سرنوشت معلق برنج تراریخته
اولین برداشت تجاری برنج تراریخته جهان به صورت سمبلیک از سوی محمدرضا عارف ، عضو افتخاری انجمن بیوتکنولوژی کشور و معاون اول رئیس جمهور صورت گرفت.
وی که برای سخنرانی در مراسم افتتاحیه هشتمین کنگره علوم زراعت و اصلاح نباتات کشور در شهریور ماه گذشته به رشت سفر کرده بود، همراه استاندار گیلان و جمعی دیگر از پژوهشگران دقایقی پیش از برگزاری کنگره از تنها مزرعه گیاهان تراریخته کشور بازدید و نسبت به برداشت آن اقدام کرد.
این اقدام نمادین که به دنبال تصویب توسعه کشت گیاهان تراریخته در هیات دولت (سند ملی زیسن فناوری) و به منظور حمایت و تقویت پژوهشگران و ارائه دستاوردهای دولت خاتمی صورت گرفته بود از انعکاس مطلوبی در رسانه ها برخوردار شد و امیدهایی را در دل پژوهشگران جوان به وجود آورد؛ اما این امیدها بیش از چند روز یا چند ساعت به طول نینجامید.
معصومه ابتکار پس از استماع گزارش سفر رئیس مستقیم خود در هیات دولت از جلسه خارج و پیامهای مخالفت را به استان های شمالی و برنج خیز کشور مخابره کرد و روز بعد در اوج ناباوری مقابل دوربین سیما از ضرورت توقف این تنها دستاورد مهندسی ژنتیک گیاهی در کشور سخن گفت.
وی برای این درخواست که از سر تحکم هم ادا می شد هیچ گونه دلیلی را اقامه نکرد، اما چند روز بعد طی نامه ای به دکتر عارف از اثبات شده بودن آثار سو ژن cry1Abخبر داد.
ژن cry1Ab از باکتری Bacillus thuringinensis جدا شده و به گیاهان زراعی متعددی از جمله ذرت ، سویا، پنبه ، سیب زمینی و برنج منتقل شده است. باکتری یاد شده که به اختصار بی.تی نامیده می شود دارای تاریخ مصرف قریب به یک قرن به عنوان یک آفت کش بیولوژیک سالم و بی زیان است.
ژن یاد شده تنها یکی از ژنهای موجود در این باکتری است که پروتئینی هم نام خودش یعنی پروتئین cry1Ab را رمز می کند. براساس گزارش آژانس حفاظت از محیط زیست امریکا این پروتئین دارای هیچ گونه اثر سمی یا حساسیت زا روی پستانداران نیست.
مطالعات نشان داده اند هر گونه سمیت حاد، مزمن و نیمه مزمن یا سمیت خوراکی حشره کش های میکربی بی.بی.تی که دربردارنده انواع پروتئین های Cry است روی انسان اثبات نشده است.
آژانس حفاظت از محیط زیست امریکا (EPA)، اداره نظارت بر غذا و داروی امریکا (FDA)، سازمان بهداشت جهانی (WHO) و سازمان خواروبار جهانی (FAO) بدون استثنا، ایمنی غذاهای حاوی محصولات تراریخته موجود در بازار را که به تصویب رسیده اند، تایید کرده اند.
بیش از 40 درصد محصولات تراریخته در دنیا دارای ژن cry1Ab هستند. در بیش از یک دهه مصرف این محصولات در اروپا، امریکا، چین ، ژاپن و بسیاری از دیگر کشورهای دنیا حتی یک گزارش درباره اثر سوئ این پروتئین گزارش نشده است.
پژوهش های به عمل آمده درباره هضم دی.ان.ای نوترکیب و پروتئین بی.تی نشان داده اند میزان دی.ان.ای کامل و پروتئین هضم نشده در دستگاه گوارشی نزدیک به صفر بوده است.
ذرت تراریخته تولیدی مونسانتو (MON810) که پروتئین cry1Ab در دانه آن بیان می شود در جیره غذایی جوجه قرار داده شد. در نمونه برداری از ماهیچه های سینه این طیور هیچ نوع دی.ان.ای نوترکیب یا پروتئین cry1Abمشاهده نشد.
در مطالعات مشابهی روی خوک هیچ نوع پروتئین یا دی.ان.ای نوترکیبی در بافتهای مورد مطالعه مشاهده نشد. در آزمایش دیگری روی گوساله های تغذیه شده با ذرت بی.تی تنها قطعات دی.ان.ای کوتاه (200 نوکلئوتیدی) در درون لنفوسیت ها مشاهده شد و در دیگر اندام های دی.ان.ای گیاهی به دست نیامد.
بتازگی سه مطالعه مستقل روی ایمنی غذایی برنج تراریخته حاوی ژن بی.تی انجام شده است. آرد برنج تراریخته حاوی پروتئین cry1Ab به مدت 90 روز در جیره غذایی موشهای آزمایشگاهی قرار داده شد و هیچ نوع اثر سمی حتی در دوزهای بسیار بالای 64 گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن موش نیز مشاهده نشد.
برنج تراریخته بی.تی و والد آن (به عنوان شاهد) از نظر ترکیبات اصلی غذایی و ویژگی های فیزیکی و شیمیایی مورد مقایسه قرار گرفتند.
هیچ تفاوت معنی داری بین ترکیبات اصلی غذایی (پروتئین خام ، لیپید، اسیدهای آمینه آزاد، خاکستر کل و عناصر معدنی) بین گیاه تراریخته و شاهد مشاهده نشد. در آزمایش های منتشر نشده دیگری با استفاده از برنج تراریخته بی.تی و برنج تراریخته تظاهرکننده هماگلوتینین ، (که سمیت مورد اخیر روی پستانداران شناخته شده است)، تفاوت معنی داری بین حیواناتی که از برنج تراریخته تغذیه کرده بودند با حیواناتی که از برنج معمولی تغذیه کرده بودند، مشاهده نشد.
توجه به این نکته بسیار مفید است که در تمام این آزمایش ها با استفاده از برنج یا ذرت تراریخته پروتئین مورد بحث یعنی cry1Ab در تمام بافتهای گیاه تراریخته بیان شده اند.
به عبارت دیگر این نتایج با فرض وجود پروتئین یاد شده در دانه و اندام های خوراکی محصولات تراریخته به دست آمده است. در تولید برنج تراریخته طارم مولایی از پیشبر ژن Carboxy lase PEP استفاده شده است که موجب می شود بیان پروتئینی که تحت کنترل این پیشبر قرار گرفته است به اندامهای سبز نظیر برگ و غلات آن محدود شود.
برتری برنج تراریخته طارم مولایی که آن را به طور ویژه ای از دیگر برنجهای تراریخته گزارش شده متمایز می کند، در همین نکته است. آزمایش های متعدد ایمنوبلات نشان داده اند پروتئین تراریخته در دانه رسیده و حتی نارس برنج قابل ردیابی نیست، زیرا اساسا بیان نمی شود.
آزمایش ها نشان داده اند برای آن که فردی به وزن 60 کیلوگرم بتواند معادل 4 هزار میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن پروتئین cry1Ab دریافت کند (که آزمایش های متعدد نشان داده اند هیچ اثر سویی روی وی نخواهد داشت) باید روزانه 120 هزار کیلوگرم دانه ذرت تراریخته (که این پروتئین به میزان یک ppm در دانه آن بیان می شود) مصرف کند. ذرت حاوی پروتئین cry1Ab حتی برای کودکان و نوزادان هم بی زیان تشخیص داده شده است.
با توجه به این که پروتئین بی.تی در دانه برنج تراریخته طارم مولایی وجود ندارد قضاوت درباره مکاتبه خانم دکتر ابتکار با مقام مافوق خود و صدق این ادعا که اثرات سوئ ژن cry1Ab در کنفرانس ها و سمینارهای مختلف به بحث گذاشته شده و به اثبات رسیده است با شماست.
آیا اگر امروز با این دستاورد پژوهشی این گونه برخورد شود امیدی به این که دستاوردهای هر یک از جوانان دانش پژوه این مرز و بوم درست قبل از بازاررسانی به همین سرنوشت مبتلا نشود وجود دارد؛
متولی تحقیقات در کشور چه می کند؛ پناه پژوهشگران ما در ایران چه دستگاهی است و کیانند؛
بهزاد قره یاضی
رئیس پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی 
رئیس پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
