اروپایی‌ها به دنبال شکستن طلسم 84 ساله

این همان روالی بود که از سال 1930 تاکنون پابرجا مانده است. هرگاه جام جهانی در اروپا برگزار شده اروپایی‌ها قهرمان شده‌اند و هر زمان هم که یکی از کشورهای قاره آمریکا میزبان این رویداد بزرگ هستند، فاتح جام یکی از سه تیم مدعی منطقه آمریکای جنوبی بوده است. این پنجمین بار است که جام جهانی فوتبال در آمریکای جنوبی برگزار می‌شود؛ 1930 در اروگوئه، 1950 در برزیل، 1962 در شیلی و 1978 در آرژانتین.

به این جام‌ها باید دو جام جهانی 1970 و 1986 مکزیک و همچنین جام جهانی 1994 آمریکا را هم اضافه کرد. هفت دوره‌ای که تیم‌های مدعی و مطرح اروپا در بهترین حالت فقط یک پای فینال بودند و در نهایت هم با حسرت از کنار جام قهرمانی گذشتند.

آنچه در ادامه می‌آید مروری است بر هفت جام جهانی قبلی که در قاره آمریکا برگزار شد.

1930 اروگوئه

در نخستین دوره جام جهانی حضور اروپایی‌ها کمرنگ بود، به طوری که از 13 تیم شرکت‌کننده فقط چهار تیم از قاره سبز بودند؛ فرانسه، رومانی، یوگسلاوی و بلژیک.

در این میان تنها تیمی که هم از مرحله گروهی صعود کرد یوگسلاوی بود که البته آنها نیز در نیمه نهایی شش بر یک مغلوب اروگوئه میزبان شدند. اروگوئه در دیدار نهایی هم 4 بر 2 آرژانتین را برد تا برنده فینال تمام آمریکایی جام جهانی باشد.

1950 برزیل

20 سال بعد که برزیل میزبان جام جهانی شد، برای دومین بار فینال را دو تیم از آمریکای جنوبی برگزار کردند؛ برزیل و اروگوئه. این بار هم جام جهانی با حضور 13 تیم برگزار شد، اما تعداد اروپایی‌ها با هشت تیم نسبت به دیگر قاره‌ها چربش داشت. ایتالیا، انگلیس، اسکاتلند، سوئیس، یوگسلاوی و ترکیه در همان مرحله گروهی حذف شدند و اسپانیا و سوئد نیز به نیمه نهایی رفتند تا در دیدار‌های دوره‌ای به مصاف برزیل و اروگوئه بروند. البته خیلی زود مشخص شد اروپایی‌ها شانسی برای قهرمانی ندارند. برزیل 7 بر یک سوئد و اروگوئه نیز 6 بر یک اسپانیا را برد تا چهره قهرمان در پایان فینال معروف ماراکانا مشخص شود؛ فینالی که در حضور 200 هزار تماشاگر برگزار شد و با پیروزی اروگوئه به پایان رسید.

1962 شیلی

جام جهانی 1962 شیلی نخستین دوره‌ای بود که بازی‌ها به میزبانی آمریکای جنوبی برگزار شد و یک تیم اروپایی توانست تا فینال پیشروی کند.

در این دوره 16 تیم حضور داشتند، اما فقط شش تیم غیراروپایی بودند. با این حال باز هم جام قهرمانی را برزیلی‌ها بالای سر بردند. طلایی‌پوشان که ستاره‌هایی چون گارینشا، واوا آماریلدو و زاگالو را در اختیار داشتند در فینال، چکسلواکی را 3 بر یک شکست دادند تا بار دیگر اجازه ندهند جام جهانی از قاره آمریکا خارج شود.

1970 مکزیک

نخستین باری که جام جهانی در قاره‌ای غیر از اروپا و آمریکای جنوبی برگزار شد همین دوره بود؛ 1970 مکزیک. البته بازی در آمریکای شمالی همچون بازی در آمریکای جنوبی برای اروپایی‌ها خوش‌یمن نبود. در حالی که هر چهار تیم مرحله نیمه نهایی جام جهانی 1966 در انگلستان، اروپایی بودند، در مکزیک باز هم جام را تیمی از آمریکای جنوبی برد؛ برزیل.

ایتالیا که مکزیک میزبان را در یک‌چهارم نهایی 4 بر یک برده بود، در نیمه نهایی هم مقابل آلمان به برتری 4 بر 3 رسیده بود و امیدوار بود با پیروزی بر برزیل در فینال نخستین تیم اروپایی لقب بگیرد که در قاره آمریکا قهرمان می‌شود، اما در ورزشگاه آزتک و در حضور 107 هزار تماشاگر، مقابل برزیلی که پله، جرزینهو و کارلوس آلبرتو را در اختیار داشت شکست 4 بر یک را متحمل شد. آلمان هم با ستاره‌اش گرد مولر با پیروزی بر اروگوئه سوم شد.

1978 آرژانتین

جام جهانی بعد از 16 سال دوباره به آمریکای جنوبی برگشت تا برای نخستین بار در آرژانتین برگزار شود. اروپایی‌ها دیگر به این باور رسیده بودند که قهرمان در خارج از اروپا برای آنها به آسانی فتح جام جهانی در اروپا نیست.

آلمان که میزبان جام جهانی 1974 بود و با پیروزی بر هلند قهرمان جام شده بود، اما در جام جهانی 1978 مدعی اصلی آرژانتینی بود که از امتیاز میزبانی بهره می‌برد. آرژانتینی‌ها مطابق انتظار به فینال رسیدند تا در بوئنوس‌آیرس مقابل هلندی بازی کنند که ایتالیا را شکست داده بود.

فینال در 90 دقیقه یک ـ یک مساوی شد، اما آرژانتینی‌ها با درخشش ماریو کمپس و دانیل برتونی در دقایق 105 و 115 دو بار دیگر گلزنی کردند تا طلسم ناکامی تیم‌های اروپایی در قاره آمریکا از مرز 50 سال بگذرد.

1986 مکزیک

روال همچنان ادامه داشت. هرگاه جام جهانی در اروپا برگزار می‌شد، تیم‌‌های آمریکای جنوبی ناکام بودند و هرگاه میزبان قاره آمریکا بود، اروپایی‌ها ناکام.

براساس همین رویه در جام جهانی 1982 که به میزبانی اسپانیا برگزار شد هر چهار تیم نیمه نهایی اروپایی بودند و جام قهرمانی به ایتالیا رسید، اما در جام جهانی 1986 که به میزبانی مکزیک برگزار شد همه نگاه‌ها متوجه آرژانتین و ستاره شماره 10 این تیم دیه‌گو مارادونا بود.

از 24 تیم حاضر در جام جهانی 14 تیم اروپایی بودند، اما تیمی نبود که بتواند آرژانتین و مارادونا را مهار کند.

انگلیس با آن گل تاریخی مارادونا با دست در یک‌چهارم نهایی، بلژیک در نیمه نهایی و آلمان در فینال تیم‌هایی بودند که به ترتیب مغلوب آرژانتین شدند. این بار مارادونا کابوس اروپایی‌ها لقب گرفت.

1994 آمریکا

جام جهانی 90 در ایتالیا برگزار شد و با قهرمانی آلمان به پایان رسید، اما با معرفی آمریکا به عنوان میزبان جام جهانی 1994، اروپایی‌ها یک بار دیگر تلاش کردند طلسمی را که می‌گفت آنها فقط در قاره سبز قهرمان می‌شوند بشکنند. بازی‌ها که به یک‌چهارم نهایی رسید این امیدواری هم نزد تیم‌های اروپایی قوت گرفت؛ چراکه از هشت تیم باقیمانده جز برزیل همه اروپایی بودند، اما هر چه به دیدار فینال نزدیک‌تر شدیم برزیل باقی ماند و از تعداد اروپایی‌ها کاسته شد. طلایی‌پوشان با ستاره‌هایی چون دونگا، ببتو و روماریو ابتدا هلند را بردند و بعد هم از سد سوئد گذشتند تا در فینال مقابل ایتالیایی بازی کنند که فوق‌ستاره‌ای چون روبرتو باجیو را در ترکیب خود داشت. در فینالی که 94 هزار تماشاگر داشت ایتالیا تا آستانه قهرمانی و شکستن طلسم شصت و چهار ساله پیش رفت، اما پس از تساوی دو تیم در پایان 120 دقیقه، باره سی، ماسارو و باجیو پنالتی‌های خود را خراب کردند تا دونگای برزیلی جام قهرمانی را بالای سر ببرد.

***

حالا 20 سال از آخرین باری که جام جهانی در قاره آمریکا برگزار شد می‌گذرد، اما این کابوس همچنان خواب تیم‌های مطرح اروپا را آشفته می‌کند. اسپانیایی که از سال 2008 تاکنون دو بار قهرمان یورو شده و یک بار هم جام جهانی را فتح کرده، آلمانی که یکی از هماهنگ‌ترین تیم‌های تاریخش را در اختیار دارد، ایتالیایی که با چهار قهرمانی در جام‌های جهانی بعد از برزیل پرافتخارترین است، انگلیسی که بعد از نیم قرن همچنان در عطش قهرمانی است، فرانسه‌ای که حالا ریبری را به عنوان بهترین بازیکن جهان در اختیار دارد، پرتغالی که با کریستیانو رونالدو، بزرگ‌ترین افتخار تاریخی خود را به دست می‌آورد و هلندی که همیشه مدعی است همه می‌دانند قهرمانی در قاره آمریکای جنوبی برای آنها اتفاقی است که هرگز نیفتاده. آیا این طلسم بعد از 84 سال شکسته خواهد شد یا برزیل میزبان با نیمار و آرژانتینی که لیونل مسی را در اختیار دارد باز هم اروپایی‌ها را در حسرت جام باقی خواهند گذاشت؟

رضا پورعالی / گروه ورزش