یک بام و دو هوای ثبت اختراع

مصطفی حدادی، مخترعی است که 25 ـ 24 سال درباره آب‌و فیزیک آب تحقیقات کرده و صاحب سه ایده پمپ هیدرولیک و هیدرو موتور، جذب انرژی عنکبوتی از امواج دریا و نیروگاه برقابی با نیروی آب و جاذبه است.

او کمتر بها دادن به طرح‌های داخلی از سوی دولتمردان را از مشکلات اساسی و مهم مخترعان عنوان کرد و گفت: متاسفانه بیشتر دولتمردان ما سراغ طرح‌های 40 سال پیش می‌روند و آنها را خریداری و در کشور اجرایی می‌کنند و تحقیقات کشورهای دیگر را طرح‌های به روز می‌بینند. مثلا من طرحی به نام نیروگاه بادی دارم که یکی از آنها توانایی 50 نیروگاه ملخی را دارد. سازمان انرژی‌های نو اصلا حاضر نشد درباره آن حرف بزند و جلسه‌ای در این خصوص بگذارد، اما میلیاردها تومان هزینه برای عملی کردن و ساخت نیروگاه‌های ملخی فراموش شده 50 ـ 40 سال پیش دنیا می‌کند. طرح پمپ رودخانه‌ای را هم که ساختم به همین درد مبتلا شد.

وی، نداشتن سیاستی مناسب برای تفکیک مخترعان را یکی دیگر از مشکلات مخترعان دانست و افزود: همچنین متاسفانه هم‌اکنون بیش از 90 درصد مخترعان، مبتکران و نوآورانی که به اداره ثبت اختراع رجوع می‌کنند، اغلب به دنبال افتخارات دنیوی پوچ هستند. این جماعت باعث می‌شوند مخترعان و محققان واقعی اصلا نتوانند به اداره ثبت ورود پیدا کنند یعنی همه مخترعان درجه 1، 2، 3 و... در یک صف هستند؛ محقق اصلی در ته صف ایستاده و برخی افراد که اصلا نباید به این صف ورود پیدا کنند، ورود پیدا کرده‌اند.

وی با اشاره به تفاوت حمایت کشور‌های پیشرو از مخترعان با کشورمان گفت: هم‌اکنون کشورهایی که در پیشرفت حرف اول را می‌زنند، بودجه تحقیقاتشان بخش بزرگی از بودجه کشورشان است و در راس آن محققان از این بودجه استفاده می‌کنند. در این کشور محقق هیچ وقت پول نمی‌بیند، اما تمام امکانات رفاهی و آزمایشگاهی لازم برای تحقیق آنان فراهم می‌شود. برای این تحقیق سمت و سو یافته 20 تا 30 نفر استخدام شده‌اند تا خواسته‌‌های محقق را برآورده و در کمترین مدت قطعات مورد نیاز او را فراهم کنند. در حالی که من مخترع در کشور باید برای تهیه یک پیچ دنده خاص یک هفته در سطح تهران بچرخم تا شاید قطعه مورد نیاز را پیدا کنم.

وی تصریح کرد: یکی از قوانین معاونت علمی ریاست جمهوری این است که به نخبگان سطح 2 حدود 80 میلیون تومان وام مسکن ارائه شود. این نوع حمایت چون جهت استاندارد و درستی ندارد، خود به اهرم باز دارنده‌ای تبدیل می‌شود زیرا وقتی به یک نخبه سطح 2، 80 میلیون تومان وام مسکن دادند، باید خودش هم حداقل 20 میلیون تومان از آشنایان و دوست و همسایه قرض کند تا شاید بتواند یک آپارتمان 60 ـ 50 متری در یکی از مناطق جنوبی تهران تهیه کند. ​

انجام کارهای تحقیقاتی در کشور هدفمند نیست

شاهین گوانجی، مخترع ایرانی، دارنده 12 مدال برتر جهانی نیز ثبت نشدن اختراعات به صورت جهانی را از دیگر مشکلات مخترعان عنوان کرد و گفت: متاسفانه هم‌اکنون به دلیل این که کشور ما عضو کنوانسیون PCT نشده، اختراع‌ها به صورت ملی و نه بین‌المللی ثبت می‌شود؛ بنابراین زمانی که طرحی در رسانه یا مقاله‌ای در مجمع جهانی مطرح می‌شود یا مخترعی در جشنواره بین‌المللی شرکت می‌کند، طرح او براحتی به سرقت علمی می‌رود و در کشوری دیگر به نام فرد دیگری ثبت جهانی می‌شود.به گفته وی، اکنون 90 درصد کشورهای دنیا عضو این کنوانسیون هستند و اختراعاتشان به صورت بین‌المللی ثبت می‌شود، اما ایران با داشتن 20هزار اختراع ملی هنوز به صورت رسمی عضو این کنوانسیون نشده است.

وی افزود: بهترین راه‌حل این مساله برقراری تعامل و ارتباط مستقیم ایران با سازمان جهانی مالکیت معنوی تحت عنوان وایپو «wipo» است.گوانجی یادآور شد: یکی دیگر از مشکلات مخترعان، نداشتن سامانه‌ای تحت عنوان اختراعات برای جستجو و نیازسنجی طرح‌های پژوهشی در کشور است تا مثلا دانشجو و پژوهشگر مقطع دکتری برای ارائه کارهای تحقیقاتی‌اش نیازسنجی کند و طرحی متناسب با نیاز منطقه خاص کشور ارائه دهد. وی اظهار کرد: متاسفانه اکنون انجام کارهای تحقیقاتی در کشورمان هدفمند نیست و بیشتر کار تحقیقی هر پژوهشگر و مخترعی متناسب با نیاز داخلی کشورمان نیست؛ همین مساله باعث می‌شود بودجه‌های تحقیقاتی زیادی دور ریخته شود.

طرح‌هایی که با پارتی‌بازی حمایت می‌شوند

نیره محمدزاده، مخترع جوان هجده ساله تبریزی است. او سال گذشته برای اولین بار در کشور توانست با ایده‌ای خلاقانه (سنسور هوشمند دودکش بخاری) راه‌حلی برای مرگ با منواکسیدکربن در فصل سرما پیدا کند.

این مخترع جوان نیز حمایت نشدن از سوی مسئولان را از مهم‌ترین مشکلات مخترعان عنوان کرد و درخصوص مشکلات خود گفت: متاسفانه در آذربایجان شرقی کمترین حمایتی از مخترعان نمی‌شود. پارک علم و فناوری استان آذربایجان شرقی هم عملا راکد است. بیشتر طرح‌های حمایت شده این پارک هم به واسطه روابط است. همچنین حمایت بنیاد نخبگان برای افرادی مثل من فقط تعلق وام است که باز پرداخت آن هم همراه با مشکلاتی خواهد بود.

وی درباره مشکلات بخش صنعت افزود: متاسفانه بخش صنعت هم نه‌تنها هیچ کمکی به مخترعان نمی‌کند، بلکه باعث دلسردی و آزرده‌خاطری بیشتر می‌شود؛ مثلا برخی شرکت‌ها برای این طرح من پیشنهادهای عجیب و غریبی دادند، هر کدام می‌خواستند نفعی از طرح من ببرند به عنوان مثال یک شرکت به من پیشنهاد کرد با پرداخت 60 میلیون تومان امتیازم را به آنان بفروشم تا این طرح به تولید انبوه برسد.

وی تصریح کرد: به نظر من باید برای دانش‌آموزانی که اختراعی در سن کم به ثبت رسانده‌اند، سهمیه‌ای در دانشگاه‌ها تعلق بگیرد و امتیاز ویژه‌تری برای آنان نسبت به دیگر افراد عادی به وجود آید تا راه ثبت دیگر اختراع‌ها و ایده‌های این مخترعان هموارتر شود.

وی یادآور شد: متاسفانه هم‌اکنون یکی از امتیازهایی که برای محصلان مخترع قائل شده‌اند، این است که پس از قبولی در کنکور، درصدی تخفیف در شهریه دانشگاه آنها داده شود که به نظر من هیچ فایده‌ای هم ندارد.

فرزانه صدقی / جام جم