بازی، شادی، تماشا

نماآهنگ‌هایی که شما برای برنامه عمو پورنگ می‌سازید، توانسته‌ بچه‌ها را مجذوب خود کند. دلایل این موفقیت چیست؟

ریتم، مشخصه کار کودک است. بچه از بدو تولد با ریتم آشنا می‌شود و ریتم‌های جذاب نظرش را جلب می‌کند. در روان‌شناسی نیز به اهمیت این موضوع در رشد شخصیت کودک تاکید زیادی شده است. ما هم این موضوع را در نماآهنگ‌ها لحاظ کردیم. همچنین از جلوه‌های تصویری زیادی هم برای بالا بردن جذابیت کار استفاده کردیم. این تنوع تصویری، حس زیبایی‌شناسی را در کودک بالا می‌برد و ارزش هنری کار را افزایش می دهد. ضمن این‌که جلوه‌های بصری دست ما را برای افزایش تخیل کودکان باز می‌کند.

اما گاهی از جلوه‌های بصری در این نماآهنگ‌ها به شکل ابتدایی استفاده شده است. مثلا گل‌ها یا ستاره‌هایی که بعضا روی صفحه تلویزیون نقش می‌بندد کمی تصنعی است.

زمان و بودجه دو مانع مهم برای رسیدن به کیفیت مطلوب در نماآهنگ‌هاست. شما اگر به محصولات شرکت‌های بزرگ دنیا نگاه کنید، متوجه می‌شوید آنها برای ساخت یک نماآهنگ، هم زمان زیادی می‌گذارند و هم بودجه کافی دارند. ما امکانات نرم‌افزاری زیادی نداریم همچنین برای ساخت کلیپ‌ها در برنامه زمان بسیار محدودی داریم. کیفیت کار ، گاهی مغلوب زمان می‌شود. ما نماآهنگ‌های زیادی داریم. هر ماه یکی از آنها را ضبط می‌کنیم و همین نماآهنگ وقت و انرژی زیادی از ما می‌گیرد. تصویربرداری، مونتاژ، افکت و... همه این عناصر زمانبر است.

نماآهنگ‌های شما بیشتر تلفیقی از انیمیشن و جلوه‌های بصری است. تا به حال به این موضوع فکر نکرده‌اید که شخصیت‌های اصلی ـ یعنی عموپورنگ و امیرمحمد ـ را کاملا به شکل انیمیشن طراحی کنید؟

اتفاقا نظر بدی نیست و به گمانم پیشنهاد جالبی است. اما ما به دلیل کمبود امکانات نمونه‌های ناموفقی در این زمینه را تجربه کرده‌ایم و من علاقه‌ای به تجربه ناقص این اتفاق ندارم. بیشتر ترجیح می‌دهم تا وقتی که به درستی و تمام و کمال امکان کاری را نداشته باشم، سراغ آن نروم.

موضوع نماآهنگ‌های برنامه را چطور انتخاب می‌کنید؟

از آنجا که برنامه زنده است، تلاش می‌کنیم موضوعاتی را انتخاب کنیم که محتوایی به‌روز و تاریخ مصرف‌دار نداشته باشد که نتوان آنها را باز پخش کرد. اگر نماآهنگی بخواهد ماندگار شود باید بارها پخش شود و این قابلیت را داشته باشد که برای بچه‌ها جذاب باقی بماند. به همین خاطر ما به محتوای نماآهنگ‌ها اهمیت زیادی می‌دهیم. از آنجا که قالب اصلی برنامه براساس بازی طراحی شده، سعی می‌کنیم از بازی‌های مختلف در ساخت نماآهنگ‌ها بهره بگیریم. این ساختار به ما کمک می‌کند نکات اخلاقی را به صورت غیرمستقیم به بچه‌ها آموزش دهیم.

فکر نمی‌کنید ریتم این نماآهنگ‌ها کمی تند بوده و ممکن است بچه‌ها از آن جا بمانند؟

نه اصلا. بچه‌ها ریتم تند را دوست دارند. بچه‌ها به مدد پیشرفت تکنولوژی و رشد فکری ـ که نسبت به نسل‌های پیشین دارند ـ به ریتم تند عادت کرده‌اند. شما اگر دقت کرده باشید وقتی کودکی بتازگی چیزی به نام تلویزیون را کشف و با آن ارتباط برقرار می‌کند، ابتدا جذب پیام‌های بازرگانی می‌شود. چراکه این پیام‌ها کوتاه، موجز و بعضا شاد و رنگارنگ است. تندی ریتم نماآهنگ‌های ما هم به همین دلیل است. نماآهنگ‌هایی می‌سازیم که هم کوتاه باشد و هم ریتم تند داشته باشد، نه برای بچه‌ها خسته‌کننده باشد و نه آنها را از ادامه دیدن برنامه پشیمان کند. اگر توجه کرده باشید حتی زمانی که می‌خواهیم یک بچه خردسال را بخندانیم و او را سرگرم کنیم، حرکات تند و مهیج از خود نشان می‌دهیم. البته منتقد اصلی و معیار من در جذابیت و انتخاب ریتم نماآهنگ‌ها، پسرم محمدرضا است. من همیشه پیش از آن‌که نماآهنگی پخش شود، به او نشان می‌دهم و واکنش‌های او را در نظر می‌گیرم.

فکر می‌کنید نماآهنگ‌های شما این قابلیت را دارد که مخاطب بزرگسال را هم جذب کند؟

همیشه هم این‌طور نیست. البته بعضی از نماآهنگ‌های مذهبی برنامه که توسط امیرمحمد خوانده می‌شود، بشدت مورد استقبال بسیاری از بزرگسالان هم قرار گرفته است. چراکه او صدای شیرینی دارد و به اصطلاح چپ‌خوان است. بچه‌ها عموما پاک‌ و نجیب هستند، بنابراین شنیدن آواهای مذهبی از دهان یک کودک تاثیرگذاری بیشتری دارد و بزرگسالان را به شنیدن آنها ترغیب می‌کند.

به نظر می‌آید در ساخت این نماآهنگ‌ها جدای از ریتم و طراحی کلی، انتخاب شعر و موسیقی بشدت اهمیت دارد. این همکاری در گروه شما به چه صورت شکل گرفته است؟

ما تلاش می‌کنیم این نماآهنگ‌ها در ذهن بچه‌ها ماندگار شود. به همین دلیل هم آهنگسازی این کار را به عهده مهرداد نصرتی ـ که به نظر من یکی از بهترین آهنگسازان کشور است و بسیاری از کارهای پاپ خوانندگان بزرگ را انجام داده است ـ گذاشتیم.

همچنین روی شعرهای این برنامه نیز بشدت حساسیت داریم. شکوه قاسم‌نیا و امیر پیرمهان شاعرانی هستند که با نیازسنجی و شناخت روحیات کودکان، شعرهای پرمعنا برای این نماآهنگ‌ها می‌سرایند. به‌طور کلی، ما ابتدا طرح اصلی یک نماآهنگ را با همفکری همکاران تهیه می‌کنیم. سراغ موضوعاتی می‌رویم که برای کودکان جذاب و مهم است. بعد آن را با طراح صحنه در میان می‌گذاریم و طرح اولیه را پیدا می‌کنیم.

بعد شاعر با توجه به طرح، شعری می‌سراید و ما دوباره روی آن بحث می‌کنیم. ما روی کلمات انتخاب شده در شعر‌ها حساس هستیم. کلمات آهنگین بیشتر در ذهن بچه‌ها می‌ماند. برای همین هم کلمات سنگین را حذف می‌کنیم و کلمات ساده و روان را جای آن می‌گذاریم. آقای فرضیایی، نظرات خود را اعمال می‌کند و امیرمحمد هم هر سال که بزرگ‌تر می‌شود، روی انتخاب کلمات و شعر حساسیت بیشتری پیدا می‌کند و ما در نهایت با یک همفکری سازنده این نماآهنگ‌ها را می‌سازیم.

آیا هنگام ساخت این نماآهنگ‌ها از نمونه‌های خارجی الگوبرداری می‌کنید؟

من نماآهنگ‌های خارجی را می‌بینم، اما بیشتر آنها برای بزرگسالان است. نماآهنگ‌های مخصوص کودکان هم به گونه‌ای است که قابل الگوبرداری برای ما نیست. برنامه‌سازی برای کودک محدودیت‌های زیادی دارد. عرف، فرهنگ و مذهب داخلی برای ما مهم است. کودکان جزو آسیب‌پذیرترین قشر جامعه هستند و باید با حساسیت زیادی برای آنها برنامه ساخت. بیشتر نماآهنگ‌های خارجی با فرهنگ ما منطبق نیست. ما با توجه به محدودیت‌های موجود سعی می‌کنیم نماآهنگ‌های خلاقانه‌ای برای بچه‌ها بسازیم که کودکان را ـ برای چند دقیقه هم که شده ـ شاد کند و به شکل غیرمستقیم پیام‌های آموزشی را نیز به آنها منتقل کند.

آیا برای نوروز امسال نیز نماآهنگی طراحی کرده‌اید؟

برای سال جدید نماآهنگ خاصی طراحی نکرده‌ایم، اما یادم می‌آید برای نوروز 82 و 83 نماآهنگی با استفاده از نشانه‌ها و سنت‌های نوروزی تهیه کردیم که بعدها تبدیل به تیتراژ برنامه هم شد. اما ساخت این نماآهنگ‌ها به دلیل این‌که محدود به یک مناسبت خاص می‌شود به نوعی یکبار مصرف است. ما تا پیش از این نماآهنگ‌های عیدانه‌ای را طراحی کردیم که احتمال دارد امسال هم آنها را مجدد پخش کنیم.

مهراوه فردوسی / گروه رادیو و تلویزیون