تعریف استاندارد درحوزه نانو ضروری است
در کاربرد هر فناوری از یک سو با منافعی مواجه هستیم که از آن انتظار میرود و از سوی دیگر با زیادهروی یا نبود استانداردهایی مواجه هستیم که موجب میشود این فناوری مضراتی را به همراه داشته باشد. نانوفناوری هم از این قاعده مستثنا نیست.
اگر نانومواد یا نانوکامپوزیتها را بیمحابا و بدون تعریف استاندارد مورد استفاده قرار دهیم ممکن است در آینده با افسوسهای فراوانی روبهرو شویم. از سوی دیگر استفاده از این ترکیبات ویژگیهایی دارد که بدون کمک گرفتن از آنها مسیر رشد و توسعه مختل میشود.
پس بناچار باید از آنها در حوزههای مختلف استفاده کرد اما با احتیاط و تحت شرایط خاص. بهعنوان مثال باید مطمئن بود این ترکیبات به مواد غذایی مهاجرت نکند یا بهصورت آزاد مصرف نشده و به صورت کنترل شده از آن استفاده شود. اینها موضوعاتی است که باید در زمینه گسترش کاربرد نانوفناوری در حوزه صنایع غذایی مورد توجه قرار گیرد.
پلیمرها چند ویژگی منفی دارند. حتی پلیمرهای مصنوعی هم براحتی گازها را از خود عبور میدهند. ورود و خروج دیاکسیدکربن یا اکسیژن به ماندگاری مواد غذایی صدمه میزند، ویژگی نانو مواد و بخصوص نانو کامپوزیتهایی که در بستهبندی از آن استفاده میشود این است که میتواند از ورود و خروج مواد و گازها جلوگیری کرده و نقش ممانعتکننده داشته باشد. به این ترتیب در بستهبندیها عبور گازها محدود میشود.
علاوه براین، وجود نانو مواد در بستر پلیمر یا نانو کامپوزیت پلیمری مقاومت حرارتی و مکانیکی بستهبندیها را به میزان قابل توجهی ارتقا میدهد. بر این اساس در پژوهشکده مواد و صنایع غذایی طرح پژوهشی مطرح شده است که هنوز منجر به محصول نشده است.
در زمینه بستهبندی نان و گوشت دو طرح موازی مطرح شده که اگر نتیجه خوبی داشته باشد میتوانیم از این پس در بستهبندیها از نانوپلیمرهای طبیعی استفاده کنیم.
در پلیمرهای طبیعی میزان مقاومت کششی یا استحکام مکانیکی بسیار پایین است و میتوان از نانو مواد برای افزایش استحکام این گروه از پلیمرها استفاده کرد.
هدف ما این است که در بستهبندیها یک گروه از نانو مواد استفاده کنیم که از جنبههای مختلف مزیتهایی را به همراه دارد. این ترکیبات نانویی میتواند سدی در برابر ورود و خروج گازها باشد و رطوبتپذیری پلیمرها را کاهش دهد.
پلیمرهای طبیعی آب دوست هستند و با افزودن نانو مواد این پلیمرها به سمت آب گریز بودن سوق داده میشوند. علاوه بر این با این راهکار، مقاومت و استحکام مکانیکی پلیمرها افزایش پیدا میکند و امکان ضد باکتری شدن این ترکیبات نیز فراهم میشود.
ما باید در کشور بهدنبال تعریف استانداردهایی برای محصولاتی باشیم که در آنها از نانومواد استفاده میشود. این موضوع در مورد هر فناوری از جمله نانوفناوری و همچنین بیوتکنولوژی باید مورد توجه قرار گیرد. بهگونهای که استفاده از این ترکیبات را ایمنتر کند و راه تحقیق و توسعه را نیز نبندد.
غدیر رجبزاده / عضو هیات علمی پژوهشکده صنایع غذایی
