حکمت، گمگشته عصر مدرن

انسان امروزی که دغدغه علم مدرن و راحت جسم و جهانی شدن را در سر می‌پروراند و از ابزارهای به روز و فناوری‌های جدید استفاده بیش از حد می‌کند و شاید تمام قوای خویش را مصروف ذخیره داده‌های جدی علمی ‌کند، گویی از یاد برده است که اینها همه ابزار و وسیله است و هدف چیز دیگری است نه این که ابزار و وسیله را هدف قرار داده در دستیابی به آن عمر خویش را به جد و جهد تمام مصروف کند.

در گذشته انسان‌ها برای دستیابی به اهداف والایی که چارچوب فکری و بنیان عملی ایشان را تشکیل می‌داد و مبنای فرازمینی و الهی داشت جد و جهد می‌کردند و هرکس به فراخور استعداد خویش به کسب این فضایل همت می‌گماشت یعنی در کنار آبادانی دنیا و همزیستی مسالمت‌آمیز با ابنای آدمی (که باز هم این تفکر برخاسته از مفاهیم ژرف روحی بود) معانی عالیه اخروی و نیل به مقامات باطنی را مدنظر قرار می‌داد. این منظر نه تنها از دیدگاه دینی که حکمت را گمگشته مومن معرفی می‌کند (الحکمه ضاله المومن)‌ بلکه از بعد کشش روحی که در تمامی انسان‌های این کره خاکی به صورت فطری به ودیعت نهاده‌اند وجود دارد که هر انسان آزاده‌ای را وامی‌دارد در زندگی چند روزه دنیوی که باید با کمال دقت و صحت و توام با سلوک و حسن خلق سپری شود متوجه مبانی معرفتی و توحید الهی شده به بسط درک و فهم خویش از جهان هستی و هستی آفرین اهتمام ورزد. از طرفی توجه به مبانی معنوی و غیبی برای آدمی تلاش برای کسب اهداف دنیوی در جهت مقامات اخروی و معنوی را افزایش می‌دهد که این امر هم در ترقی دنیا و آبادانی آن و هم در ترویج اخلاق فاضله و تجلی آرمانشهر بیشتر می‌نماید.

البته در این خصوص نباید از عامل قشریت غفلت کرد، چرا که قشریت و سطحی‌نگری در هر جنبه‌ای از جوانب دین و معنویت در این عصر نه‌تنها باعث دلزدگی مردم علی‌الخصوص نسل جوان می‌شود، بلکه خدشه جبران‌ناپذیری بر پیکره دین حقه وارد می‌آورد، چه جوان امروزی با دسترسی به منابع فراوان اطلاعاتی، علم روز دنیا را در اختیار دارد و حقایقی بر وی مکشوف است که نمی‌تواند چشم و دل بسته مقید به مرعی کردن اعمالی خاص شود، بلکه می‌خواهد از ورای اعمال و رفتار به فلسفه نهفته در باطن آن و سرانجام کار نظر افکند و چیستی و چرایی امور را به شخصه ادراک کند، از این رو است که سیره حکما که با مناعت طبع و حسن سلوک اجتماعی و اتصاف به علم همراه است می‌تواند الگو و نمونه‌ای زیبا از دین‌مداری در عین باور به مفاهیم باطنی و سلوک روحانی را در راستای کسب فضایل اخلاقی و معنوی برای نسل امروز فراهم آورد.

امیر هاشم‌پور / جام‌جم