به سوی اخلاقی شدن

انسان روزه‌دار که گرسنگی و تشنگی را بر خود هموار می‌کند، جسم خویش را از پرداختن بیش از حد به دنیا باز می‌دارد و با تفکر معنوی روح خود را متوجه مفاهیم والای الهی می‌گرداند تا در کنار غذای مادی از لذایذ معنوی و غذای روحانی نیز بهره‌مند شود و طعم مائده آسمانی را بچشد. مولوی در این باره می‌گوید: این دهان بستی دهانی باز شد/ که خورنده لقمه‌های راز شد

روزه فراتر از تاثیرات مثبت پزشکی در بدن و سلامت جسمی تاثیری عمیق و باطنی در جسم خاکی و نیز روح انسانی دارد که این امر در صورت توجه به اصل و اساس روزه‌داری حاصل می‌شود، یعنی اگر انسان روزه‌دار هم و غم خود را از روزه گرفتن متوجه کسب فضایل روحی کند (نه این که صرفا دهان از خوردن و آشامیدن ببندد) می‌تواند رشحات معنوی این ماه عزیز را که وعده داده شده است ادراک کند، از این‌روست که در احادیث بسیاری به شرایط روزه‌داری غیر از نخوردن و نیاشامیدن تاکید شده که همان اساس و باطن معنوی رمضان است. سید الساجدین در این باره در صحیفه مبارکه می‌فرمایند: «سپاس خدایی را سزاست که ماه رمضان را ماه صیام و ماه اسلام و ماه پاکیزگی و ماه تصفیه و پاک کردن و ماه قیام و ایستادن قرار داد آنچنان ماهی که قرآن در آن فرو فرستاده شد در حالی که برای مردم دنیا راهنما و نشانه‌های آشکار رهبری و جداکننده میان حق و باطل است. پس برتری آن را بر ماه‌های دیگر به سبب حرمت‌ها و گرامی داشتن‌های بسیار و فضائل و برتری‌های آشکار که برای آن قرار داد، هویدا گردانید و در آن ماه از جهت بزرگ داشتن، آنچه را در ماه‌های دیگر حلال کرده حرام نمود...» (دعای چهل و چهارم صحیفه ‌/‌ ترجمه و شرح فیض‌الاسلام)

از فحوای سخن حضرت سجاد(ع) می‌توان فهمید که ماه رمضان فراتر از روزه‌داری و امساک جسمانی، ماهی پر از خیر و سعادت است برای ابنای بشر و به همین دلیل است که دستور روزه بر این ماه قرار گرفته تا مردم بیشتر از فیوضات رحمانی حضرت حق در آن برخوردار شوند و همچنین در این ماه است که قرآن از آسمان بر زمین و روح و جان محمد(ص) فرود آمد و لیالی قدر که در آن فرشتگان و روح بر زمین فرود می‌آیند نیز در ماه رمضان و ایام ضربت خوردن و عروج سید و سرور موحدان عالم نیز در این ایام مبارک قرار داده شده است. اما روزه‌داری از ارکان تربیت و تهذیب نفس به شمار می‌رود، یعنی فرد روزه‌دار در مقابل نفس خویش ایستاده و منهیات نفسانی را اعتنایی نمی‌کند، از این رو قوت روحی و معنوی وی بر اثر ممارست در این امر بیشتر شده و دارای فضایل والای اخلاقی می‌شود، همچنین قدرت این فرد در تحمل سختی‌ها و مشکلات افزایش می‌یابد و مصداق این شعر تواند بود که: مومن آن باشد که اندر جزر و مد / کافر از ایمان او حسرت خورد

اما تمامی این امور بسته به این است که فکر معنوی روزه‌داری را نهادینه کرده باشیم و سختی‌های این امر بر بداخلاقی‌ها و تندخویی‌های ما نیفزاید بلکه با تحمل آن صبر و استقامت خویش را به معرض نمایش قرار دهیم و اگر قرار باشد روزه بگیریم و بر اثر گرسنگی و تشنگی با خلق خدا به شدت و تندی رفتار کنیم، نمی‌توانیم خود را روزه‌دار حقیقی بنامیم. اما در نهایت این انسان روزه‌دار است که به حرمت این ماه مبارک و عزیز بتواند به حول و قوه الهی رفع حجاب کند تا فتح باب بر روح و جان وی گشوده شود.

هوشنگ شکری / جام‌جم