آسمان آبی قطب جنوب محصول ابرهای الکتریکی

کورا راندل از اعضای تیم AIM از آزمایشگاه فیزیک فضایی و اتمسفری کلرادو در گفت و گو با spacedaily می‌گوید: امسال ابرها زودتر از زمان معمول بر فراز قطب جنوب پدیدار شده‌است. از زمان آغاز به کار AIM، تنها در سال 88 شاهد وقوع پیش از موعد این پدیده بودیم. ابرهای شب‌تاب (NLC) مرتفع‌ترین ابرهای زمین هستند. این ابرها که در نتیجه متلاشی شدن شهابسنگ‌ها بارور می‌شود در 83 کیلومتری بالای سطح زمین تشکیل می‌شود. وقتی خورشید بر کریستال‌های ریز و کوچک یخی که این ابرها را ساخته‌اند می‌تابد، نور الکتریکی آبی شروع به تابش می‌کند. تابستان زمانی است که این ابرها در درخشان‌ترین و گسترده‌ترین حالت خود هستند و این زمانی است که در نیمکره جنوبی، محل وقوع این رویداد تابستان است. ابرها بر فراز قطب جنوب از آبان تا بهمن درخشان می‌شود و سپس طی ماه‌های خرداد تا شهریور به سمت قطب شمال حرکت می‌کند.

اما چرا تابستان؟ پاسخ را باید در الگوی وزش باد و جریان رطوبت در جو زمین جستجو کرد. تابستان زمانی است که بیشترین تعداد ملکول‌های آب از لایه‌های پایین جو شروع به بالا رفتن می‌کند تا با ابرهای شهابسنگی در نقطه مناسبی از فضا ترکیب شود. همچنین زمستان زمانی است که لایه‌های فوقانی جو در سردترین حالت خود قرار دارد و به این ترتیب کریستال‌های یخی ابرهای شب‌تاب فرصت شکل‌گیری پیدا می‌کند.

در سال‌های اخیر ابرهای شب‌تاب دچار تراکم و گستردگی شده‌اشت. وقتی برای اولین بار این ابرها در قرن19 مشاهده و ثبت شد برای دیدن آنها باید به مناطق قطبی سفر می‌شد. در حالی که در قرن حاضر این ابرها در مناطق استوایی مانند کلرادو و یوتا هم قابل رویت است. برخی پژوهشگران معتقدند این پدیده نشانه‌ای از تغییرات آب و هوایی است. یکی از گازهای گلخانه‌ای که از قرن 19 به‌بعد بوفور در جو زمین یافت می‌شود، متان است.

پروفسور جیمز راسل از دانشگاه همپتون و پژوهشگر ارشد AIM می‌گوید: وقتی متان راه خود را به لایه‌های بالایی جو باز می‌کند، به‌وسیله مجموعه پیچیده‌ای از فعل‌و انفعالات اکسیده می‌شود تا بخار آب را تشکیل دهد. بخار آب اضافی در روند تشکیل کریستال‌های یخی به‌کار ابرهای شب‌تاب می‌آید. اگر این پدیده درست باشد آنگاه می‌توان ادعا کرد ابرهای شب‌تاب حکم قناری‌های نگهبان در معدن زغال‌سنگ را برای یکی از مهم‌ترین گازهای گلخانه‌ای داشته و همین دلیل محکمی بر اهمیت مطالعه آنهاست.

ماموریت اصلی سفینه فضایی AIM مطالعه ابرهای شب‌تاب است. از زمان آغاز به کار این سفینه در سال 86 کشفیات بسیاری ازجمله نقش غبار‌های شهابسنگی در بارور‌سازی ابرهای شب‌تاب و طریقه تاثیر‌پذیری این ابرها از الگوهای ارتباط راه دور در جو صورت پذیرفته است. از آنجا که ناسا ماموریت این فضاپیما را دو سال دیگر تمدید کرده، ممکن است بزودی کشفیات جدید دیگری از راه برسد.