از ساحل ،خیره به دریا

تماشای غروب از کنار دریاچه خزر به غایت لذتبخش است. آن زمان که ساعتها خیره به دریا در رویاهای شیرین غرق می شوی ، سروصدای پرنده های دریایی کنار صدای امواج گوش را نوازش می دهد.

کد خبر: ۷۴۷۳۱

طبیعتی زیبا که حضور رشته کوههای البرز زیبایی آن را دو چندان کرده است.مدتهاست کارشناسان از آلودگی دریای زیبای کاسپین خبر می دهند.
این اخبار تازه نیستند. چندی پیش خبر این آلودگی در سطرهای اول صفحات روزنامه ها قرار داشت.اگر چه دیگر در این باره بحثی نیست ؛ اما پشت این سکوت جنجال است.
برنامه محیط زیست سازمان ملل در گزارشی اعلام کرده است: 150منطقه مرده در دریاها و اقیانوس های جهان وجود دارند که در این مناطق آلودگی به نیتروژن ناشی از کودهای شیمیایی و فضولات صنعتی اکسیژن آب را کاهش داده و حیات در آنجا از بین رفته است.
دریاچه خزر که بنا به وسعتش لقب دریا را به خود اختصاص داده است.نیز از این قاعده مستثنا نیست.
بارها از مسوولان شنیده ایم آلودگی این دریا جدی است و برای حل مسائل زیست محیطی آن چیزی حدود 150میلیون دلار باید هزینه شود.
دریای خزر که در شمال کشور ایران قرار دارد، به دلیل شرایط فیزیکی و شیمیایی حاکم بر آن دارای یکی از ذخایر با ارزش شیلاتی است.
همچنین وجود منابع عظیم نفت و گاز در بستر این دریا و کرانه های آن و فعالیت های استحصال نفت و گاز این دریا را به یکی از کانون های اقتصادی و صنعتی تبدیل کرده است.
با توجه به اهمیت بسیار زیاد دریای خزر در این نوع فعالیت ها، کنترل کیفیت محیط آبی آن به لحاظ زیست محیطی برای بقای این دریاچه امری اجتناب ناپذیر است.
اجرای طرح برنامه محیط زیست دریای خزر ( CEP )که از سال 1998با همکاری کشورهای حاشیه دریا و با پشتیبانی نهادهای بین المللی نظیر صندوق تسهیلات زیست محیطی جهانی (GEF)، بانک جهانی ، برنامه محیط زیست محیطی سازمان ملل (UNEP)، برنامه عمران سازمان ملل ( UNDP)و اتحادیه اروپایی آغاز شد، پیرو همین ضرورت بود.
اعمال مدیریت زیست محیطی دریای خزر، هدایت منطقه به سوی توسعه پایدار به نحوی که منافع دراز مدت و سلامت جوامع انسانی کشورهای حاشیه دریای خزر تضمین شود و همچنین پایداری منابع منطقه برای استفاده نسل کنونی و نسلهای آینده از اهداف کلی این پروژه است.
طبق گزارش سازمان محیط زیست ، در ایران در مرحله آغازین پروژه مجموع نتایج کارهای انجام شه از سوی 10مرکز تخصصی و یک واحد هماهنگ کننده GEFدر قالب گزارشی تشخیصی تحلیلی گردآوری شد که به صورت دستور کار تهیه یک پروژه عملیات ملی برای هر یک از کشورهای حوزه دریای خزر مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
به طور کلی ، مواردی شامل نوسان های سطح آب دریا، ارزیابی منطقه و مقادیر آلاینده ها، حفاظت تنوع زیستی ، ماهیگیری و مناطق طبیعی منطقه که بر اثر بهره برداری های ناسنجیده دچار فقر شده اند، مدنظر هستند.
مهندس محمدرضا شیخ الاسلام ، مشاور برنامه محیط زیست در این باره می گوید: بعد از فروپاشی شوروی کشورهای استقلال یافته به این نتیجه رسیدند که برای حفظ دریای خزر با یکدیگر همکاری کنند.
با کوششهای فراوان UNEPو با برگزاری نشستهای میان کشورهای همسایه دریای خزر سند اجرای پروژه امضائ شد.
اما همچنان این کنوانسیون از طرف همه کشورها تایید نشده است تا به مرحله اجرا برسد.»

آلودگی بر 2نوع است
وی که وضعیت دریای خزر را از نظر آلودگی ارزیابی می کند، آلودگی دریا را بر 2نوع می داند و می گوید: «آلودگی ها با دید کلان به 2قسم آلودگی پایدار و ناپایدار تقسیم می شوند.
آلودگی های ناپایدار پس از قطع منبع از بین می روند، در حالی که آلودگی های پایدار بس از قطع منبع نیز ممکن است تا مدتها و شاید دهها سال باقی بمانند و در بسیاری موارد نیز حتی به چشم دیده نمی شوند و اصطلاحا به آنها آلودگی پاک می گویند.» وی از وجود آلودگی های پایدار دریای خزر خبر می دهد و می افزاید: «سواحل ما در مقام مقایسه با سواحل کشورهای دیگر حوزه دریای خزر به دلیل دارا بودن شرایط ویژه با آلودگی های میکروبی تهدید می شوند.
همچنین آلودگی های سموم پایدار کلره مثل د. د. ت، دآلدرین و PCBها از موارد قابل شهود دریای خزر مرتبط با ایران است .» مهندس شیخ الاسلام سم د. د. ت را در راس سموم پایدار کلره مورد مصرف در این ناحیه می داند و می گوید: « سالها پیش مصرف این سم برای ریشه کن شدن بیماری مالاریا در همه کشورها رایج و بعدها به دلیل اثرات سوئ آن برای سلامتی محیط و انسان ممنوع اعلام شد.
اگر چه در ایران قبل از انقلاب یعنی حدود 30سال پیش مصرف د. د. ت ممنوع اعلام شده است ؛ اما آزمایش ها نشان می دهند که تازگی سم د. د. ت به آبهای خزر وارد شده است .» مهندس مشاور برنامه محیطزیست دریای خزر از آلودگی نفتی و عناصر سنگین به عنوان دیگر آلودگی های رایج دریای خزر نام می برد و تصریح می کند: « متاسفانه از قدیم شاهد نشت طبیعی نفت در دریای خزر بوده ایم.
همچنین آلودگی های دیگری مثل وجود فلزات سنگین و عناصری مثل آرسنیک و کروم با ریتمهای بسیار بالا و با منشا زمین شناسی نیز در این دریا مشاهده می شوند.» وی در میان انواع آلودگی های موجود در دریا سموم کلره و PCBها را به عنوان مواد سمی و پایدار دریای خزر از همه مهمتر و خطرناک تر می داند و می گوید: « بعد از این 2نوع آلودگی ، آلودگی های نفتی و میکربی حائز اهمیت هستند.
از طرفی می دانیم که دریاها از طریق خشکی ها حفاظ می شوند که منشا بیش از 70درصد آلودگی دریاها و شاید بیش از 90درصد آلودگی های دریای خزر خشکی ها هستند.
از جمله موارد قابل ذکر می توان به سدهایی که روی رودخانه ها احداث می شوند اشاره کرد که به تجمع آلودگی می انجامند و سپس این آلودگی ها از رودخانه ها به دریا انتقال می یابند.»

کشورهای حاشیه
مهندس شیخ الاسلام در ادامه چنین می گوید: « باتوجه به آلودگی هایی که محیط زیست دریای خزر را تهدید می کند، اما کشورهای حاشیه دریا در زمینه اجرای کنوانسیون Cepعملا کاری انجام نداده اند مگر آن که در زیر چتر برنامه محیط زیست دریای خزر با هم برای آماده سازی جزییات اجرایی کنوانسیون و تهیه پروتکل ها همکاری می کنند.
آنچه مسلم است این نوع مشکلات با مسائل اقتصادی اجتماعی کشورها ارتباط مستقیم دارند که تا این نوع معضلات حل نشوند نمی توان به اجرای این کنوانسیون امیدوار بود.» « تا امروز حتی 1صفحه گزارش عملکرد اجرای پروژه Cepدر ایران ارائه نشده است .» دکتر بهروز دهزاد، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی با اعلام مطلب فوق می گوید: « طرح Cepکاملا با شکست مواجه شده است چون هیچ کس از اقدامات انجام شده در این باره اطلاع ندارد.
هیچکدام از افراد علمی کشور حتی از مطالعات Cepنیز خبر ندارند.
واقعیت های موجود نشان می دهند ایران موقعیت خودش را به عنوان کشور پیش برنده این پروژه از بین برده است.
مطابق با گزارش سازمان محیطزیست ، تهیه طرح عملیات ملی برای هر یک از کشورهای حوزه دریای خزر به صورت یک پروژه راهبردی منطقه ای به مدت 5تا 10سال اجرا شود از فعالیت های پیش بینی شده در پروژه کنوانسیون Cepدر همان سالهای ابتدایی بوده است.
متاسفانه ایران در حالی در این باره سهل انگاری کرده است که با داشتن سواحل به طول 900کیلومتر پس از ترکمنستان و قزاقستان بیشترین میزان از مجموع طول سواحل 7000کیلومتری دریای خزر را به خود اختصاص داده است.
حفظ صحیح این سواحل براحتی می تواند بازدهی های اقتصادی بالایی برای نسلهای آینده ایران فراهم آورد. همان سواحلی که تماشای غروب از کنار آن به غایت لذتبخش است.
آن زمان که ساعتها خیره به دریا در رویاهای شیرین غرق می شوی ، سر و صدای پرنده های دریایی کنار صدای امواج ، گوش را نوازش می دهد. طبیعتی زیبا که حضور رشته کوههای البرز زیبایی آن را دو چندان کرده است.