لزوم خانه تکانی در مجله تئاتر

مجله تئاتر در پی تاثیرگذاری برنامه‌هایی مثل نود شکل گرفت و مدیران شبکه چهار از راه‌اندازی یک نود تئاتری خبر می‌دادند؛ اما تا امروز این برنامه برای تئاتر کشور، هرگز به جایگاهی که نود برای ورزش دارد، دست پیدا نکرده است، البته عده‌ای هم معتقدند تفاوت هنر با ورزش آنقدر هست که بگوییم مدیریت هنر و در زیر مجموعه آن مدیریت تئاتر نیاز به یک نود تلویزیونی ندارد. حتی با قبول این نکته، برنامه‌ای مانند مجله تئاتر دست کم باید بتواند بر مخاطبان تئاتر تاثیر بگذارد و درگسترش این هنر سهم داشته باشد.

استقبال زیاد و پر شدن سالن‌ها

نیما دهقان، تهیه‌کنندگی اولین برنامه مجله‌تئاتر را به‌عهده داشته و تا امروز همان‌طور که علاقه‌مندان برنامه دیده‌اند، تغییرات زیادی در آن ایجاد کرده است. او برنامه مجله تئاتر را در پر شدن سالن‌های تئاتر موثر می‌داند و می‌گوید: اگر چه بسادگی نمی‌توان گفت این برنامه چقدر مورد توجه مخاطبان قرار گرفته؛ اما چند شاخص برای تعیین میزان استقبال مخاطب در اختیار داریم؛ زمانی که مجله تئاتر شروع شد، معرفی نمایش‌های روی صحنه آیتمی بود که فقط یک دقیقه از زمان برنامه را به خود اختصاص می‌داد؛ اما بعد از سه سال اکنون ما 15 دقیقه از برنامه را به معرفی آثار در حال اجرا اختصاص داده‌ایم و به همین دلیل حتی صنعت تیزرسازی برای تئاتر ایجاد شده است.

دهقان، واکنش‌های مثبت و منفی هنرمندان تئاتر به این برنامه را دلیل دیگری برای توجه مخاطب به مجله تئاتر برشمرده و معتقد است: این برنامه توانسته برای هنرمندان تئاتر دغدغه ایجاد کند و واکنش آنها را در مواجهه با مسائل مختلف برانگیزد.

این کارگردان، پیامک‌های برنامه را سومین شاخص برای تعیین میزان استقبال مخاطبان می‌داند و تاکید می‌کند: وقتی علاه بر هنرمندان و دست‌اندرکاران تئاتر، افرادی که سر رشته‌ای از تئاتر ندارند به برنامه پیامک می‌دهند، یعنی این برنامه مورد توجه قرار گرفته و توانسته در حوزه تئاتر طرح مساله کند.

او درباره تاثیرگذاری این برنامه و جایگاه آن در میان اهالی تئاتر می‌گوید: زمانی بود که از هنرمندان خواهش می‌کردم در برنامه ما حاضر شوند اما اکنون تقاضا به حدی رسیده که با محدودیت زمان برای حضور هنرمندان روبه‌رو هستیم! یکی دیگر از مشکلات ما این است که حجم فیلم‌هایی که از شهرستان‌ها به دستمان می‌رسد به حدی زیاد است که وقت زیادی صرف تدوین و آماده‌‌سازی آنها می‌شود.

تهیه‌کننده برنامه مجله تئاتر درباره وجود یک برنامه درباره تئاتر در تلویزیون می‌گوید: مجله تئاتر سعی دارد، منصفانه مسائل معنوی و صنفی تئاتر را طرح و بررسی کند. طبیعی است این برنامه نمی‌تواند مفرح یا سرگرم‌کننده باشد یا تمام بینندگان را به خود جلب کند. این برنامه مناسب آن دسته از مخاطبانی است که به تئاتر علاقه دارند و مسائل مرتبط با تئاتر را دنبال می‌کنند.

این کارگردان تئاتر امیدوار است برنامه‌های دیگری هم درباره تئاتر در تلویزیون شکل بگیرد؛ البته دهقان پیش از هر چیز به وجود یک رقیب برای برنامه‌اش می‌اندیشید و معتقد است وجود رقیب برای مجله تئاتر هم به نفع این برنامه است، هم به نفع مخاطب و هم به نفع تلویزیون. او می‌گوید: شبکه‌های تماشا و نمایش می‌توانند برنامه‌هایی درباره تئاتر تولید و پخش کرده و از زوایای تازه به این هنر نگاه کنند. تلویزیون باید برنامه‌های تئاتری بیشتری داشته باشد و امیدوارم مجله تئاتر همیشه برقرار باشد؛ حتی اگر من نبودم این برنامه باشد و پاسخگوی نیازهای علاقه‌مندان به تئاتر باشد.

یکی بس نیست

مجله تئاتر در سه سال گذشته موضوعات متنوعی را مطرح کرده، نمایش‌های زیادی را مورد نقد و بررسی قرار داده و اخبار و اطلاعات تئاتر را به صورت هفتگی به مخاطبان خود ارائه کرده است. در کنار اطلاع‌رسانی به مخاطبان، نقد و بررسی عملکرد مرکز هنرهای نمایشی جزو بخش‌های مهم این برنامه در اولین سال فعالیتش بود و طرح مسائل حاشیه‌ای؛ اما تاثیرگذار بر تئاتر کشور هم به صورت طنز و هم جدی، در دستور کار تولیدکنندگان این برنامه قرار داشت؛ اما در یک سال گذشته بخش‌های انتقادی در مجله تئاتر کمرنگ شده و جای خود را به طرح موضوعات علمی و مباحث نظری تئاتر می‌دهد.

این تغییر رویکرد می‌تواند حاصل مسائل متعددی باشد؛ اما ایرج راد معتقد است موضوعات تئاتری متنوع بوده و تنها برنامه تئاتری تلویزیون چاره‌ای ندارد جز پرداختن به همه این موضوعات.

مدیرعامل خانه تئاتر در این باره می‌گوید: به نظرم این برنامه برای تئاتر کافی نیست. هر چقدر تلویزیون بیشتر به تئاتر بپردازد مردم بیشتر در جریان رویدادهای تئاتری قرار می‌گیرند و به تماشای نمایش‌ها می‌روند.

ایرج راد معتقد است مباحث تئاتری آنقدر مفصل و موثر است که تلویزیون می‌تواند یک شبکه مخصوص تئاتر راه‌اندازی کند. وی درباره برنامه مجله تئاتر می‌گوید: این برنامه فقط از زاویه مسائل صنفی و اطلاع‌رسانی به تئاتر می‌پردازد و بیشتر از آن هم نمی‌تواند کاری کند. تلویزیون می‌تواند برنامه‌های متعددی درباره تئاتر و برای نمایش داشته باشد؛ اما متاسفانه پخش تئاتر تلویزیونی هم در این سال‌ها خیلی کمرنگ شده است.

این بازیگر معتقد است گونه‌های مختلفی از تئاتر را می‌توان به مخاطب تلویزیون ارائه کرد و در این باره به تله‌پلی اشاره می‌کند و آن را نمونه‌ای از تئاترهای تلویزیونی می‌داند که طرفداران زیادی در دنیا دارد. این بازیگر سریال‌ خانم مارپل یا ارتش سری را نوعی تله پلی یا همان نمایش تلویزیونی می‌داند و می‌گوید: این آثار مبتنی بر دیالوگ و فضاسازی‌های داخلی هستند. تلویزیون می‌تواند نمایش‌هایی از این دست را هم به مخاطبان خود ارائه کند.

ایرج راد ضمن انتقاد به زمان پخش برنامه مجله تئاتر می‌گوید: متاسفانه هر برنامه‌ای که درباره تئاتر باشد در ساعات کم مخاطب تلویزیون پخش می‌شود و درنتیجه فقط اهالی تئاتر این برنامه‌ها را دنبال می‌کنند در حالی که ما نیاز داریم همه مردم تماشاگر این برنامه‌ها باشند تا تئاتر در کشورمان رونق بگیرد.

مدیر خانه تئاتر با تاکید بر رسالت تلویزیون در اشاعه فرهنگ تماشای تئاتر و برشمردن گونه‌های مختلف تئاتر از جمله تئاتر عروسکی، کودک و مذهبی تصریح می‌کند تلویزیون می‌تواند برای همه این موضوعات برنامه‌ای مستقل داشته باشد.

نیاز به بازنگری

تغییر آرام و تدریجی برنامه مجله تئاتر در میان اهالی تئاتر منتقدانی دارد که از آن جمله می‌توان به چیستا یثربی، نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر اشاره کرد.

یثربی که پژوهش‌هایی درباره تئاتر داشته، مجله تئاتر را برنامه‌ای می‌داند که با مدیریت یک گروه حرفه‌ای‌تر می‌تواند بسیار مفیدتر باشد. او در توضیح این نکته می‌گوید: من با تئاتر تلویزیونی مرگ فروشنده بود که تئاتر را شناختم و الان 26 سال است تئاتر کار می‌کنم. هنرمندانی چون اکبر زنجان‌پور و حمید و مجید مظفری با تئاتر مرا پای تلویزیون نشاندند و باعث شدند هم از تماشای تلویزیون فایده ببرم و هم راهم را پیدا کنم. اگر برنامه‌های تئاتری به بزرگان تئاتر سپرده شود، نه تنها علاقه‌مندان به تئاتر اغنا خواهند شد، بلکه تلویزیون هم مخاطبان تازه‌ای پیدا خواهد کرد.

این کارگردان معتقد است سکان امور در برنامه مجله تئاتر باید به بزرگان این هنر و استادان سپرده شود. او شیوه برنامه مجله تئاتر را ملوک‌الطوایفی توصیف می‌کند و می‌گوید: این برنامه خیلی خوب شروع کرد، اما در ادامه خنثی شد و جذابیتش را از دست داد. گفت‌وگوهای این برنامه دیگر چالشی نیست؛ رسالت و شجاعت کشف حقایق در این برنامه از بین رفته و به تریبون مرکز هنرهای نمایشی بدل شده است.

به اعتقاد این نویسنده و منتقد، برنامه مجله تئاتر باید به گروه‌های مستقل سپرده شود که بی‌طرفانه به مسائل تئاتر بپردازد.

یثربی ضمن تاکید بر لزوم طرح مسائل، مشکلات و بررسی مسائل مدیریتی می‌گوید: برنامه‌هایی شبیه به مجله تئاتر برای تاثیرگذاری باید بتوانند منتقد باشند؛ اما مجله تئاتر به دلیل وابستگی مجری و تهیه‌کننده‌اش به مرکز هنرهای نمایشی از انتقاد به عملکردهای دولت در بخش تئاتر پرهیز می‌کند.

یثربی ضمن تاکید بر لزوم نگاه بی‌طرفانه در برنامه‌ای مانند مجله تئاتر می‌گوید: تئاتر ایران حال یک محتضر را دارد و چیز زیادی از آن نمانده است. مخاطبان تئاتر نمی‌توانند با بلیت‌های 12 و 24 هزارتومانی به تماشای تئاتر بروند. اکنون فقط تلویزیون را داریم که می‌تواند به تئاتر بپردازد.

به اعتقاد او، برنامه مجله تئاتر در انجام وظایف خودش به عنوان تنها برنامه تئاتری تلویزیون کوتاهی کرده و اکنون فقط برای علاقه‌مندان به تئاتر، تئاترهای تلویزیونی مانده که آن هم بسیار کمرنگ شده است. چیستا یثربی ضمن تاکید بر ضرورت بازنگری بر مجله تئاتر می‌گوید: باید افرادی توانمند، بی‌غرض و آگاه به همه مشکلات تئاتر درباره آن برنامه‌سازی کنند.

با توجه به نکات مطرح شده درباره این برنامه و تغییراتی که به مرور در برنامه مجله تئاتر شاهد آن بوده‌ایم، شاید بعد از سه سال وقت آن رسیده باشد که مجله تئاتر هدف مشخصی را تعیین کند و به سمت همان هدف پیش برود. طبیعی است که این برنامه نمی‌تواند تمام موضوعات مرتبط با تئاتر را در بر بگیرد و در هر زمان عملکرد متفاوتی داشته باشد.

آذر مهاجر / گروه رادیو و تلویزیون