تشکیل مجمع گفت‌وگوی منطقه‌ای در‌خلیج‌ فارس

این، آخرین خط از مقاله‌ای است که محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان دیروز در نیویورک‌تایمز به چاپ رساند. مقاله‌ای که در آن هم از مذاکرات هسته‌ای سخن گفته شده و هم از تحولات منطقه و در آن پیشنهاد شده است که «مجمع گفت‌وگوی منطقه‌ای در خلیج‌فارس» تشکیل شود. در این مقاله که با عنوان «پیامی از ایران» منتشر شده، آمده است:‌ برای دستیابی به توافق هسته‌ای مورد انتظار، به اراده سیاسی بیشتری نیاز است. مردم ایران قبلا انتخاب و اراده خود را برای تعامل عزتمند با جهان نشان داده‌اند. اکنون نوبت آمریکا و متحدان غربی‌اش است که از بین تعامل و تقابل، بین مذاکره و شعار و بین توافق و فشار یکی را انتخاب کنند. ظریف در این مقاله سپس افکار عمومی جهان را متوجه پیامدهای منطقه‌ای توافق احتمالی کرده و یادآور شده است: ما چنین امکانی را داریم که با شجاعت در مدیریت و جسارت در اتخاذ تصمیمات درست به بحران ساختگی فعلی پایان دهیم تا بتوانیم به کارهای مهمتری که باید انجام شوند، بپردازیم.

در حال حاضر «منطقه وسیع‌تر خلیج فارس» در ناآرامی به سر می‌برد. اکنون سوال اساسی در منطقه، ظهور و سقوط دولت‌ها نیست؛ بلکه موضوع اصلی اساس و بافت اجتماعی، فرهنگی و مذهبی است که در تمامی کشورهای منطقه با تهدید روبه‌روست. او خاطرنشان کرده است: گستره تعامل سازنده ایران در واقع گستره‌ای بسیار فراتر از مذاکرات هسته‌ای را فرامی‌گیرد. روابط خوب با همسایگان جزو مهم‌ترین اولویت‌های ایران است. اعتقاد اساسی ما این است که موضوع هسته‌ای صرفا به مثابه یک عارضه جانبی بوده و نمی‌تواند عاملی برای بی‌اعتمادی، تنش و بحران در نظر گرفته شود. با توجه به پیشرفت‌های اخیر در پیشگیری از این‌گونه عوارض جانبی، اینک زمان آن رسیده است که ایران و دیگر کشورهای منطقه به ریشه‌های اصلی بی‌اعتمادی و تنش در «منطقه وسیع‌تر خلیج‌فارس» بپردازند.

وزیر امور خارجه کشورمان سپس به ریشه‌های فکری راهبردهای دیپلماتیک تهران پرداخته و در این مقاله تصریح کرده است: ماهیت سیاست خارجی ایران جامع و فراگیر است. این یک انتخاب یا ترجیح صرف نیست، بلکه به دلیل شناسایی عمیق این واقعیت است که جهانی شدن تمامی گزینه‌های جایگزین را منسوخ کرده است. هیچ ‌چیز در سیاست بین‌الملل در خلأ عمل نمی‌کند. امنیت نمی‌تواند به هزینه ناامن کردن دیگران به دست آید.

در حقیقت هیچ ملتی نمی‌تواند به منافع خود دست یابد، بدون این که منافع دیگران را نیز در نظر گیرد. در هیچ نقطه‌ای از دنیا اهمیت این ساز و کارها مشهودتر از منطقه خلیج‌فارس نیست. همگی ما به یک ارزیابی هوشمندانه از پیچیدگی‌ها و واقعیت‌های درهم تنیده منطقه و اتخاذ سیاست‌هایی پایدار براساس آن و به منظور مواجهه با آنها نیاز داریم. مبارزه با ترور یک نمونه از این موارد است.

ظریف با یادآوری کنایه‌آمیز این‌که «هیچ‌کس نمی‌تواند با القاعده و خویشاوندان فکری‌اش نظیر به اصطلاح دولت اسلامی ـ که نه دولت است و نه اسلامی ـ در عراق مبارزه کند، در حالی که آنها را در یمن و سوریه به شکل موثری گسترش می‌دهد»، تاکید کرده است: حوزه‌های متعددی وجود دارد که ایران و دیگر کشورهای منطقه در آن منافع مشترکی دارند. تاسیس یک مجمع گفت‌وگوی منطقه‌ای در خلیج‌فارس به منظور تسهیل تعاملات، موضوعی است که می‌بایست مدت‌ها قبل راه‌اندازی می‌شد. یکی از موضوعات ضروری و فوری در میان فجایع جاری در منطقه ما، یمن است. ایران یک رهیافت معقول و اجرایی برای حل این بحران دردناک و غیرضروری ارائه کرده است. طرح چهار ماده‌ای ما خواستار آتش‌بس فوری، کمک‌های انساندوستانه برای غیرنظامیان یمنی، تسهیل گفت‌وگو میان گروه‌های یمنی و تشکیل یک دولت فراگیر گسترده وحدت ملی است.

وی با تشریح محورهای مورد نظر خود برای قرابت‌های منطقه‌ای میان کشورهای منطقه خاطرنشان کرد: «گفت‌وگوهای منطقه‌ای می‌بایست براساس اصول مشترک پذیرفته شده جهانی و برخی اهداف مشترک صورت گیرد که مهم‌ترین آنها عبارتند از: احترام به حاکمیت، تمامیت ارضی و استقلال سیاسی تمامی کشورها؛ تغییرناپذیری مرزهای بین‌المللی؛ عدم دخالت در امور داخلی دیگر کشورها؛ حل و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات؛ ممنوعیت تهدید یا استفاده از زور و ترویج صلح، ثبات، پیشرفت و سعادت در منطقه».

در ادامه این مقاله آمده است: یک گفت‌وگوی منطقه‌ای می‌تواند کمک موثری به اشاعه درک مشترک و ارتباطات متقابل در سطوح مختلف دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی باشد و به توافق در طیف وسیعی از موضوعات شامل موارد زیر منجر شود: اقدامات اعتمادساز و امنیت‌ساز؛ مبارزه با تروریسم، افراط‌گرایی و فرقه‌گرایی؛ تضمین آزادی کشتیرانی و جریان آزاد نفت و دیگر منابع در خلیج فارس؛ و محافظت از محیط‌زیست منطقه. این گفت‌وگوی منطقه‌ای می‌تواند همچنین در نهایت شامل ایجاد سازوکارهای عدم‌تجاوز و همکاری‌های امنیتی منطقه‌ای شود.

ظریف همچنین یادآوری کرده است: در حالی که این همکاری‌ها باید به کشورهای مرتبط منطقه محدود شود، می‌توان از چارچوب‌های نهادی موجود برای گفت‌وگوها و بویژه سازمان ملل متحد استفاده کرد. دبیر سازمان ملل متحد نیز می‌تواند محیط بین‌المللی لازم را برای انجام این گفت‌وگوها فراهم کند. نقش منطقه‌ای سازمان ملل متحد قبلا در قالب قطعنامه (598) شورای امنیت که به پایان جنگ ایران و عراق در سال ١٩٨٨ کمک کرد دیده شده است، می‌تواند به کاهش نگرانی و تشویش بویژه نزد کشورهای کوچک‌تر؛ تامین سازوکاری برای امنیت جامعه جهانی و رعایت منافع مشروع آن؛ و ایجاد ارتباط بین گفت‌وگوهای منطقه‌ای با مسائلی که به طور ذاتی از مرزهای منطقه‌ای فراتر می‌روند، کمک کند.

پترودیپلماسی ایران و ونزوئلا

وزیر امورخارجه کشورمان افزون بر مقاله‌ای که دیروز در نیویورک‌تایمز به چاپ رساند، در دیدار وزیر خارجه ونزوئلا که به تهران سفر کرده، با محکوم کردن اقدامات آمریکا در معرفی ونزوئلا به عنوان یک تهدید گفت: تهران و کاراکاس سیاست‌های مشترکی در مخالفت با زور و سیاست‌های زورمدارانه دارند.

به گزارش ایرنا، محمدجواد ظریف در نشست خبری مشترک با دلسی رودریگرز، همتای ونزوئلایی خود افزود: با توجه به عضویت ونزوئلا در شورای امنیت سازمان ملل متحد و مشکلات مهمی که در منطقه وجود دارد، تهران و کاراکاس سیاست‌های مشترکی در مخالفت با زور و سیاست‌های زورمندانه دارند.

وی افزود: ما همچنین در زمینه ضرورت هماهنگی میان دو کشور در موضوع نفت و سیاست‌های نفتی و حضور فعال در تصمیم‌گیری‌های بین‌المللی گفت‌وگو کردیم و از این موضوع خوشحالیم که وزیر نفت ونزوئلا قرار است با وزیر نفت ایران گفت‌وگو کند.

وی تاکید کرد: هماهنگی میان ما و ونزوئلا و سایر اعضای اوپک برای حفظ و ثبات بازار نفت مهم است. وی با یادآوری این که پس از ایران قرار است ونزوئلا ریاست جنبش غیرمتعهدها را به‌عهده گیرد، اظهار امیدواری کرد: همکاری‌های دو کشور در جهت حفظ صلح و امنیت ملی افزایش یابد.