استقبال سرد از صنعت بازیافت زباله

صنعت بازیافت در این کشورها از جمله صنایع قوی و سودآور است که زباله‌های شهری را از یک تهدید ملی به فرصت تبدیل کرده است، اما هنوز در کشور ما صنعت بازیافت زباله، نه از سوی دولتی‌ها و نه از سوی بخش خصوصی جدی گرفته نمی‌شود.

تخمین زده می‌شود در کشور ما، روزانه حدود 50 هزار تن زباله تولید شود ولی در بهترین حالت، فقط حدود 4 درصد از این زباله‌ها به مرحله بازیافت می‌رسد و قسمت عمده آن یا در دل خاک مدفون شده یا در طبیعت رها می‌شود.

در این بین، روزانه حدود هفت تا هشت هزار تن زباله از سوی شهروندان تهرانی تولید می‌شود و درواقع، حدود 16 درصد زباله‌های تولیدی کشور متعلق به پایتخت است ولی حدود 90 درصد زباله‌های پایتخت نیز در اختیار صنعت بازیافت قرار نمی‌گیرد و در طبیعت رها می‌شود.

گفته می‌شود هم‌اکنون نزدیک به 200 واحد عظیم بازیافت زباله در کشور وجود دارد، اما فعالان صنعت بازیافت تاکید دارند بخش زیادی از این واحدها به دلیل حمایت نشدن دولت، تعطیل یا ورشکست شده‌اند. در صورتی که ایران می‌تواند با مدیریت صحیح پسماندها، سالانه حداقل ده هزار میلیارد تومان درآمد از صنعت بازیافت داشته باشد، اما واحدهای بازیافت زباله در کشور از حمایت چندانی برخوردار نیستند.

فعالان این صنعت، با مشکلات گمرکی، پرداخت عوارض و مالیات سنگین دست و پنجه نرم می‌کنند، در حالی که حتی برخی از این واحدهای بازیافت زباله بیش از 13 میلیارد تومان سرمایه‌گذاری کرده‌اند، اما نگاه غیراولویت‌دار دولت به صنعت بازیافت موجب شده روز به روز از میزان سرمایه‌گذاری در این صنعت سخت و طاقت‌فرسا کاسته شود.

دوره‌گردها، صنعت بازیافت را می‌چرخانند!

وقتی از سهم 4 درصدی بازیافت زباله‌ها در ایران صحبت می‌شود، جالب‌ترین بخش داستان اینجاست که همین سهم اندک صنعت بازیافت هم با کمک دوره‌گردها حاصل می‌شود.

اگر زباله‌دزدها را از خیابان‌ها جمع کنیم، صنعت بازیافت بسختی می‌تواند روی پای خودش بایستد و همچنان این صنعت با مشکل ورودی زباله تفکیک شده روبه‌روست.

یعنی اگر دوره‌گردها را از صنعت بازیافت حذف کنیم، این صنعت قادر نخواهد بود در یک بازه زمانی کوتاه‌مدت، جایگزینی برای زباله‌جمع‌کن‌ها داشته باشد و اتفاقا افراد زیادی از همین ضعف صنعت بازیافت به سودهای هنگفت رسیده‌اند.

فرهنگسازی؛ فراموش شده صنعت بازیافت

اگر آموزش و اطلاع‌رسانی به شهروندان درباره تفکیک زباله از مبدا گسترش پیدا کند و فرهنگ جداسازی زباله‌های خشک از تر در بین مردم جا بیفتد، در آن صورت صنعت بازیافت می‌تواند بدون باج دادن به مافیا، زباله‌های تفکیک شده را از مردم تحویل بگیرد و در آن شرایط، این صنعت به سمت شکوفایی پیش خواهد رفت.

حتی دولت می‌تواند برای شروع کار، زباله‌های تفکیک شده را از مردم خریداری کند و به این ترتیب، فرهنگ تفکیک زباله از مبدا را بین مردم نهادینه کند، اما نبود مشوق‌های دولتی و ضعف فرهنگسازی موجب شده بسیاری از شهروندان، برای تفکیک زباله و کمک به صنعت نحیف بازیافت در کشور، رغبت چندانی نداشته باشند.

این روزها در کمتر محیط شغلی یا منزلی شاهد هستیم که چند سطل زباله برای تفکیک پسماندها وجود داشته باشد و حتی در محیط‌های شغلی که فعالیتشان فرهنگسازی است، بندرت تفکیک زباله‌ها از مبدا رعایت می‌شود.

الگوبرداری از صنعت بازیافت در سایر کشورها

صنعت بازیافت زباله در ایران همچنان با صنعتی قدرتمند و سودآور فاصله دارد و اصل 50 قانون اساسی نیز که بر سلامت محیط زیست و بازیافت صحیح زباله‌ها تاکید دارد، به درستی اجرا نمی‌شود.

اگرچه طی سال‌های اخیر، اوضاع صنعت بازیافت کشور در مقایسه با دهه گذشته، رشد محسوسی داشته، اما می‌توان با الگوبرداری از مولفه‌های مثبت صنعت بازیافت در سایر کشورهای توسعه یافته، به رشد این صنعت در ایران شتاب بخشید.

کشورهای آلمان، فرانسه، سوئیس، سوئد و دانمارک را می‌توان از موفق ترین کشورهای فعال در صنعت بازیافت به حساب آورد.

در اغلب کشورهای اروپای غربی، مردم با علاقه نسبت به تفکیک زباله اقدام می‌کنند و گاه تا پنج سطل زباله مختلف برای زباله‌های منازل و ساختمان‌ها یافت می‌شود. البته برای معدود افرادی هم که به مدیریت پسماندها اهمیت نمی‌دهند و به زباله به دید یک ماده یکسان و دورریختنی نگاه می‌کنند، قوانین تنبیهی و مجازات‌های مختلف وجود دارد.

در کشور سوئد به ازای تولید زباله از شهروندان مالیات گرفته می‌شود و اگر فردی بخواهد از زیر بار این مسئولیت شانه خالی کند، به دادگاه فراخوانده می‌شود و معلوم است که با اجرای چنین قوانین سختگیرانه‌ای، صنعت بازیافت در این کشور می‌تواند براحتی به زباله‌های تفکیک‌شده دسترسی پیدا کند و روز به روز به سوددهی بیشتری نایل شود.

در کشور فرانسه نیز قوانین سختی برای حمایت از صنعت بازیافت تدوین شده است و در این کشور، هرگونه انباشت بیش از حد یا پرتاب زباله جرم محسوب شده و بدون چشمپوشی نیز با فرد خاطی برخورد می‌شود.

گرچه در کشور ما نیز قوانینی برای مقابله با افرادی که زباله‌ها را در طبیعت رها می‌کنند، تصویب شده است و مثلا براساس قوانین باید با راننده‌ای که زباله را از ماشینش بیرون پرتاب می‌کند، برخورد قانونی شود، اما در اغلب موارد این قانون و سایر قوانین مشابه برای مدیریت پسماندها، تفکیک زباله‌ها و ارتقای صنعت بازیافت، بدرستی اجرا نمی‌شود و در حقیقت، نبود ضمانت اجرایی برای اجرای اینگونه قوانین، صنعت بازیافت را در کشور نیز تضعیف کرده است.

امین جلالوند‌ /‌ گروه جامعه