علل اختلاف‌های چین و ژاپن بر سر جزایر مورد مناقشه

رنجش‌های تاریخی و سیاسی چین و ژاپن بر سر موضوع حاکمیت بر جزایر دریای شرقی جو سنگینی را بر روابط این دو کشور حاکم ساخته، به طوری که حتی ساده‌ترین مساله یعنی ماهیگیری هم از آن تاثیر پذیرفته است. فارغ از همه کشمکش‌ها باید گفت یک دلیل عمده است که اغلب نادیده‌گرفته می‌شود و آن، مساله انرژی و منابع زیرزمینی در این جزایر است. در آسیا خصوصا در کشور چین تقاضا برای انرژی و سوخت روز به روز در حال افزایش است.

اگر در نظر گرفته شود که منابع گاز طبیعی دریای چین‌شرقی بسیار غنی است، آن‌گاه موضوع تاحدی روشن‌می‌شود. دلیل عمده رفتارهای خشونت‌آمیز نیز بوضوح از همین منابع غنی انرژی سرچشمه می‌گیرد. این‌که چه مقدار گاز طبیعی یا نفت در این ذخایر وجود دارد، هنوز دقیقا مشخص نیست. مساله اینجاست که ادعاهای اراضی مانع بزرگی بر سر راه انجام تحقیقات بیشتر است. یک منبع چینی تخمین‌زده که منابع نفتی جنوب دریای چین حدود 213 میلیارد بشکه ذخیره دارند. اگر این برآورد صحت داشته باشد، رقمی قابل توجه است که براحتی نمی‌توان آن را نادیده گرفت. در نظر داشته باشید که اواخر سال 2011 تخمین زده شد ذخایر کشور ونزوئلا 5/296 میلیارد بشکه و ذخایر کشور عربستان 4/265 میلیارد بشکه است. ذخایر دریای چین با آن‌که از ذخایر این دو کشور کمتر است، اما در هر‌صورت رقمی قابل توجه است. این ذخیره احتمالی حدود ده‌برابر بیشتر از برآورد ذخایر خلیج مکزیک خواهد بود. جالب اینجاست که برآوردهای کشور چین نشان می‌دهد ذخایر گاز طبیعی این ناحیه نیز با حدود 250 تریلیون فوت مکعب یکی از بزرگ‌ترین ذخایر جهان است.

مفاد معاهده سازمان ملل در زمینه حق استفاده از منابع دریایی به کشورها این اجازه را می‌دهد که در فاصله 200‌مایل دریایی از ساحل هر کشور، انحصارا بتوانند از منافع اقتصادی بهره‌برداری کنند. در آب‌های آسیای جنوب شرقی این قاعده به دلیل همپوشانی‌های گسترده معمولا زمینه‌ساز یک سری ادعاهای ضد و نقیض می‌شود. برای حل چنین مسائلی لازم است که دو طرف با یکدیگر به نوعی توافق ضمنی دست پیدا کنند.

کشور چین از سال 2006 به بعد گاز طبیعی محدوده چون ژیااو را استخراج می‌کند. این محدوده نزدیک به خط حائل توافقی میان کشور چین و ژاپن است. ژاپن پیشنهاد کرده این محدوده به عنوان مرز مستقل دریایی شناخته شود؛ ولی چین این درخواست را رد کرده است. ژاپن مشکوک است که کشور چین در حال برداشت از منابع گازی این کشور باشد. این درحالی است که چین آن را با ارائه داده‌های زمین‌شناسی رد می‌کند. جزایر مورد اختلاف سنکاکو / دیائو در سمت جنوب غربی این محدوده گازی و نزدیک کشور تایوان واقع شده‌اند. یادآوری می‌شود که تایوان نیز در مورد این جزایر ادعاهایی دارد. کشوری که بتواند این جزایر را جزو خاک خود به ثبت برساند، نه‌تنها منابع گازی چون ژیااو را تصاحب می‌کند، حتی صاحب ذخایر نفتی که تصور می‌شود در اطراف این جزایر وجود دارد نیز می‌شود.

چین و ژاپن هر دو مدعی هستند این قضیه باید به صورت صلح‌آمیز حل و فصل شود، اما در عین حال هر دو طرف این جزایر را جزو تفکیک‌ناپذیر کشور خود می‌دانند. با توجه به این‌که کشور ژاپن پس از زلزله و سونامی مارس 2011 دست‌به گریبان مشکلات اقتصادی متعددی بوده است، لذا به هیچ وجه نمی‌تواند این منبع درآمدزا را نادیده بگیرد. علاوه بر همه این مسائل این واقعیت هم وجود دارد که ژاپن از نظر ذخایر سوخت فسیلی بشدت با کمبود مواجه است. ژاپن قصد دارد هرچه سریع‌تر رابطه ​اش را با همسایه بزرگ خود بهبود‌بخشد. در مقابل چین نیز بزرگ‌ترین مصرف‌کننده انرژی در جهان است و هر ساله 6 درصد بر میزان مصرف این کشور افزوده می‌شود. تقاضای انرژی حتی در کشورهای اطراف نیز بشدت رو به افزایش است؛ اما همه این کشورها رابطه تجاری و اقتصادی بسیار نزدیکی با چین دارند و همین مساله معادله را چند مجهولی می‌کند.

در مجموع علایق مشترک زیادی برای تصاحب این منابع طبیعی با ارزش وجود دارد که در جای خود می‌تواند زمینه‌ساز بحران‌های بیشتری در آینده شود. طرح‌های مختلفی تاکنون ارائه شده تا این مشکل هرچه سریع‌تر حل‌شود، اما اصل موضوع اجرای این قبیل طرح‌هاست. از آنجا که دریای چین جنوبی رابط میان اقیانوس آرام و اقیانوس هند به حساب می‌آید، لذا این محدوده یکی از کریدورهای دریایی شلوغ جهان به شمار می‌رود. پس در هرصورت حل این بحران نه تنها به نفع این دو کشور بلکه به نفع سایر طرف‌ها نیز خواهد بود.