آسیای غربی و مرکزی زیر چتر میراث فرهنگی ایران

متاسفانه من هم شنیدم اما لازم است به این نکته اشاره کنم که بنده جزو 60 مدرس بین‌المللی در حوزه میراث معنوی هستم و دکترای زبان‌شناسی دارم و هنر موسیقی هم یکی از دغدغه‌های ذهنی من است. من حدود 20 سال است که تار و سه تار می‌نوازم و در واقع شاگردی می‌کنم. بنابراین این‌گونه نیست که نماینده ایران در یونسکو فردی خالی از ذهن باشد. ولی مساله‌ای که دوستان به آن توجهی نکردند، این است که ایران به عنوان کشور ناظر در جلسات شرکت می‌کند. به این معنا که 143 کشور عضو هستند که از این تعداد 22 کشور عضو این کمیته‌اند و این 22 عضو، پرونده‌ها را در یونسکو بررسی می‌کنند و ما فقط ناظر هستیم.

هر چهار سال دوره عضویت در کمیته به اتمام می‌رسد و کشورهای دیگر جایگزین می‌شوند. ما تا سال گذشته یعنی ششمین اجلاس که در بالی اندونزی برگزار شد، عضو کمیته بودیم اما امسال نقش ناظر را داشتیم.

فکر می‌کنم ما بتوانیم از سال آینده شروع کنیم. روال به این شکل است که اعضای کمیته درست است که هر کدام دوره عضویت‌شان چهار ساله است اما طوری ساماندهی شدندکه تجدید اعضا هر دو سال یک‌بار اتفاق می‌افتد، یعنی کشوری مثل ما که از حوزه آسیا چهار سالش تمام می‌شود، کنار می‌رود اما سال آینده دو تا کشور تاآنجا که اطلاع دارم، اندونزی و ژاپن چهار سالشان تمام می‌شود و ما می‌توانیم جایگزین آنها شویم.

هر کشوری که تمایل دارد از یکی دو سال قبل اعلام آمادگی می‌کند و مدارک خود را برای اثبات توانایی‌های برگزاری این اجلاس در کشورش ارائه می‌کند.

خیر. کار سختی است به هر حال باید شرایط آ ماده باشد.

برای این‌که شما میزبان این اجلاس شوید، باید بتوانید اسکان حدود 500 مهمان خارجی را به مدت ده روز فراهم کنید و سایرامکانات و خدماتی را که مورد نیاز است، پیش‌بینی کنید.

به هرحال بجز امکانات، توانایی چرخاندن جلسات نیز مهم است.

البته آذربایجان هم ادعا کرده است. امسال کشور گراناداهم ادعای میزبانی کرده بودامـــــــا نتوانست از عهده اش برآید واعلام کرد که بودجه‌اش نمی‌رسد برای همین هفتمین اجلاس در پاریس برگزار شد.

اجلاس یک مجمع عمومی دارد و یک کمیته بین‌الدول که این کمیته مرکب از 22 عضو است و می‌تواند تا 24 عضو هم افزایش پیدا کند. نوع عضویت در کمیته براساس معیار توزیـــع جغرافیایی بین گروه‌های ششگانه یونسکو است. در واقع از هر گروه باید یک تعداد کشور حضور داشته باشند. این گروه‌های جغرافیایی شامل آسیا و اقیانوسیه، کشورهای عربی، کشورهای آفریقایی در دو گروه، اروپا و آمریکا بویژه آمریکای مرکزی و حوزه لاتین و کارائیب است که ایران جزو آسیا و اقیانوسیه است.

زمانی که عضوگیری در دور اول آغاز شد، یک سری از کشورها چهار ساله و یک سری از کشورها دو ساله انتخاب شدند.

بله، کشورها باید آمادگی خودشان را اعلام کنند و در گروه خودشان جلب حمایت کنند و این گروه آنها را برای اجلاس می‌فرستند. مثلا درجریان عضویتمان در کمیته موفقیت بزرگی را کسب کردیم، یعنی به نفع ما مجموع قوانین و مقررات را تعلیق کردند. قرار بود خرداد دوره‌مان تمام شده باشد، اما حدود شش ماه مقررات را تعلیق کردند و کشور ایران عضو دو ارگان فرعی در اجلاس سال 2012 شد، یعنی ما خوش سابقه هستیم در این زمینه. ثانیا چهارمین مرکز مطالعات میراث معنوی آسیای غربی که در تهران ایجاد شد این امکان را برای کشور فراهم کرده تا از الان به بعد در تمام اجلاس‌های میراث معنوی حتی اگر کشورمان جزو ناظرها باشد یک میز برای مرکز ناملموس تهران وجود داشته باشد و این اسم همیشه آنجا خواهد درخشید.

طبق بررسی و توافقاتی که انجام دادیم 25 کشور در آسیای مرکزی و غربی می‌توانند فعالیت کنند و الان از کشورهای قزاقستان، تاجیکستان و بنگلادش البته بنگلادش هنوز جای بحث دارد از اینها نامه رسمی داریم که عضو شدند و کشورهای افغانستان، پاکستان، قرقیزستان، ارمنستان، ترکیه، آذربایجان و عراق با آنها صحبت شده و بزودی به ما خواهند پیوست و جریان عضوگیری در حال ادامه است.

در این زمینه دو فهرست وجود دارد ؛یکی فهرست معرف و دیگری فهرست «نیازمند پاسداری فوری» است. در فهرست معرف، میراثی در آن ثبت می‌شود که این میراث پویاست و به زندگی خودش ادامه می‌دهد و معرف فرهنگ آن کشور است و نیاز چندانی به پاسداری فوری ندارد، اما میراث دوم میراث نیازمند پاسداری فوری است ،یعنی به نوعی در خطر است. کشورها زمانی‌که میراثی را در خطر ثبت می‌کنند موظف می‌شوند در یک دوره چهار ساله آن را از وضع در خطر خارج کنند و در فهرست معرف قرار دهند، ضمن این‌که در فهرست معرف نیز به پاسداری خودشان ادامه می‌دهند تا زمینه را برای پویایی آن حفظ کنند.

هشت تا از این آثار در فهرست معرف بوده و دو تا در خطر.

نقالی وقصه گویی اجرایی ایرانی ودومی نیز دانش سنتی لنچ‌سازی و دریانوردی در خلیج فارس است.

تا سال گذشته یعنی اجلاس ششم این‌گونه بود، اما در خرداد امسال با پیوستن فلسطین به یونسکو، آمریکا بودجه 300 میلیون دلاری این سازمان را قطع کرد و این باعث شد که یونسکو با کمبود شدید مالی مواجه شود و حتی تعداد پرسنل آن هم با کاهش روبه‌رو شد و به‌دلیل محدودیت‌های مالی و پرسنلی، یونسکو به این نتیجه رسیده که سالی یک پرونده بیشتر ثبت نکند.

اولویت‌ها را شورای ثبت تعیین می‌کند، اما دلیلی که باعث شد این پرونده انتخاب شود این بود که صاحبنظران و کسانی که در کشورمان فعالیت دارند به این اصل معتقدند که ما به جهانیان ثابت کنیم که میراث ناملموس از نظر ما ایرانیان یک مفهوم مذهبی و اسلامی هم دارد که کشورهای دیگر اصلا به آن نمی‌پردازند به همین دلیل شورای سیاستگذاری ثبت تصمیمی که می‌گیرد این است که در مـــــیان پـــرونده‌ها هر چند وقت یک‌بار با تاکید خاص به میراث اسلامی وارد شویم، در این زمینه تعزیه یک پرونده کاملا مناسب بود. پرونده قالیشویی اردهال نیز با این ملاحظه نگاه شده، بنابراین ما با وجودی که میراث‌های مشترکی رابا کشورهای دیگر در زمینه‌های معمول داریم در بحث اسلامی بودنمان خیلی تاکید داریم و خیلی دوست داریم این موردهم به جهانیان معرفی شود.

سال 2013 و هشتمین اجلاس میراث معنوی پرونده طب سنتی در اولویت ما خواهد بود. در 2014 باز ممکن است نوروز مدنظر باشد البته نمی‌توانم به‌طور قطع بگویم چون شورای عالی ثبت باید در موردش تصمیم بگیرد. ما اگر اعتقاد داریم ده هزار یا صد هزار میراث ناملموس داریم تا ابد حق ثبتش برایمان برقرار است.

متاسفانه در یونسکو اصلا به این شیوه نگاه نمی‌شود. در واقع یونسکو می‌گوید شما از صفر شروع و هر سال یک اثر را ثبت کنید هر وقت آثار یک کشور ته کشید دیگر پرونده آنها تمام می‌شود و بعد سهمیه برای یک کشور دیگر ایجاد می‌شود به هر حال هیچ کشوری نمی‌گوید که من میراث ندارم و یونسکو هم ابزاری برای اندازه‌گیری ندارد.

قرار است در کشورمان مراکزی را با همکاری سازمان میراث برای آموزش و اجرای نقالی و انواعش آماده کنیم.

خب این موضوع در دست بررسی است و باید مکان‌یابی شود که آیا می‌توانیم از خانه‌های تاریخی و محوطه‌هایی که در اختیار میراث است، استفاده کنیم؟ اینها را بنده پیشنهاد کردم و در معاونت میراث فرهنگی بررسی می‌شود. مورد بعدی این‌که چه حمایتی می‌خواهد از خود جامعه نقالان بشود. بحث این‌که اینها امید زندگی‌شان فراتر برود و بتوانند از این محلی که ارتزاق می‌کنندبه شیوه بهینه ارتزاق کنند و بتوانند شاگرد‌های جدید تربیت کنند و جامعه نقالان زیاد شود. در حوزه لنچ‌سازی نیز بحثی در ارتباط با این‌که کارگاه‌های لنچ‌سازی تعدادشان بیشتر شود و رونق پیدا کنند، کارهایی آغاز شده است. موضوعی را که به عهده من گذاشتند تا بررسی کنم این است که در سال 2013 دهمین سالگرد کنوانسیون میراث معنوی را داریم. در دهمین سالگرد همه کشورها موظف شدند که این روز را در کشورشان جشن بگیرند. در کشورمان هشت برنامه را معرفی کردم. یکی از این برنامه‌ها تور دریای خلیج فارس با لنچ سنتی است و در حال برنامه‌ریزی هستیم که وقتی توریست‌ها سوار این لنچ دریایی ‌شوند اصول دریانوردی با لنچ، مسیریابی کار با اسطرلاب و قطب نما را ببینند. مورد دومی که با خانه موسیقی ایران می‌خواهیم وارد مذاکره بشویم و برنامه‌ریزی کنیم مسابقه سراسری ردیف موسیقی ایران است.