تحقق رویاهای دیرین

در جهان اکتشافات فضایی همچون عرصه سینما ارباب حلقه ها مورد توجه قرار داشت.زحل (کیوان) سیاره ای که بیش از هرچیز حلقه ها بی نظیرش در نگاه اول جلب توجه می کند ،این بار مورد کاوشی قدیمی قرار می گرفت ، کاوشی که برنامه ریزی آن از 15 سال پیش آغاز و بیش از 7 سال زمان صرف رسیدن کاوشگرها ان به این سیاره شده بود.ماموریت کاسینی هویگنس که شامل دو بخش مجزا بود، پیش از هرچیز می توانست نوید دهنده آغاز عصری جدید در همکاری های بین المللی برای اکتشافات فضایی باشد.
این ماموریت از دو بخش جداگانه مدار گرد و یک کاوشگر سطح نشین کوچک به نام هویگنس تشکیل شده بود.مدار گرد را امریکایی ها ساخته بودند و کاوشگر از سوی اروپایی ها و آژانس فضایی شان (ESA) و با همکاری آژانس فضایی ایتالیا(ASI) آماده شده بود تا یکی از بزرگترین کاوشهای فضایی بشر با همکاری بزرگ و میان قاره ای آماده شود.مدارگرد کاسینی که نام خود را از جیوانی کاسینی اخترشناس سرشناسی گرفته است که توانسته بود برای نخستین بار شکاف میان حلقه ها زحل را کشف کند ، ماموریت دارد طی 4 سال پرسه زدن در اطراف زحل اطلاعات کاملی را از این سیاره و خانواده اقماری اطراف آن که تا کنون بیش از 33 مورد آن شناسایی شده اند ، جمع آوری کند.
شناسایی ساختار دقیق حلقه ها و همین طور اسرار زحل نظیر مسائل مربوط به میدان مغناطیسی این سیاره از دیگر مواردی است که باید طی این ماموریت به آن پرداخته شود.
در کنار این ماموریت بلند مدت ، هکدم اروپایی آن ماموریت کوتاهی را در دستور داشت. کاوشگر هویگنس که نام خود را از کریستین هویگنس ، کاشف حلقه ها زحل و قمر تیتان گرفته بود، وظیفه داشت تا در مدتی کمتر از 3ساعت به کاوش بزرگترین قمر زحل و دومین قمر بزرگ منظومه شمسی بپردازد.تنها قمر منظومه شمسی که زیر لایه ای از جو ، چهره واقعی خود را برای انسان پنهان کرده بود ، هدف اصلی به شمار می رفت.
این قمر که اندازه آن باعث میشود تا در حدود سیارات منظومه شمسی قرار گیرد (این قمر از دو سیاره عطارد و پلوتون بزرگتر است) شرایطی مشابه با زمین در حدود 4 میلیارد سال پیش دارد و بررسی آن می توانست علاوه بر این که اطلاعات با ارزشی از دنیاهای دور ما ارائه دهد ، ما را با شکل گیری حیات در زمین نیز بیشترآشنا کند.ماموریت هویگنس دیماه سال 1383 با موفقیت به انجام رسید و اروپایی ها توانستند ماموریتی را به انجام برسانند ، که بسیاری به آن امید بسته بودند. در ظرف مدت کوتاهی دقت دید ما از این قمر از چند 100کیلومتر در هر پیکسل به چند دهم میلیمتر در هر پیکسل بهبود پیدا کرد و توانستیم دریاهایی از مایع (عمدتا متان و اتان) را بر سطح تیتان ببینیم. با کمک داده های هویگنس ثابت شد که روی این قمر بارانهایی از هیدرو کربن ها می بارد و در عین حال بر اساس داده های گردآوری شده جستجو برای یافتن ملکول های آلی پیچیده تر نیز آغاز شد.اگرچه بر اساس اطلاعات رسیده به زمین هیچ شانسی برای حیات فعلی بر سطح آن قمر وجود ندارد ، اما بررسی های بعدی می تواند دانشمندان را در درک چگونگی آغاز حیات روی زمین یاری دهد.ماموریتی که ارزش علمی عملکرد چند ساعته آن با ارزش علمی چندساله مدار گرد کاسینی برابری می کرد، با موفقیت به پایان رسید تا اروپایی ها با اعتماد به نفس بیشتری در ادامه روند کاوش های فضایی حضور داشته باشند و یادآور این نکته باشند که کاوش هایی فضایی باید مشارکت تمام ملت های زمین انجام پذیرد.

پرتاب مجدد شاتل ؛ رخدادی که رخ نداد

یکی از مهمترین خبرهای فضایی که پس از انفجار تاسف بار شاتل کلمبیا در بهمن 2 سال قبل تا کنون منتظر شنیدن آن هستیم ، آغاز به کار پرواز مجدد شاتلهای فضایی است. تنها ارابه های رفت و برگشت مسافری بزرگ تا کنون به مدت 2 سال است که سفری به مدار زمین نداشتند و قرار بود در سال گذشته سفر خود را به مدار از سر بگیرند. اما این ماموریت بازهم به تاخیر افتاد تا شاید در بهار سال 1384 خدمه شاتلی که آیلین کالینز (نخستین زن فرمانده شاتل های فضایی) فرماندهی آن را بر عهده خواهد داشت راه سفرهای مجد فضایی را باز کنند.هدف این ماموریت تکمیل ایستگاه بین المللی فضای و اثبات کارآمدی دوباره شاتل ها است.اما در واقع این ابزارهای باید نقش خود را در طرح چشم انداز فضایی 30 ساله بازی کنند.
آنها زمینه ساز تکمیل بزرگترین سازه دست ساز بشر در مدار زمین (ISS) خواهند شد و راه را برای نسل جدید شاتل ها نیز باز خواهند کرد اما مهمترین ماموریتی که سرنوشتش به سرنوشت شاتل ها گره خرده است تلسکوپ فضایی هابل است.
تیز بین ترین چشمان بشر در مدار زمین مدتی است که دچار نقص های فنی گوناگون است و قرار بود تا خدمه شاتل فضایی در یکی از ماموریت های مداری خود به تعمیر آن بپردازند تا هابل بتواند به عنوان ابزاری که بیشترین خدمت را به رشد دانش اخترشناسی در قرن اخیر کرده است به فعالیت ادامه دهد (حداقل تا زمان قرار گرفتن تلسکوپ جیمز وب در مدار زمین) اما پس از حادثه کلمبیا این ماموریت به بهانه عدم دارا بودن استاندارد لازم امنیتی برای فضا نوردان معلق اعلام شد و قرار بر انجام ماموریتی روباتیک برای تعمیر هابل شد. اما بررسی های گروه های کارشناسن نشان داد امکان تعمیر روباتیک عملا وجود ندارد و تعمیر هابل تنها به کمک حضور انسان قابل حل خواهد بود.بدین ترتیب سرنوشت هابل به سرنوشت پرواز آینده شاتل گره خرده است و شاید یکی از مهمترین خبرهای سال آینده را این ماموریت که به ماموریت بازگشت شاتل ها معروف شده است تشکیل دهد.سال 1383 مملو از لحظات پر شور و هیجان اکتشافات فضایی بود که دید ما را نسبت به جهانی که در آن زندگی می کنیم بهبود بخشید.
هیچ کس در ابتدای سال 83 حتی گمان این تغییر ژرف را هم نمی کرد اما یان تحولات به وقوع پیوستند. سال 1384 آبستن چه تحولاتی خواهند بود و دید ما چگونه از محیط اطراف رشد خواهد کرد.

سفری برای درک پیدایش منظومه شمسی دنباله دارها موجودات جالبی هستند. دیدار انها در آسمان شب می تواند شوق انگیز و وصف نشدنی باشد ، اما اطلاعاتی که آنها در قلب خود پنهان کرده اند ، به همان اندازه جذاب و مهم است. دنباله دارها به دلیل آن که هنگام شکل گیری منظومه شمسی تشکیل شده اند و اثرات فرسایش و تغییرا ت منطقه ای کمتر روی آنها تاثیر گذاشته است ، می توانند اطلاعات با ارزشی را از آغازین روزهای شکل گیری منظومه شمسی در اختیار قرار دهند. باوجود تمام این اهمیت به دلیل ساختار متفاوت آنها تدارک دیدن ماموریت های اکتشافی به سوی دنباله دارها چندان آسان نیست و به همین دلیل 2 ماموریت مهم رزتا - که از سوی آژانس فضایی اروپا ساماندهی و پرتاب شده است - و Deep Impact می تواند خبر بسیار خوبی برای سیاره شناسان و محققان منظومه شمسی و همه آنانی باشد که به دنبال پاسخ دادن به این سوالند که منظومه چگونه به وجود آمده است.زمانی که رزتا به نزدیکی هدفش برسد کاوشگری از آن جدا شده و بر سطح هسته دنباله دار می نشیند ، تا بتواند اطلاعات دقیقی از ساختار هسته به زمین مخابره کند. اهمیت بالای این ماموریت را می توان از نامی یافت که روی آن نهاده شده است. رزتا نام کتیبه ای است که نخستین بار انسان توانست با مطالعه آن گره از رازهای زبان هیروگلیف بگشاید و دانشمندان امیدوارند آنها نیز با داده های رزتا بتوانند گره از اسرار منظومه شمسی باز کنند. ماموریت دیگر یعنی برخورد ژرف (Deep Impact)راه کوتاه تری در پیش دارد و اوایل تیز به مقصد خود خواهد رسید. در آن هنگام گلوله ای بزرگ از بدنه آن رها می شود و با برخورد به سطح هسته فواره ای از ماد درونی آن را به سمت فضا پخش می کند و این مواد با کمک مدار گرد اصلی بررسی شده ونتایج این بررسی به زمین ارسال خواهد شد. اثر این برخورد آنقدر آشکار است که حتی تلسکوپ های بزرگ آماتوری نیز می توانند اثر آن را از روی زمین رصد کنند. این فضا پیما نیز در صورت موفقیت می تواند بیانگر رازهای بی شماری باشد که منتظر کشف توسط دانشمندانند.

پوریا ناظمی