وقتی نقد نداریم...

اما طی چند سال اخیر در برنامه‌‌هایی همچون جشنواره‌های مختلف فجر (اعم از جشنواره‌های استانی‌ها، مناطق و مرحله نهایی آن) مجموعه‌های صنفی و غیردولتی همچون انجمن منتقدان خانه تئاتر که متشکل از منتقدانی باتجربه و شناخته شده عرصه تئاتر است، تقریبا به‌طور کامل کنار گذارده شده و امور مربوط به نقد رویدادهای مختلف تئاتر به طور کامل تحت اختیار یکی از زیرمجموعه‌های اداره کل هنرهای نمایشی گذاشته شده است.

این در حالی‌ است که شرایط موجود باعث نارضایتی بیشتر هنرمندان شاخص تئاتر شده است.

ازجمله کسانی که نسبت به وضع نقد در تئاتر کشور ابراز نگرانی کرده است بهزاد فراهانی، هنرمند نام‌آشنای تئاتر است. این نویسنده و کارگردان پیشکسوت در برنامه مجله تئاتر شبکه چهار سیما با اشاره به این که مدیریت تئاتر نقدپذیر نیست، در حالی که باید تاب نقد داشته باشد، گفت: چون نقد مناسبی نداریم و نمی‌توانیم از وضع موجود ایراد بگیریم شرایط تئاتر روز به روز بدتر از قبل شده است.

او با بیان این که در جشنواره تئاتر فجر سال جاری داوری‌های آثار مناسب نیست، انتخاب آثار خارجی جشنواره مناسب نیست و شکل دعوت از هنرمندان شهرستانی اهانت‌آمیز است؛ ادامه داد: مدیریت تئاتر باید بیان این نقدها را تاب بیاورد و فرصت نقد به اهالی آن داده شود، چون مقوله نقد برای بهبود وضعیت هنر بسیار ضروری است.

فراهانی با اشاره به تجربه برگزاری جشنواره تئاتر فجر در سال‌های دور توسط سندیکای تئاتر، با کمترین بودجه دولتی، بر اجرای برنامه‌هایی همچون جشنواره تئاتر فجر توسط مجموعه‌های صنفی غیردولتی تاکید کرد.

البته این موضوع و نبود پرسش‌برانگیز نقد در دیگر فعالیت‌های نمایشی نیز مسبوق به سابقه است و به جشنواره‌ها خاتمه نمی‌یابد؛ چون به‌عنوان نمونه نیما دهقان که چندی پیش نمایش شیش و هشت را روی صحنه برد، بعد از گذشت چند روز از اجرای این نمایش درباره جریان نقد تئاتر گفت: با این‌که منتقدان ما افراد باسوادی هستند، اما متاسفانه نقدهایشان هیچ فایده‌ای ندارد. من هنوز ندیده‌ام نقدی نوشته شود که چرا تئاتر ما ضعیف است.

اشاره این کارگردان تئاتر ضمن این که اهمیت نقش نقد را بخوبی نشان می‌دهد، تاکیدی بر گله هنرمندانی چون او، از نبود چنین امکانی است، بعلاوه این که تاکید دارد داشتن مدارک مختلفی همچون دکتری تضمینی برای جریان‌سازی‌های لازم با زبان نقد نبوده است.

نگاهی به شرایط حاضر تئاتر حاکی از آن است که برخلاف تاکیدات هنرمندانی همچون بهزاد فراهانی، در زمینه نقد، روندی کاملا معکوس سپری شده و طی سال‌های اخیر، بخصوص از سال 90 تاکنون، ضمن این‌که منتقدان باتجربه‌ای همچون اعضای انجمن منتقدان و نویسندگان خانه تئاتر بتدریج به انزوا کشانده شده‌اند، امر مربوط به نقد و بررسی فعالیت‌های تئاتر نیز شکل دولتی به خود گرفته است.

علی غنچی ‌/‌ جام‌جم