بازاری هیجان‌انگیز برای خرید و فروش دانش

شبکه فن بازار ملی ایران در چه سالی و با چه هدفی راه‌اندازی شده است؟

شبکه فن بازار ملی ایران فعالیت خود را از سال 1382 آغاز کرده است. این شبکه تحت نظر پارک علم و فناوری پردیس است که از زیر مجموعه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به شمار می آید. هدف از ایجاد شبکه ملی فن بازار به نوعی ایجاد یک بانک اطلاعاتی در حوزه فناوری در کشور بوده است. در حقیقت ماموریت اصلی ما این است، در راستای این‌که بتوان اطلاع‌رسانی شفافی را در حوزه فناوری و محصولات دانش‌بنیان یا به اصطلاح High Tech انجام داد، این بانک اطلاعاتی را راه‌اندازی کنیم و بتدریج فعالیت فن بازار را توسعه داده‌ و در حوزه‌های دیگری هم وارد شویم، اما همچنان بحث اصلی مطرح در فن بازار ملی ایران حمایت از اطلاع‌رسانی در حوزه فناوری است که ما را به هدف نهایی یعنی تسهیل انتقال و تبادل تکنولوژی می‌رساند. برای رسیدن به این هدف نهایی به مجموعه‌ای از ابزارها و ساختار‌ها نیاز داشتیم که باید طراحی و اجرا می‌شد و به همین علت بیش از هر چیز به دنبال ایجاد زیر‌ساختارها رفتیم که یکی از این زیرساختارها بانک اطلاعات فناوری بوده است. به این ترتیب می‌توانیم بگوییم برنامه اصلی فن بازار ملی ایران حمایت از اطلاع‌رسانی فناوری در قالب بانک اطلاعات فناوری کشور بوده است.

رابطه بین فن بازار و صاحبان فناوری و سرمایه‌گذاران چیست؟

فن بازار پلی است که صاحبان فناوری را به سرمایه‌گذاران می‌رساند. ما هر موقع که بخواهیم فن بازار را به زبانی ساده معرفی کنیم، می‌گوییم فن بازار مانند یک بنگاه معاملات ملکی که واسطه‌ای بین خریدار و فروشنده آپارتمان، زمین یا یک واحد مسکونی است، نقش مشابهی را ایفا می‌کند با این تفاوت که در دنیای فناوری فعالیت می‌کند نه در حوزه مسکن. هدف از ایجاد فن بازارها که تحت عنوان‌ها و به نام‌های مختلفی در سطح دنیا فعالیت می‌کنند، این است که عرضه‌کننده و متقاضی یا سرمایه‌گذار را به هم مرتبط می‌کنند و خودشان با ارائه مجموعه خدمات متنوعی به آنها کمک می‌کنند تا انتقال فناوری یا دانش فنی تسهیل شود.

سامانه جامع فن بازار یا همان بانک اطلاعاتی فن بازار چه اطلاعاتی را در اختیار کاربران یا مراجعه‌کنندگان به این سامانه قرار می‌دهد؟

مهم‌ترین بخش این سامانه، اطلاعات مربوط به عرضه فناوری است یعنی بخشی که تحت همین عنوان در این سامانه وجود دارد. این بخش اطلاعات مربوط به دانش فنی یا فناوری که در داخل کشور طراحی شده یا توسعه داده شده باشد در قالب دسته‌بندی‌های مجزایی در خود جای داده است. این اطلاعات در حوزه‌های مختلف فناوری وجود دارد و اکنون مجموع این اطلاعات در 16 دسته طبقه‌بندی شده است. اکنون عمده اطلاعات این سامانه مربوط به فناوری یا دانش فنی در قالب عرضه فناوری است. در بخش دیگر این سامانه اطلاعات مربوط به محصولات High Tech یا محصولات دارای فناوری پیشرفته قرار می‌گیرد. در این بخش درباره انواع محصولات اطلاعاتی را گنجانده‌ایم. اولویت و تاکید اصلی ما در فن بازار ملی ایران، محصولاتی با فناوری پیشرفته است.

دسته سوم اطلاعات این سامانه، در بردارنده اطلاعاتی درباره تقاضای فناوری است. اطلاعات مربوط به مراکزی که به دنبال راهکارهای خاصی هستند و می‌خواهند با به‌کارگیری این فناوری در این حوزه سرمایه‌گذاری کنند در این بخش از سامانه گنجانده شده است. بخش دیگر این سامانه به خدمات فناوری اختصاص دارد. هدف از ایجاد این بخش معرفی مراکزی است که در حوزه فناوری امکان ارائه خدمات دارند. این خدمات می‌تواند طیف وسیعی از ارزیابی اقتصادی تا قیمت‌گذاری فناوری، تهیه گزارش امکان‌سنجی و گزارش کسب و کار را در بر گیرد. اطلاعات این مراکز در بخش خدمات فناوری گنجانده می‌شود. بخش دیگری نیز تحت عنوان متخصصان و خبرگان فناوری نامگذاری شده است. این بخش در بردارنده اطلاعات افرادی است که به‌عنوان متخصص یا خبره امکان ارائه مشاوره در حوزه کاری خودشان به افراد متقاضی را دارند. اطلاعات فردی این افراد در این بخش از سامانه قرار می‌گیرد.

اساسا چه خلأیی وجود داشت که به شکل‌گیری فن بازار ملی ایران منجر شد؟

ما از همان ابتدا که فعالیت خودمان را به‌عنوان فن بازار ملی ایران آغاز کردیم در دفتر همکاری‌های فناوری مستقر بودیم. با توجه به ارتباطی که بین دفتر همکاری‌های فناوری و پارک علم و فناوری پردیس - که در آن زمان تازه تاسیس شده بود - وجود داشت. ما به صورت مشخص روی یکسری طرح‌های انتقال فناوری از داخل به داخل کار می‌کردیم. یعنی مجموعه‌ای به ما مراجعه کرده و اعلام می‌کرد به فناوری با این مشخصات نیاز دارد و ما هم با این‌که در آن زمان بانک اطلاعاتی محدودی داشتیم، جستجو می‌کردیم و مجموعه‌ای که می‌توانست به اصطلاح تامین‌کننده یا تولید‌کننده این فناوری یا دانش فنی باشد، پیدا می‌کردیم و به این ترتیب زمینه‌ای برای ایجاد ارتباط بین آنها فراهم می‌شد. این کار به سختی انجام می‌شد و با محدودیت‌های بسیاری همراه بود. برای مثال برای پیگیری پروژه‌هایی که از سوی ده مراجعه‌کننده مطرح می‌شد به سه، چهار ماه زمان نیاز داشتیم. مشکلات و محدودیت‌های زیادی پیش‌ روی ما وجود داشت که البته اکنون هم بعضی از این مشکلات وجود دارد، اما یکی از مهم‌ترین محدودیت‌ها در آن زمان این بود که ما بانک اطلاعاتی نداشتیم که به صورت جامع بدانیم مثلا در کجای کشور چه قابلیت‌هایی وجود دارد و چه مرکزی به چه فناوری نیاز دارد. بنابراین با توجه به این‌که ما یک مجموعه دولتی بودیم، تصمیم گرفتیم سراغ ایجاد زیرساختی که به آن نیاز داشتیم برویم. این یک کار حاکمیتی محسوب می‌شود. بنابراین تصمیم گرفتیم با توجه به عملکرد و کارکرد پارک علم و فناوری پردیس مسئولیت انجام این کار را به عهده بگیریم تا این زیرساخت را ایجاد کرده و در اختیار دیگران قرار دهیم. خلأ اصلی در ابتدای کار ما همین دسترسی نداشتن به یک بانک اطلاعاتی جامع در حوزه فناوری بود که سعی کردیم با راه‌اندازی فن بازار ملی ایران مقدمات لازم برای راه‌اندازی این بانک اطلاعاتی را ایجاد کنیم که خوشبختانه موفق به انجام این کار شدیم و اکنون نیز این بانک اطلاعاتی فناوری در حال توسعه است.

پس با توجه به صحبت‌های شما می‌توان گفت برخلاف آنچه از نام فن بازار به ذهن می‌رسد، شما برای شرکت‌ها زیرساخت اقتصادی ایجاد نمی‌کنید؟

خیر، ما برای شرکت‌ها زیرساخت اقتصادی ایجاد نمی‌کنیم. ما در حوزه اطلاع‌رسانی به آنها کمک می‌کنیم. علاوه بر این مجموعه خدماتی را هم در اختیار آنها قرار می‌دهیم. یعنی این شرکت‌ها می‌توانند از این خدمات متنوع استفاده کنند. بخش اصلی این خدمات دسترسی به اطلاعات متخصصان و صاحبان دانش فنی است. ما در حوزه‌های مربوط به کار شرکت‌ها اعم از نانو و فناوری اطلاعات، اطلاعات مورد نیاز را در اختیارشان قرار می‌دهیم. اگر شرکت‌ها به این نتیجه برسند که می‌خواهند بر مبنای این اطلاعات با فرد یا مجموعه‌ای که صاحب دانش فنی است، همکاری داشته باشند فن بازار این امکان را فراهم می‌کند. متقاضی به دنبال عرضه فناوری است و افراد صاحب دانش فنی هم به دنبال سرمایه‌گذار هستند. پس از ارزیابی‌های اولیه، فن بازار ملی ایران در مراحل بعدی، گام به گام این پروژه همکاری را هدایت می‌کند. البته ما می‌توانیم در مرحله ارزیابی هم به هر دو طرف کمک کنیم. در حقیقت فن بازار یک واسطه مورد اطمینان است که می‌تواند بستر انتقال فناوری را فراهم کند. ما در فن بازار ملی ایران نهادهایی را تحت عنوان مرکز خدمات تخصصی فناوری ایجاد کرده‌ایم که مجموعه شرکت‌هایی عضو این مرکز هستند و خدمات اقتصادی ارائه می‌کنند. این شرکت‌ها را فن بازار خودش راه‌اندازی کرده است و کار اصلی آنها این است که به عرضه‌کننده و متقاضی براساس نیازهایشان خدماتی را ارائه می‌کنند. این خدمات می‌تواند ادامه کار ما باشد. برای مثال برای فناوری مورد مذاکره باید قیمت پایه‌ای انتخاب شود. این قیمت پایه باید قیمتی باشد که از سوی یک مرکز مورد اطمینان و قابل قبول تعیین شده باشد. ما این خدمات را در قالب خدمات شرکت‌های خصوصی ارائه می‌کنیم. این شرکت‌ها فناوری مورد نظر را ارزیابی کرده و قیمت پایه را پیشنهاد می‌کنند. در مرحله بعد لازم است شرکت‌هایی وجود داشته باشند که بتوانند مراحل اولیه اجرای طرح و انتقال فناوری را ترسیم کرده و مدیریت پروژه را بر عهده گیرند. یکی از شرکت‌های عضو این مرکز، انجام دادن این وظیفه را بر عهده دارد.

یعنی این شرکت‌های خصوصی تحت نظر فن بازار فعالیت می‌کنند؟

بله درست است. البته ما خودمان این شرکت‌ها را راه‌اندازی کرده‌ایم تا انجام دادن این ماموریت‌ها را بر عهده گیرند، اما کارکردشان خصوصی است. به عبارت دیگر ما سهامدار این شرکت‌ها نیستیم و فقط وظیفه تاسیس شرکت‌ها را بر عهده داشته‌ایم. این شرکت‌ها می‌توانند پروژه‌هایی را از متقاضیان فناوری سفارش بگیرند و تحت نظارت فن بازار ملی ایران و براساس مدلی که ما تعریف کرده‌ایم این کار را پیش می‌برند.

فن بازار ملی ایران از نهادهای وابسته به معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و دولتی است. بسیاری از نهادهای دولتی این روزها در انجام دادن امور اقتصادی خودشان فلج هستند. چطور شد شما وارد عرصه‌ای شدید که می‌خواهید زمینه‌ای را برای زیرساخت‌های اقتصادی ایجاد کنید؟

این انتقاد وارد و ملاحظه کاملا درستی است. بخشی از کار ما ایجاد زیرساخت‌هاست و این کار حاکمیتی است. انجام‌دادن چنین کاری را نمی‌توان از شرکت‌های خصوصی انتظار داشت. این کار نیاز به سرمایه‌گذاری دارد و این سرمایه‌گذاری نیست که در کوتاه‌مدت به سوددهی برسد. بنابراین باید از طریق نهادهای دولتی و در قالب پروژه‌های دولتی پیگیری شود. برای مثال ایجاد بانک اطلاعات فناوری یک پروژه چند ساله است. ما این بخش از کار را خودمان شروع کرده‌ایم و پیگیری می‌کنیم و قصد داریم همچنان آن را توسعه دهیم، اما بخش دیگر کار مربوط به کارگزاری و ایجاد فرصت کاری است که براساس تعریف مدرن، شرکت‌های خصوصی می‌توانند این کار را براحتی انجام دهند و این کار به آسانی قابلیت برون‌سپاری دارد. ما سراغ همین کار رفته‌ایم. شرکت‌هایی که زیر نظر مرکز خدمات تخصصی فناوری فعالیت می‌کنند با همین ایده به وجود آمده‌اند.

به این ترتیب فعالیت‌هایی که لازم نیست در داخل بدنه یک مرکز دولتی مانند پارک‌هایی علم و فناوری یا فن بازار انجام شود، از فن بازار ملی ایران جدا شده و در قالب دستور کاری این شرکت‌ها قرار می‌گیرد تا کار به صورت کاملا تخصصی پیش رود. یعنی این شرکت‌ها وظیفه معامله‌گری در قراردادهای انتقال فناوری را بر عهده دارند و برای این کار هزینه‌ای هم دریافت می‌کنند. این شرکت‌ها منابع درآمدی مشخصی دارد و شرح خدمات آن نیز تعیین شده است. در حقیقت ما این بسته خدماتی را خودمان تعریف کرده‌ایم و در آغاز هم خودمان این خدمات را ارائه می‌دادیم. بعدها به این نتیجه رسیدیم لازم نیست این خدمات را خودمان ارائه کنیم و شرکت‌های خصوصی بهتر از عهده انجام این کار برمی‌آیند. بنابراین ارائه این خدمات را به عنوان مدل کسب و کار شرکت‌های خصوصی ارائه کردیم. اکنون حدود شش شرکت به عنوان زیرمجموعه بخش خدمات تخصصی فناوری ایجاد شده است. با 20 شرکت خصوصی دیگر هم تفاهم کاری داریم که بعضی از پروژه‌ها به این شرکت‌ها واگذار می‌شود.

مطالعات نشان می‌دهد در اغلب کشورهای موفق در این زمینه، این کار از طریق شرکت‌های خصوصی انجام می‌شود که شرکت‌های سرمایه‌گذار را به شرکت‌های دانش بنیان مرتبط می‌سازند. بهتر نبود به جای راه‌اندازی یک مرکز دولتی زیرساخت لازم برای فعالیت بخش خصوصی فراهم می‌شد که انگیزه اقتصادی دارد؟

ما در حقیقت این مدل فن بازار را راه‌اندازی کرده‌ایم تا در مراحل بعدی تغییراتی در آن ایجاد کنیم. یکی از ایده‌های ما این است که در مناطق جغرافیایی مختلف یا استان‌های دیگر این کار را تکثیر کنیم. اولین قدم‌ها نیز برداشته شده است. براساس تفاهمی که با سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی یا شبکه فن بازار ملی ایران داشته‌ایم قرار است با همکاری این سازمان در 31 استانی که سازمان در آنجا دفتر دارد و شهرک‌های صنعتی در آنها مستقر هستند، فن بازار منطقه‌ای راه‌اندازی کنیم. این فن بازارهای منطقه‌ای این امکان را فراهم می‌کند تا موضوعی که اکنون در قالب یک پروژه در تهران متمرکز است در داخل استان‌ها هم تکثیر شود. طبیعی است شروع کار در این استان‌ها دولتی باشد، اما طبق قراردادی که اکنون با شش استان منعقد کرده‌ایم، استان‌ها را موظف کرده‌ایم بخش مشخصی از کار را شرکت‌های خصوصی انجام دهند. یعنی ایجاد مدل و طرح‌ریزی اولیه باید از سوی دولت یا در حقیقت همان شهرک‌های صنعتی انجام شود، اما شهرک‌های صنعتی در توسعه مدل و ارائه پروژه‌ها و فعالیت‌های مربوط به کارگزاری در حوزه‌های مختلف باید از شرکت‌های خصوصی مستقر در شهرک‌های صنعتی یا شهرک‌هایی که مورد اطمینان هستند، کمک بگیرند. بنابراین برای ایجاد فن بازارهای منطقه‌ای به سمت اجرا پیش رفته‌ایم. در نخستین گام، طبق مصوبه هیات مدیره سازمان صنایع کوچک، با شش استان اصفهان، مرکزی، خراسان رضوی، آذربایجان شرقی، خوزستان و فارس قراردادی را منعقد کرده‌ایم تا در این استان‌ها فن بازار منطقه‌ای راه‌اندازی شود. امیدواریم بتوانیم چنین ساختاری را با همکاری سازمان صنایع کوچک در دیگر استان‌ها هم راه‌اندازی کنیم.

یعنی وقتی فن بازار توسعه پیدا کند، نقش شرکت‌های خصوصی پررنگ‌تر می‌شود؟

وضع مطلوب این است که بخش دولتی کار کمرنگ‌تر شود تا این که زمانی بتوانیم همه کار را به بخش خصوصی واگذار کنیم، اما در مقطع کنونی باید بخش راه‌اندازی و شروع بر عهده دولت باشد تا بتدریج این کار بتواند رنگ و بوی اقتصادی به خود بگیرد و شرکت‌های خصوصی بتوانند خودشان مراحل بعدی کار را پیش ببرند.

فن بازار در ایجاد تعامل و همکاری با مجموعه‌های داخلی و خارجی چه نقشی را ایفا می‌کند؟

فن بازار اساسا کارکرد شبکه‌ای دارد. یعنی همه این کارها و خدماتی که به آن اشاره شد که مهم‌ترین آن معرفی فناوری است، بر مبنای کارکرد شبکه‌ای ارائه می‌شود. مجموعه‌ای که می‌خواهد نقش اطلاع‌رسانی داشته باشد باید در قالب شبکه با مجموعه‌های متعددی در ارتباط باشد. پس طبیعی است که بخش عمده‌ای از کار بر عهده شرکت‌های خصوصی ماست که در حوزه‌های مختلف فناوری مشغول کار هستند. طیف وسیعی از مخاطبان ما شبکه فن بازار را می‌شناسند و اطلاعات آنها در بانک اطلاعاتی ما وجود دارد. بخش دیگر مخاطبان ما فرد یا موسسه بهره‌بردار یا متقاضی یا کاربر فناوری است. در کشور ما هنوز هم بخش قابل توجهی از این گروه دولتی است که در قالب سازمان‌ها یا ارگان‌های دولتی فعالیت می‌کنند. ارتباط با این مجموعه‌ها هم مهم است. آنها هم باید بتوانند به این ساختار اعتماد کنند و ارتباط با این مجموعه‌ها هم باید شکل بگیرد. ضمن این که دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها به عنوان مولد فناوری و مولد علم نقش مهم و بسزایی دارند و ارتباط با این مجموعه‌ها هم باید مورد توجه فن بازار باشد. ما در این چند سال یعنی از زمانی که راه‌اندازی بانک اطلاعات فناوری مطرح شده است با همه این مجموعه‌ها در ارتباط بوده‌ایم. ارتباط با بعضی از این مجموعه‌ها ساختار یافته است و در قالب ساز و کار مشخصی انجام می‌شود، اما با بعضی از مجموعه‌ها هم به صورت موردی ارتباط برقرار می‌کنیم. این شبکه، بسیار گسترده است و باید تعداد زیادی از مجموعه‌ها آن را بشناسند و به آن اطمینان پیدا کنند. بخش عمده‌ای از فعالیت‌های ما از سال 1386 تا امروز هم به این موضوع یعنی شناسایی این شبکه در سطح جامعه مخاطبان داخلی اعم از دولتی و خصوصی اختصاص داشته است تا در نهایت شبکه بتواند کارکرد اصلی خود را که اطلاع‌رسانی است بخوبی ایفا کند. یکسری از مجموعه‌ها هستند که کارشان ارائه خدمات است. ما با این مجموعه‌ها هم ارتباط کاری داریم.

آیا شما در عرضه و معرفی فناوری‌های داخلی در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی هم از متخصصان و صاحبان ایده حمایت می‌کنید؟

یکی از ابزارهای کاری ما حضور در نمایشگاه‌هاست. این نمایشگاه‌ها می‌تواند داخلی یا خارجی باشد. فن بازار از نظر ما نمایشگاه نیست. البته در کشور این رایج است که به نمایشگاه فن بازار گفته شود. نمایشگاه کارکرد مشخصی دارد و می‌تواند ابزاری برای اطلاع‌رسانی تلقی شود. کارکرد فن بازار الزاما نمایشگاه نیست.

اگر فن بازار ملی ایران صرفا به بانک اطلاعاتی بسنده کند، صاحب ایده برای معرفی ایده‌ای که دارد فرصت مناسبی پیدا نمی‌کند، اما برگزاری نمایشگاه فرصتی است برای ارائه ایده و تعامل بین سرمایه‌گذار و صاحب ایده در فضایی فراتر از فضای مجازی که می‌تواند تاثیرگذارتر باشد. نظر شما در این باره چیست؟

بله درست است. ما هم باور داریم که نمایشگاه می‌تواند یک ابزار خوب و تاثیرگذار باشد. علاوه بر این ما در فن بازار ملی ایران از ابزارهای دیگری مانند برگزاری نشست‌های تبادل فناوری استفاده می‌کنیم. این نشست‌ها از سال 1384 در فن بازار برگزار می‌شود. این ابزار هم کارکردی شبیه نمایشگاه دارد. البته تخصصی‌تر است و در یک حوزه اختصاصی فناوری امکان مذاکره رودررو را فراهم می‌کند و فرصتی مبتنی بر مذاکره حضوری است. در زمینه حضور در نمایشگاه‌های خارجی هم فن بازار ساز و کاری را تعریف کرده است.

بنابراین می‌توان به این نتیجه رسید که فعالیت‌های فن بازار به طور کلی در معرفی فناوری خلاصه می‌شود. آیا در فرآیند انتقال فناوری خدمات پشتیبانی و حمایتی هم ارائه می‌کنید؟

ما از صاحبان ایده و دانش فنی حمایت می‌کنیم. در پارک علم و فناوری پردیس حمایت‌های مادی و معنوی ما فقط محدود به شرکت‌هایی است که عضو پارک علم و فناوری پردیس هستند، اما شرکت‌هایی که خارج از پارک علم و فناوری فعالیت می‌کنند فقط از حمایت‌های معنوی برخوردار می‌شوند که این حمایت‌ها را می‌توان در قالب خدمات اطلاع‌رسانی و برگزاری تورهای فناوری در اختیار آنها قرار داد. در زمینه حمایت به لحاظ محدودیت‌های مالی به شرکت‌های غیر عضو پارک نمی‌توانیم خدماتی را ارائه کنیم، اما راه‌اندازی فن بازارهای منطقه‌ای به ما این امکان را می‌دهد به شرکت‌های عضو این فن بازارها هم حمایت‌هایی اختصاص داده شود. یکی از این حمایت‌ها می‌تواند حضور در نمایشگاه‌ها باشد. بانک اطلاعاتی، برگزاری نشست‌های تبادل فناوری، تورهای فناوری و برگزاری نمایشگاه، مجموع خدمات حمایتی فن بازار ملی ایران است که همه شرکت‌ها و صاحبان ایده می‌توانند از آن بهره‌مند شوند.

بانک اطلاعات فناوری

در دنیای امروز، افراد خلاق، نوآور و مبتکر به عنوان کارآفرینان در ایجاد تحولات گسترده در زمینه‌های مختلف صنعتی، تولیدی و خدماتی نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کنند. اندیشه و ایده‌های نو فرصت بزرگی است که در موفقیت و سرافرازی جوامع بیشترین اثرگذاری را دارد. برای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان بیش از هر چیز به زیرساخت‌هایی مناسب نیاز داریم که این امکان را فراهم کند. تجاری‌سازی دانش فنی و تسهیل تبادل فناوری و انتقال صحیح آن یکی از زیرساخت‌های اساسی برای حرکت در مسیر اقتصاد دانش‌بنیان است.

یکی از فرآیندهای مطرح در دنیا که بدون تردید باید در تسهیل انجام فعالیت‌های انجام شده با هدف توسعه فناوری و شفاف‌سازی و تقویت بازار فناوری مورد توجه قرار گیرد، فن بازارهایی است که نه‌تنها می‌تواند بستر مناسبی برای عرضه فناوری و ایجاد فضای حمایتی برای تجاری‌سازی دانش فنی فراهم کند، بلکه می‌تواند مشوقی برای ترغیب بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری در زمینه‌های فنی باشد و فن بازارها همان طور که از نامشان پیداست، محلی برای مبادلات مبتنی بر فناوری است. در بازار فناوری، فن بازارها نقش واسطه‌ای را ایفا می‌کنند که اطلاعات فناوری را در اختیار عرضه‌کنندگان، متقاضیان، کارآفرینان و سرمایه‌گذاران قرار می‌دهند. نخستین فن بازار در دهه 1990 میلادی یعنی حدود دو دهه قبل در کشورهای شرق آسیا راه‌اندازی شد. در حقیقت ایده راه‌اندازی فن بازارها نخستین بار از سوی کشورهای چین، ژاپن و هنگ‌کنگ مطرح شد که خودشان تولید کننده فناوری نبودند و بیشتر از استراتژی انتقال فناوری استفاده می‌کردند.

این کشورها تصمیم گرفتند برای ساماندهی جریان انتقال فناوری در کشورشان برای نخستین‌بار فن بازاری را راه‌اندازی کنند. فن بازار آسیا و اقیانوسیه که در دهلی نو مستقر است، فن بازار هنگ‌کنگ و فن بازار yet2 در ایالات متحده آمریکا از مهم‌ترین فن بازارهای دنیا هستند. در حقیقت بازار زمینه‌ای را برای ارتباط بین عرضه‌کنندگان فناوری از دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و واحدهای تحقیق و توسعه صنعتی از یک سو و متقاضیان فناوری از صنایع بزرگ، بنگاه‌های کوچک اقتصادی، سرمایه‌گذاران و دانشگاه‌ها از سوی دیگر، فراهم می‌کند.

شاید بتوان فن بازارها را یک بنگاه تخصصی برای معاملاتی که در حوزه فناوری انجام می‌شود به شمار آورد. در این بازار فناوری، فروشندگان ایده‌ها، فناوری‌ها یا دانش فنی خود را به نمایش می‌گذارند و متقاضیان نیز تقاضای خود را مطرح می‌کنند. در حالی که از قدرت انتخاب بالاتری میان گزینه‌های موجود برخوردار خواهند بود.

نگاهی به یک دهه فعالیت فن بازار ملی ایران

وقتی به فعالیت فن بازار ملی ایران در ده سالی که از آغاز فعالیت آن می‌گذرد نگاهی می‌اندازیم، متوجه خواهیم شد که بخش عمده فعالیت‌های این فن بازار در این سال‌ها ایجاد بانک اطلاعات فناوری در کشور بوده است که خدمات این بانک اطلاعاتی در قالب پورتال اینترنتی فن بازار ملی ایران در اختیار کاربران قرار می‌گیرد. این پورتال قرار است در آینده‌ای نزدیک با همین ساز و کار تحت عنوان فن بازارهای منطقه‌ای در اختیار استان‌های دیگر هم قرار گیرد. یکی از دیگر فعالیت‌های این مرکز برگزاری نشست‌های تبادل فناوری در 9 حوزه مختلف فناوری است که در حقیقت می‌توان گفت این نشست‌ها، یک فن بازار تخصصی یک روزه فیزیکی است که جنبه مذاکره‌ای دارد و به فضای مجازی محدود نمی‌شود. یکی از دیگر برنامه‌های مهم این مرکز ایجاد و توسعه مرکز خدمات تخصصی فناوری بوده است که هدف اصلی آن، ارائه خدمات مورد نیاز شرکت‌هایی است که در حوزه فناوری‌های نوین فعالیت می‌کنند. این مرکز این خدمات را به‌صورت متمرکز در اختیار این شرکت‌ها قرار می‌دهد. بعضی از شرکت‌های عضو مرکز خدمات تخصصی فناوری از طریق فن بازار و بعضی دیگر نیز در قالب تفاهم همکاری خدماتی را ارائه می‌کنند که خدمات متنوعی را در اختیار شرکت‌های عضو فن بازار ملی ایران قرار می‌دهند. همکاری‌ها و ارتباطات بین‌المللی از دیگر کارهای جدیدی است که از سه سال پیش از طریق فن بازار پیگیری می‌شود. فن بازار از کشورهای عضو D8 (کشورهای اسلامی در حال توسعه) برای راه‌اندازی شبکه فن بازاری با محوریت کشورهای عضو مجوز گرفته است. در اجلاس وزرای صنایع کشورهای عضو D8 که سال گذشته در بنگلادش برگزار شد، پیشنهاد راه‌اندازی شبکه فن بازار مشترک بین کشورهای اسلامی در حال توسعه از سوی فن بازار ملی ایران مطرح شد و به تصویب رسید.

دبیرخانه این شبکه، فن بازار ملی ایران است. قرار است این فن بازار بین‌المللی که در حقیقت فن بازاری بین این هشت کشور است، پانزدهم مهرماه، با حضور دبیر کل D8 و مهمانان داخلی و خارجی رسما افتتاح شود. این سرفصل کاری جدید می‌تواند فرصتی برای سرمایه‌گذاری فناوری‌های داخلی در خارج کشور و انتقال فناوری از کشورهای دیگر مانند ترکیه و سوریه به داخل کشور باشد. فن بازار در حوزه بین‌الملل فعالیت‌های زیادی انجام داده است. یکی از دیگر دستاوردهای فن بازار ملی ایران که در آینده‌ای نزدیک محقق می‌شود، راه‌اندازی بورس ایده است. راه‌اندازی بورس ایده موضوعی است که در نقشه جامع علمی کشور هم آمده است. بر اساس بند «د» ماده 17 قانون برنامه پنجم توسعه، دولت مکلف شده است از راه‌اندازی بورس ایده و بازار فناوری حمایت کند. سابقه پیگیری این موضوع در پارک علم و فناوری پردیس به این دو سند بالادستی محدود نمی‌شود. از سال 1384 پارک علم و فناوری پردیس در راستای راه‌اندازی بورس ایده با سازمان بورس در تعامل بوده است. با همکاری این سازمان مدل نهایی مشخص شده است و حتی فرابورس هم برای اجرا قدم به میدان گذاشته است. رئیس سازمان بورس اعلام کرده است بورس ایده در نیمه دوم امسال یعنی حداکثر تا یک ماه آینده رونمایی شده و کار خودش را آغاز می‌کند. این اتفاق بسیار خوبی است. مجموعه‌ها و افرادی که صاحب ایده هستند از طریق فرابورس براحتی به بازار سرمایه دسترسی پیدا می‌کنند. پیش از این مکانیسم مدون و مشخصی برای تامین سرمایه وجود نداشت. وقتی از بورس ایده صحبت می‌شود، صرفا ایده یا دستاورد پژوهشی منظور نیست. مواردی که در قالب دانش فنی به اثبات رسیده و قابلیت تجاری‌سازی دارد در بورس ایده قابل مطرح‌شدن است و عرضه و ارائه آن طریق فرابورس امکان‌پذیر است. می‌توان از ظرفیت بازار سرمایه برای توسعه این ایده‌ها و تجاری‌سازی استفاده کرد.

فرانک فراهانی‌جم / گروه دانش