زمستان امسال مهربان خواهد بود؛
باغبان های میدان آزادی او را هر شب دیده بودند تا آن روز سرد زمستان که بالاخره فهمیدند مرده و تکان نمی خورد. و بعد هم یک عده ماسک به صورت و دستکش به دست آمده بودند و جنازه اش را بردند.
شب پیش ، یخبندان شدیدی بود. هواشناسی آن شب را سردترین شب سال اعلام کرد. همان شبی که گاز بعضی از خانه ها قطع شد و مردم حتی در خانه هایشان و زیر لحاف و پتو از سرما لرزیدند.
فردای آن روز اما، تلویزیون صحنه هایی از تکرار قصه دخترک کبریت فروش را نشان داد. خبرنگار یکی یکی به سراغ کنار خیابانی ها می رفت که مرده بودند، بی هیچ اعتراضی.
بالاخره معلوم نشده این عده نامشان چیست ، خیابان خواب ، کارتن خواب ، بی خانمان و...
مردها، زنها، پیرمردها و کودکانی که از سرما به خود می پیچند و با نگاه بیمار رهگذران را بدرقه می کنند.
نگاه بی تفاوت مردم هم انگار، به وجود آنان عادت کرده است و چه عادت زشتی. ایرانی چنین عادتی را در خاطر نداشت. اما انگار دیگر اتفاقی ناگوار رخ داده است.
بعضی ها هم می گویند گول نخورید اینها وضعشان از من و شما بهتر است ، نقش بازی می کنند. مردم دیگر همه را با یک چوب می زنند. شاید تنها راه برای ساکنان خیابان این بود که بمیرند تا بگویند که واقعی هستند و نقش بازی نمی کنند.
یک کارشناس آسیبهای اجتماعی معتقد است: آنهایی که به جای خروج خیابان خواب ها و جمع آوری متکدیان ، به مردم می آموزند در مواجهه با این افراد خوددار باشند، در آینده شاهد پیدایش نسلی خواهند بود که به مصادیقی چون همنوع دوستی و شفقت بی تفاوت هستند و چه ضرر بزرگی است این بی تفاوتی برای یک ملت.
معاون دفتر آسیبهای اجتماعی بهزیستی می گوید تا 25تیر ماه امسال 1830نفر بی خانمان تحویل بهزیستی شده اند که در میان آنان گمشده ها، متکدیان ، معلولان ، بیماران روانی ، معتادان و ولگردان دیده می شوند.
رضایی فر با تفکیک این 1830نفر به گروههای مختلف که برخی به خانواده و برخی به مراکز توانبخشی تحویل داده شدند، معتقد است از 2سال پیش که رسانه ها اقدام به معرفی خیابان خواب ها کردند، دغدغه ها برای حل مشکل این عده بیشتر شده است ؛ اما طرحهای ضربتی هرگز راه به جایی نمی برد.
وی معتقد است مصوبه ای که در سال 1378برای متکدیان و بی خانمان ها وضع شد و در آن دستگاه هایی چون استانداری ها، بهزیستی و وزارت رفاه مسوول رسیدگی به این مهم شده اند به دلیل عدم هماهنگی دستگاه ها عملا بلااستفاده مانده است.
او از تشکیل جلسات و مکاتبه با استانداری و سایر دستگاه های مسوول برای جمع آوری خیابان خواب ها تا پیش از شروع سرمای زمستان امسال خبر می دهد.
NGOها باید فعال شوند
با این وجود رضایی فر، مشکل اصلی را در جمع آوری این افراد نمی داند، او از نگرانی ها برای نگهداری این عده پس از جمع آوری سخن می گوید.
رضایی فر معتقد است : چاره ای جز فعال سازی NGOها و واگذاری امور به آنها نداریم و در درازمدت گریزی از آن نیست. در بسیاری از کشورها سپردن امور بی خانمان ها به مراکز غیردولتی نتایج مثبتی داشته است ، اما دولت باید به این تشکلها یارانه بدهد.
وی می گوید: 70درصد بی خانمان ها از خانواده بهزیستی هستند و نگهداری از آنها وظیفه ماست ، اما ابزار و امکانات بسیار محدود است. باد پاییزی و برگ ریزان زیبای درختان برای من و تو خوشایند است ، اما در گوشه و کنار این شهر که روزگاری مهد پهلوانی و جوانمردی بود، وزشهای ملایم نسیم پاییزی ، لرزه بر اندام پریشان احوالان انداخته است.
از 20تیر ماه سال گذشته تا شهریور امسال 17هزار و 298کودک خیابانی از پایانه ها و نقاط مختلف شهر تهران جمع آوری شده اند که به دلیل نداشتن سرپناه مناسب و خانواده متزلزل ، هر لحظه ممکن است به جمع خیابان خواب های تهران اضافه شوند.
از زمستان سال گذشته که با احداث 6مرکز و جمع آوری ضربتی خیابان خوابها توسط جنبش دانشجویی و وزارت رفاه و شهرداری صورت گرفت ، شهر به یکباره از وجود خیابان خواب ها خالی شد تا جایی که وزیر رفاه وقت در بازدیدهای شبانه خود اعلام کرد هیچ خیابان خوابی در شهر وجود ندارد.
پس از آن 2مرکز در اسلامشهر، یک مرکز در چهاردانگه و یک مرکز در کهریزک برای اقامت خیابان خواب ها شروع به کار کردند که در ابتدا 600تن در این مکان ها استقرار یافتند. 2مرکز خصوصی نیز به صورت خودجوش و مردمی وارد عمل شد.
بتدریج آمار خیابان خواب های جمع آوری شده به 2000نفر رسید، اما از آنجا که وزارت رفاه در آن سال اعلام کرد هیچ بودجه ای برای نگهداری این افراد دریافت نمی کند، نتوانست از عهده وظایف محوله برآید.
هم اکنون کمترین آمار خیابان خواب ها از 2استان آذربایجان شرقی و سمنان گزارش می شود که البته در این 2استان به دلیل وجود تشکلهای خصوصی حامی بی خانمان ها و بافت سنتی ، و نه به لحاظ کمکهای دولتی ، پدیده خیابان خوابی دیده نمی شود.
اگرچه بسیاری معتقدند برای حل مشکل خیابان خوابها باید زیرساخت هایی چون ریشه کنی فقر، حل مشکل اعتیاد و بسیاری موارد دیگر حل شود، اما در کشورهای توسعه یافته جهان که درآمد سرانه آنان در حد قابل قبولی است، پدیده بی خانمانی و خیابان خوابی دیده می شود. از سوی دیگر بررسی آمار خیابان خوابهای تهران و در نظر آوردن تنها حجم کمکهای مردمی در طول سال ، نبود یک مدیریت واحد برای سازماندهی و توزیع بودجه مورد نیاز را خاطرنشان می کند.
اما امسال قرار است چه اتفاقی بیفتد، همه در انتظار تامین اعتبار مصوبه ای هستند که بنا به گفته رسول خادم ، رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر تهران ، تنها این شورا توانسته است این مصوبه را از سال 82به مدت 20روز به اجرا درآورد.
مصوبه شورای عالی اداری که هم اکنون در حال اصلاح و بررسی بندهای آن هستند و در تلاشند تا اعتبارات مورد نیاز آن تامین شود درواقع از سال 1378به صورت عقیم باقی مانده تا آن که طی 2سال گذشته و پس از اعلام جان سپردن 100خیابان خواب تهران و تحصن دانشجویان مقابل ساختمان قدیم شهرداری در خیابان بهشت به اجرا درآمد.
در آن سال و پس از اعلام اخبار جان سپردن خیابان خواب ها در سرمای زمستان ، وزارت کشور از پرداخت 6میلیارد و یکصد میلیون تومان به استان های کشور برای ساماندهی امور متکدیان خبر داد که در این میان تنها یک مرکز نگهداری در تهران برای بی خانمان ها احداث شد.
پس از آن ، خانمی با پرداخت 150میلیون تومان ، وزیر رفاه وقت را موظف کرد تا طرح ساماندهی بی خانمان ها را ظرف مدت 10روز ارائه دهد. اگرچه در مدت 20روز تمامی کارتن خواب ها از سطح شهر جمع آوری شدند، اما این مساله و پدیده خیابان خوابی به طور اساسی و از ریشه خشکانده نشد.
از کمبود اعتبارات گرفته تا عدم هماهنگی دستگاه های متولی و به طور کلی سردرگمی مسوولان از دلایل و بهانه هایی بود که دست به دست هم دهند تا باز هم شاهد بی خانمانی باشیم.
بودجه ای درکار نیست
امسال نیز بنا به گفته خادم ، اگرچه جمع آوری و نگهداری خیابان خواب ها مورد بررسی دقیق قرار گرفت ، اما هنوز هیچ بودجه ای در این خصوص مصوب نشده است.
خادم همچنان که در سالهای اولیه اجرایی شدن مصوبه شورای عالی اداری بر نحوه نگهداری پس از جمع آوری خیابان خوابها تاکید می کرد، نبود مدیریتی واحد، معضلات خیابان خوابها در طول نگهداری و کمبود بودجه مورد نیاز برای این منظور را یادآور می شود.
خادم می گوید: مشکل اصلی علاوه بر نبود اعتبار، وجود چند متولی برای بررسی وضع خیابان خواب هاست که با یکدیگر در تعامل نیستند. هم اکنون ، وزارت رفاه ، بهزیستی ، شهرداری ، کمیته امداد و نیروی انتظامی در امر ساماندهی وضعیت کارتن خواب ها دخیل هستند.
خادم نیز همانند رضایی فر در دفتر آسیبهای اجتماعی بهزیستی ، اجرای طرحهای ضربتی برای مقابله با خیابان خوابی را بی فایده و همانند مسکنی برای دردی عمیق توصیف می کند. وی معتقد است ، برای ریشه کنی پدیده خیابان خوابی باید معضلاتی چون فقر، بیکاری ، حاشیه نشینی ، اعتیاد و... مورد بررسی قرار گیرد.
خادم که در کلامش امید به تامین اعتبار مورد نیاز برای ساماندهی بی خانمان ها دیده می شود، از تلاش فراوان خود و دوستانش در شورای شهر خبر می دهد.
اما در نهایت با اندوه می گوید آنان که باید کاری بکنند و مسوول هستند، هیچ اقدامی نمی کنند. بهزیستی هم که مسوول اصلی نگهداری بی خانمان هاست بودجه ای ندارد.
خادم می گوید، گفتن این حرف که بی خانمان ها را جمع کنید، آسان به نظر می رسد؛ اما آیا فکر کرده اید بعد از جمع آوری این عده را کجا نگهداری کنیم؛ بسیاری از آنها به اچ.آی.وی مبتلا هستند، برخی دیگر معتاد و بسیاری هم بیماری های روانی دارند.
به نظر شما ما باید چکار بکنیم ؛ می گویم اگر طرح و برنامه درستی باشد، آمار بی خانمان ها آنقدر هم زیاد نیست ؛ آن هم برای یک کشور 70میلیونی و با این همه درآمدهای نفتی.
به نظر می رسد همه در حال تلاش هستند. هرکس به نوعی می خواهد مشکلی را حل کند، اما چرا مشکلات حل نمی شود؛! همه منتظرند ببینند طرحها و مصوبه ها، با این معدود خیابان خواب یا کارتن خواب و یا نمی دانم... چه می کند. آیا زمستان امسال تهران مهربان خواهد بود؛
زهرا فیضی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
