رای سرنوشت ساز

سوای از شرایط بین المللی و منطقه ای که شرایط کاملا متفاوتی با دوره های قبل برای این دوره از انتخابات بوجود آمده ، شرایط کنونی داخلی کشور نیز تفاوتهای بارزی با دوره های پیشین دارد. جامعه امروز کشورمان به دلیل نهادینه شدن نظام و برگزاری 24 انتخابات سراسری ، حضور مردم در عرصه های مختلف انقلاب ، از جمله در راهپیمایی 22 بهمن و خسته شدن افکار عمومی از شعارهای بی عمل گروههای سیاسی و نهادهای حکومتی ، در شرایط آرام و منطقی قرار دارد و به راحتی نمی توان در این افکار عمومی موج ایجاد کرد.

مهمترین عوامل در رقابتی شدن انتخابات عملکرد صحیح دستگاه های مسوول درچارچوب قانون و فعالیت رسانه های گروهی است

از سوی دیگر وضعیت جمعیت رای دهندگان از شرایط رادیکال یعنی جوان و نوجوان بودن به شرایط واقعگرایی رسیده است به گونه ای که اکنون براساس آمارهای رسمی 22 میلیون جوان بین 20 تا 30 سال داریم که دغدغه های این بخش از رای دهندگان کاملا متفاوت با دوره های قبل است. از این جمعیت حدود 70 درصد مجرد هستند ، 30 درصد بی کارند و بیش از 80درصد آنها نیز به نیازهای اساسی از قبیل مسکن ، نیاز ضروری دارند.
تجربه انتخابات دوره هفتم مجلس شورای اسلامی و دومین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا نیز گویای همین حقیقت است که جمعیت رای دهنده کشور ، از شعار خسته ، واقعگرا و منطقی است.
در یک جمع بندی از 8 دوره انتخابات ریاست جمهوری و 7 دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی و 2 دوره انتخابات شوراهای اسلامی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1.تجربه های گذشته نشان می دهد که در کشور ، بجز موارد استثنایی حدود 50 درصد رای سنتی وجود دارد.
2.انتخابات ریاست جمهوری ، برغم آن که ملی است و مسائل محلی کمتر در آن نقش دارد ، با اقبال بیشتر مردم مواجه بوده به نحوی که بیشتر حضور مردم در این انتخابات صورت گرفته است.
3.میزان حضور و مشارکت مردم در انتخابات روندی صعودی داشته به گونه ای که حدود 20 میلیون رای به آخرین انتخابات ریاست جمهوری نسبت به اولین دوره آن افزوده شده است.
4.در 2 دوره انتخابات ریاست جمهوری یعنی دوره سوم و دوره هفتم افزایش مشارکت داشته ایم. در دوره سوم مشارکت بیش از 10 درصد نسبت به دوره دوم که در همان سال برگزار شده رشد داشته است و مهمترین علل آن نیز وضعیت حساس بوجود آمده برای کشور ، وجود چهره ای موجه در صحنه رقابت انتخابات و حضور یک روحانی برای اولین بار به عنوان نامزد ریاست جمهوری که به دلیل این که چهره ای جدید در صحنه انتخابات به شمار می رفت ، باعث افزایش انگیزه مردم برای حضور در انتخابات بوده است.
5.در دوره های پنجم و ششم انتخابات ریاست جمهوری کمترین میزان مشارکت را داشته ایم که در واقع کمی بیشتر از 50 درصد رای سنتی کشور بوده است و علت آن هم وجود نامزدی چون آقای هاشمی رفسنجانی و نبود چهره های مطرح و جدید در انتخابات این 2 دوره بوده است.
6.در دوره پنجم انتخابات مجلس شورای اسلامی نیز مشارکت قابل قبولی وجود داشته است که این امر نیز متاثر از شرایط سالهای 74 تا 78 است که جمعیت جوان کشور افزایش داشته و شامل بیش از نیمی از جمعیت کشور بوده است.
7.تجربه انتخابات دوره دوم شوراها و انتخابات مجلس هفتم نیز نشان می دهد، جمعیت رای دهنده کشور واقع بین ، منطقی و عملگرا شده است و شعارها و شگردهایی که موج آفرینی کند ، کارآیی چندانی نداشته است.ضمن آن که افراد خوش سابقه در افکار عمومی مقبولیت بیشتری داشته اند.
اکنون با توجه به تجربه انتخابات گذشته ، شرایط کنونی کشور و با توجه به این که میزان مشارکت مردم بیش از هر زمان اهمیت یافته است ، باید دید کدامیک از عواملی که در دوره های قبل باعث افزایش انگیزه مردم و در نتیجه افزایش مشارکت می شده ، در این دوره نیز کارساز است و یا این که ممکن است تاثیر منفی داشته باشد.

تحریک احساسات افکار عمومی

تحریک احساسات مردم خصوصا نسلهای جوان ، یکی از راههای ایجادانگیزه برای شرکت در انتخابات بوده است و با روشهای مختلفی پیگیری شده که گاهی جنبه مثبت داشته و نتیجه بخش بوده است و گاهی هم موثر واقع نشده است.
در دوره های سوم و هفتم انتخابات ریاست جمهوری ، چنانکه اشاره شد و در دوره پنجم انتخابات مجلس شورای اسلامی ، ایجادانگیزه برای نسل جوان با تحریک احساسات بخوبی مشهود است ضمن آن که عوامل دیگری نیز در ایجاد انگیزه مردم برای مشارکت نقش داشته است. اما پس از انتخابات دوره هفتم ریاست جمهوری و در سالهای اخیر شاهد آن هستیم که اقدامات احساسی و تحریک آمیز خصوصا در میان نسل جوان کشور چندان موثر نبوده و مولفه های دیگری چون ؛ حسن سابقه ، برنامه داشتن و موجه بودن در افکار عمومی نمود بیشتری داشته است. علت این وضعیت نیز بررسی شد که مهمترین آنها، عقلانیت حاکم برجامعه ، رشد سیاسی - اجتماعی مردم ، قرار گرفتن نسل جوان کشور در شرایط واقع گرایی و پررنگ شدن نیازهای اساسی مردم بوده است. بنابر این می توان نتیجه گرفت که در شرایط کنونی نیز نمی توان از اقدامات تحریک آمیز بهره جست ، بلکه باید راههای دیگری را پیگیری کرد.

رقابتی شدن

دومین عامل تاثیرگذار در انتخابات دوره های گذشته ، رقابتی کردن فضای انتخابات بوده است. به عنوان نمونه در انتخابات دوره هفتم ریاست جمهوری و انتخابات دوره پنجم مجلس شورای اسلامی ، علاوه بر استفاده از اقدامات احساسی ، رقابت تنگاتنگ بین نامزدها و گروههای سیاسی یکی از مهمترین عوامل افزایش مشارکت مردم بوده است. در شرایط کنونی نیز رقابتی شدن انتخابات ریاست جمهوری می تواند نقش بارزی در ایجادانگیزه و فراهم کردن شرایط مشارکت حداکثری داشته باشد. این که چگونه می تواند فضای انتخابات رقابتی گردد موضوعی است که گروهها و جناح های سیاسی و کارشناسان هر کدام نظری دارند ، اما باید توجه داشت که مهمترین عوامل در رقابتی شدن انتخابات ، عملکرد صحیح و در چارچوب قانون دستگاه های مسوول در انتخابات و رسانه های گروهی است و از سوی دیگر به حضور نامزدهای مطرح و موجه در افکار عمومی بستگی دارد.
شخصیت و نامزد موجه نیز در شرایط کنونی کشور و با توجه به تجربیات گذشته ویژگی هایی باید داشته باشد که می توان به این موارد اشاره کرد:
1.چهره ای جدید با ایده ، افکار و برنامه های نو و روشن که بتواند پاسخگوی مسائل و سوالات امروز جامعه باشد.
2.کارنامه ای موفق از خود ارائه کرده باشد، به این معنا که در سمتهای گذشته منشاء تحول ، پیشرفت و نوآوری بوده باشد.
3.در افکار عمومی تخریب نشده باشد.
4.نامزدها به لحاظ شخصیتی ، جایگاه و موقعیت ، مهره ای قابل قبول برای مردم باشند و به تعبیری دیگر از مقبولیت عمومی نسبی برخوردار باشند.
5.برای مسائل و مشکلات کشور خصوصا نسل جوان ، راهکارهای کاربردی و عملیاتی ارائه دهند.
6.همه این مولفه و شرایط به طرفداران نامزدها در استان ها، شهرستان ها و شهرها سرایت می کند.

حضور چهره های جدید

سومین عامل در ایجاد انگیزه برای مشارکت بیشتر مردم ، حضور چهره های موجه و قابل قبول در افکار عمومی در انتخابات است. به عنوان نمونه ، حضور رهبر معظم انقلاب در عرصه رقابت دوره سوم انتخابات ریاست جمهوری آن هم به فاصله کمتر از چند ماه از برگزاری انتخابات دوره دوم ، باعث افزایش بیش از 10 درصد مردم در انتخابات شده است.
آنچه مسلم است حضور چهره های جدید و موجه در عرصه انتخابات باعث ایجاد انگیزه و در نتیجه حضور رای جدید در انتخابات خواهد شد.

رضا واعظی