیستم متصل به شبکه را 12 میلیون تومان و هر کیلووات ساعت برق غیر متصل به شبکه یعنی مصارف خانگی را 20 میلیون تومان عنوان می‌کند که فعلا هیچ توجیه اقتصادی درآن نیست. این درحالی است که متوسط قیمت یک دستگاه آبگرمکن خورشیدی با حجم‌های مختلف را می‌توان تا حدود 1.5 میلیون تومان درنظر گرفت.

یک مقایسه مالی ساده و پیشنهادی قابل توجه

یکی از دلایل اصلی عدم استفاده از انرژی خورشیدی و دیگر انرژی‌های نو در ایران علاوه بر نبود فرهنگ‌سازی کافی، گران تمام شدن هزینه خرید تجهیزات و نصب آن است. این در حالی است که بیشتر این تجهیزات وارداتی است. حال این پرسش مطرح است که آیا نمی‌توان از جوانان نخبه ایرانی و دانشجویان مستقر در دانشگاه‌های کشور که بسیار پرانگیزه نیز هستند، به گونه‌ای جذاب و در قالب مسابقه‌ای ملی و بزرگ حمایت کرد که نوع ارزان و پربازده این تجهیزات را در داخل کشور طراحی و تولید کنند؟ به طوری که تمام خانوارهای ایرانی بتوانند با کمترین هزینه یا حتی رایگان این تجهیزات را صاحب شده و نصب کنند؟

شاید این امر در نگاه اول شعار به نظر برسد، اما نگاهی به مقایسه‌ای که در ذیل می‌آید نشان می‌دهد ماجرا چندان هم بیراه نیست:

شما با اعلام برگزاری مسابقه‌ای از دانشجویان و متخصصان و تولید‌کنندگان سراسر کشور می‌خواهید گونه‌ای بسیار ارزان و پربازده و با طول عمر و دوام بالا که ضمنا نصب آسان در مناطق شهری و روستایی ایران داشته باشد را تولید کنند. جایزه این کار نیز این خواهد بود که به اندازه وزن فرد به وی طلای 18 عیار بدهند! فکر می‌کنید این پیشنهاد اجرایی نیست؟ چرا هست. یک گرم طلای 18 عیار هم اکنون به طور متوسط و گردشده،100هزارتومان است که هر کیلوی آن یک میلیارد تومان خواهد بود. اگر وزن یک دانشجو را 90 کیلو در نظر بگیریم پول طلای او 90میلیارد تومان خواهد بود. حالا به وجه دیگر این مقایسه توجه کنید. هزینه قرارداد یک فصل بازیکنان و کادر فنی یک تیم متوسط لیگ برتر 10میلیارد تومان است. یعنی با پول فقط یک فصل 9 تیم لیگ برتری می‌توان چنان کاری کرد که کشور از پرداخت میلیاردها تومان یارانه برق خلاص شده و تحولی عظیم در اقتصاد انرژی کشور، اشتغال و حفاظت از محیط‌زیست ایجاد شود. به نظر شما این پیشنهاد قابل بررسی نیست؟

عماد عزتی - جام جم