فوریت پزشکی

تحت درمان با لیتیوم

پسر جوانی را دوستانش به اورژانس آوردند. عنوان می‌کردند که روز گذشته عصبی بوده و امروز در خانه دچار لرزش و پرش در دست و پا شده و یکباره تشنج کرده است، بعد از تشنج هم خوابیده است. طی این چند روز بیمار آب زیاد می‌خورده و مرتب به دستشویی می‌رفته است. حدس اول در این بیمار قند خون مختل بود، اما آزمایش آن را رد کرد. درمان‌های اولیه در حال انجام بود که در جیب بیمار داروی لیتیوم پیدا شد.

کد خبر: ۵۴۴۷۷۳

لیتیوم دارویی است که در درمان تعدادی از بیماری‌های اعصاب و روان کاربرد دارد. این دارو به نام کربنات لیتیوم و به دو شکل ساده و آهسته رهش وجود دارد. اگر فردی نوع ساده دارو را مصرف کند پس از یک تا سه ساعت میزان دارو در خونش به حداکثر ممکن می‌رسد، اما اگر از نوع آهسته‌رهش استفاده کند برای رسیدن به سطح حداکثری نیاز به زمان بیشتر و گاهی تا 12 ساعت است. لیتیوم به‌خوبی از راه خوراکی جذب شده و از طریق کلیه دفع می‌شود. لیتیوم در اعضای متفاوت تجمع پیدا می‌کند که در این بین بیشتر در کلیه و مغز انباشته می‌شود.

لیتیوم با اثر بر کلیه منجر به دفع آب بیش از حد از کلیه‌ها می‌شود. این بیماران دچار افزایش حجم ادرار می‌شوند که بسیاری از مواقع تصور ابتلا به بیماری قند در ذهن پزشک خطور می‌کند. دقت داشته باشید که این اثر لیتیوم ارتباطی با مسمومیت ندارد و حتی افرادی که میزان درمانی مناسبی از دارو را هم مصرف می‌کنند، منجر به پرادراری می‌شوند. افراد تحت درمان با لیتیوم باید مواظب از دست دادن آب بدن باشند. به فرض زمانی که دچار اسهال، استفراغ، روزه‌داری یا تعریق شدید هستند، آب از دست رفته باعث تجمع لیتیوم در بدن و مسمومیت ناشی از دارو می‌شود.

در مغز اثر لیتیوم باعث بروز اختلال در راه رفتن، اختلال در کلام، حالت عصبی، پرش اندام‌ها، لرزش، تشنج و حالت کما می‌شود. معمولا فردی که از مسمومیت نجات می‌یابد، عوارض ناشی از لیتیوم بر کلیه و مغزش نیز بهبود می‌یابد. هرچند گاهی تعدادی از عوارض مغزی مثل نقصان حافظه ممکن است تا یک سال ادامه یابد. پرادراری ناشی از دارو ممکن است با وجود قطع دارو برای سال‌ها ادامه داشته باشد.

معمولا افرادی که اقدام به خودکشی با این دارو می‌کنند علائمی مانند تهوع، استفراغ و اسهال را در ظرف یک ساعت اولیه تجربه می‌کنند در حالی که علائم مغزی و کلیوی با تاخیر بروز می‌کند.

در زنان باردار این دارو منجر به عوارض مادرزادی در جنین می‌شود، بنابراین ممنوع است. در دوران شیردهی اگر مادر از این دارو استفاده کند دارو وارد شیر شده و باعث شلی و کبودی در شیرخوار می‌شود. افرادی که تحت درمان با لیتیوم هستند، نباید سرخود اقدام به مصرف دارویی دیگر کنند. بسیاری از داروها با این دارو تداخل داشته و می‌تواند اثر دارو را کاهش داده یا باعث بروز مسمومیت ناشی از لیتیوم شود. از این داروها می‌توان به داروهای ادرار‌آور و مسکن‎هایی مانند بروفن، مفنامیک اسید و پیروکسیکام اشاره کرد.