سودجویان، این بار بذر بلوط قاچاق می‌کنند

این قاچاق که به گفته مسئولان و کارشناسان محیط‌زیست معضل جدید این مناطق جنگلی است، در صورت ادامه و گسترش، تاثیر بشدت مخربی بر حیات زاگرس اعم از گونه‌های گیاهی و جانوری آن خواهد داشت.

ظاهرا این نوع قاچاق اخیرا در استان‌های زاگرس‌نشین مرزی باب شده و مقصد آن کشورهای حوزه خلیج فارس از جمله امارات است. عاملان آن هم سودجویانی هستند که از طریق مردم بومی این استان‌ها، به جمع‌آوری و انتقال این بذر ارزشمند مبادرت می‌کنند.

کشف یکی از این محموله‌ها در روزهای اخیر از سوی نیروهای یگان حفاظت محیط‌زیست استان لرستان، پرده از این اقدام پنهانی و جدید سودجویان برداشته و زنگ هشدار گسترش این پدیده را به صدا درآورده است.

آن‌طور که کارشناس حقوقی اداره کل محیط‌زیست لرستان می‌گوید: نیروهای یگان حفاظت محیط‌زیست این استان چندی پیش در جریان گشت و کنترل در منطقه حفاظت شده سفیدکوه به یک دستگاه نیسان مشکوک و پس از توقف و بازرسی خودرو، متوجه بارگیری بیش از دو تن بذر بلوط از سوی سرنشینان این خودرو می‌شوند.

کامران سپهوند با اشاره به دستگیری دو نفر در این زمینه در گفت‌وگو با مهر می‌افزاید: متهمان در بازجویی اولیه اظهار کرده‌اند که بارها این اقدام را انجام داده و با انتقال بذرهای بلوط به بندر ماهشهر و بارگیری آن به صورت قاچاق در لنج، آنها را به کشورهای حاشیه خلیج‌فارس بخصوص امارات ارسال می‌کردند.

وی با بیان این ‌که هنوز دقیقا مشخص نیست بذر بلوط به چه دلیل به کشورهای حوزه خلیج فارس قاچاق شده و به چه مصارفی می‌رسد، تصریح می‌کند: متهمان با جمع‌آوری و انتقال بذر بلوط، فقط دستمزد و کرایه حمل دریافت می‌کنند و اطلاعی از علت انتقال بذر بلوط به خارج از کشور ندارند.

کاربردهای بذر بلوط

با این حال یک کارشناس مسئول منابع طبیعی و فعال محیط‌زیست به موارد کاربرد بذر بلوط در کشور اشاره کرده و در این‌ باره به جام‌جم می‌گوید: بذر بلوط علاوه بر این‌ که به عنوان خوراک دام مورد استفاده قرار می‌گیرد، از اسانس آن نیز برای مصارف دارویی استفاده می‌شود. ضمن این ‌که در گذشته در استان‌های زاگرس‌نشین از آن برای پخت نانی به نام نان بلوط هم استفاده می‌شد.

هومان خاکپور با اشاره به این‌ که اکنون بحث روغن‌کشی از بذر بلوط به دلیل داشتن روغن زیاد، در کشورهای عربی و سایر کشورها مطرح است و بشدت دنبال می‌شود، می‌افزاید: با این حال بذر بلوط اکنون در این کشورها در زمینه تولید اتانول، تولید داروهایی برای درمان بیماری‌هایی چون یرقان، اسهال و بیماری‌های پوستی و تولید قهوه کاربرد زیادی دارد و کارخانه‌هایی نیز در این زمینه در آن کشورها احداث شده است.

وی با بیان این‌ که روغن‌کشی در این کشورها هنوز به طور جدی راه نیفتاده است،‌ تاکید می‌کند: اگر این مساله محقق و بازار جدیدی در آن کشورها ایجاد ‌شود برای کشور ما بسیار خطرناک است، زیرا بزودی با مشکل بزرگ قاچاق بذر مواجه خواهیم شد؛ معضل جدیدی که با توجه به کمبود امکانات، تجهیزات و نیروی حفاظتی سازمان جنگل‌ها و منابع طبیعی،‌ جلوگیری از آن بسیار سخت خواهد بود.

خاکپور با اشاره به این ‌که اکنون به دلیل شرایط سخت اقتصادی، تصرف روستاییان و عشایر در مناطق جنگلی و طبیعی برای کشت گندم و جو افزایش یافته و حتی در برخی مناطق دور افتاده، بحث احیای فرهنگ قدیمی پخت نان از بلوط نیز مطرح شده است، تصریح می‌کند: سودجویان براحتی از این وضع سوءاستفاده می‌کنند و با نفوذ در روستاها و وادار یا تشویق کردن افراد بومی، آنها را به جمع‌آوری بذر بلوط ترغیب می‌کنند و از آنجا که طی سال‌های اخیر هزینه روستاییان در بخش دامداری و خوراکی بشدت افزایش یافته است، برای بهبود وضع خویش به این خواست سودجویان و قاچاقچیان تن می‌دهند.

از همین آغاز باید جلوی آن را گرفت

این فعال محیط زیست خاطرنشان می‌کند: پدیده قاچاق بذر بلوط اکنون در استان‌های مرزی و زاگرس‌های شمالی مثل استان‌های کرمانشاه، ایلام و کردستان اتفاق می‌افتد و خوشبختانه هنوز به زاگرس مرکزی و استان‌هایی همچون اصفهان، خوزستان، فارس و کهگیلویه و بویراحمد نرسیده است که این خود نشان‌دهنده جدید بودن و آغاز این روند است و به همین دلیل باید در همین ابتدای کار با آن مقابله شود.

خاکپور درباره نحوه مقابله با این قاچاق هم خاطرنشان می‌کند: این کار صرفا از طریق هوشیاری ماموران سازمان جنگل‌ها و حفاظت محیط زیست امکان‌پذیر است، زیرا در هیچ منطقه‌ای بذر انباشته شده زیادی وجود ندارد و بذرها باید بتدریج از مناطق جنگلی جمع‌آوری و انباشت و سپس قاچاق شود که این کار معمولا فقط از طریق اهالی هر منطقه صورت می‌گیرد، زیرا در مناطق جنگلی بنا به عرف و از قدیم مالکیت‌هایی تعریف شده و افراد غیربومی حق دخل و تصرف در این مناطق را ندارند. از سوی دیگر و بنا بر دستورالعمل سازمان جنگل‌ها میزان جمع‌آوری برای هر خانوار بومی جنگل‌نشین نیز فقط سه تا پنج کیلو بذر در سال است که با توجه به این قانون می‌توان جلوی بهره‌برداری بیش از حد افراد بومی را که به وسیله سودجویان اجیر می‌شوند، گرفت.

وی با اشاره به این‌که تا امروز سازمان جنگل‌ها هیچ برنامه‌ای برای مقابله با برداشت زیاد بذر توسط جنگل‌نشینان نداشت و نظارتی نیز در این زمینه صورت نمی‌گرفت، زیرا تصور می‌شد این بذرها کاربری خاصی ندارد و کسی به فکر جمع‌آوری آن نیست، می‌افزاید: اما اکنون به نظر می‌رسد باید نظارت جدی در این زمینه صورت گیرد و جلوی قاچاق این میوه، از مبدا آن گرفته شود، زیرا اگر آنان تشویق شوند که این کار می‌تواند منبع درآمدی برای آنها باشد، اگر تاکنون سالی ده کیلو بذر جمع می‌کردند، از این پس سالی صد کیلو جمع می‌کنند که این صد کیلوها فقط در یک روستا می‌تواند به ده‌ها تن برسد.

خطر احداث کارخانه فرآوری بذر بلوط

خاکپور یادآور می‌شود: چند سال پیش بحث احداث کارخانه‌های فرآوری بذر بلوط در کشور خودمان نیز مطرح و سه سال پیش یک سرمایه‌گذار چینی آماده سرمایه‌گذاری در این زمینه شد تا کارخانه‌ای بزرگ برای اسانس‌گیری بذر بلوط در کهگیلویه و بویراحمد احداث کند که خوشبختانه این طرح به دلیل مخالفت سازمان جنگل‌ها متوقف شد، هرچند هنوز عده‌ای پیگیر احداث آن هستند.

به گفته وی طبق برآوردها بذر مورد نیاز این کارخانه باید از کل استان‌های زاگرس‌نشین تامین می‌شد که این امر به‌دلیل وضع ناگوار جنگل‌های بلوط، شرایط این جنگل‌‌ها را دشوارتر می‌کرد.

این فعال منابع طبیعی با بیان این‌که به طور میانگین سالانه حدود سه میلیون تن بذر بلوط در جنگل‌های بلوط کشور تولید می‌شود، می‌افزاید: برخی فکر می‌کنند این بذرها اگر جمع‌آوری و فراوری نشود، به هدر می‌رود، در حالی که این عقیده درست نیست، زیرا بخشی از این بذرها عملا به طور سنتی از طریق بومی‌ها و دام‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد و بذرهای باقی مانده نیز برای زادآوری جنگل‌ها و تغذیه گونه‌های جانوری همچون سنجاب که نقش مهمی در زادآوری جنگل‌های بلوط دارند، به مصرف می‌رسد و عملا بذری نمی‌ماند که به مصارف صنعتی برسد و در واقع هرگونه برداشتی برای این مصرف، مصادف با کاهش حق چرخه طبیعت است که این مساله کل اکوسیستم را دچار مشکل کرده و پایداری آن را به خطر می‌اندازد.