صدای تبر همچنان در جنگل می‌پیچد

هادی کیادلیری، رئیس انجمن جنگلبانی در گفت‌وگو با خبرگزاری میراث فرهنگی در این باره گفت: عدد 5‌/‌1میلیون مترمکعب که در آمارهای دولتی وجود دارد، رقم رسمی است و به طور قطع بهره‌برداری‌های غیرقانونی نیز وجود دارد و در نهایت چیزی که از جنگل برداشت می‌شود، بیش از این ارقام است. وی افزود: دیدگاه‌های دولتی در مورد بهره‌برداری از جنگل باید تغییر کند، چون جنگل‌های شمال به حدی آسیب‌دیده است که تاب و توان چنین حجم گسترده بهره‌برداری را ندارد؛ ضمن این که وجود آفات و بیماری‌ها و نیز خشکسالی خود به خود میزان قابل توجهی از جنگل‌ها را نابود و موقعیت آنها را شکننده‌تر می‌کند.

بهره‌برداری گسترده و نگاه تک هدفی به جنگل درحالی از سوی دولت اعمال می‌شود که به اعتقاد متخصصان جنگل، تولید چوب تنها یکی از کارکردهای آن است.

کیابندری با تاکید بر این که جنگل شمال مانند مریضی است که نمی‌توان از آن خون گرفت، گفت: این دیدگاه که جنگل منبعی برای تولید چوب است باید تغییر کند. وقتی جنگل با این دیدگاه تک هدفی مدیریت می‌شود، واضح است که این همه آسیب می‌بیند.

وی با اشاره به این که هر سال باید منتظر مرگ دسته‌جمعی گونه‌های مختلفی در جنگل‌های شمال ایران باشیم، افزود: گونه شمشاد که مختص جنگل‌های ایران بود، نابود شده است و حالا ظرف چند سال آینده جنگل‌های شمال نیز به سرنوشت جنگل‌های غرب دچار شده و نابود‌می‌شود.

کیادلیری با بیان این که جنگل‌های شمال از جنگل‌های کهنسال دنیا به حساب می‌آید و بر این اساس حفاظت از آنها حساس‌تر است، گفت: چیزی به نام جنگل در جنگل‌های شمال وجود ندارد، چون جنگل مجموعه‌ای از درختان و حیات وحش است و در جنگل‌های شمال در حال حاضر تنوع زیستی و حیات وحش از بین رفته است.

به گفته وی، درخت مهم‌ترین و نخستین عضو جنگل است، اما در نبود تنوع زیستی، درخت به تنهایی جنگل محسوب نمی‌شود. بهره‌برداری بی‌رویه از جنگل‌های شمال در حالی صورت می‌گیرد که کارشناسان معتقدند یکی از دلایل بسیار مهم در تشدید سیل‌های ویرانگر سال‌های اخیر در شهرهای شمالی، از بین رفتن پوشش گیاهی و قطع درختان جنگل است.

یکی دیگر از عوامل تخریب جنگل در سال‌های گذشته، واگذاری این مناطق به بومیان محلی است که اخیرا در استان گیلان به اجرا گذاشته شده است.

چندی پیش مدیران اداره کل منابع طبیعی گیلان اعلام کردند که بهره‌برداری از جنگل‌های این استان به جوامع محلی واگذار می‌شود. به اعتقاد مسئولان این اداره، با واگذاری بهره‌برداری و جنگلکاری به جوامع محلی و جنگل‌نشینان، آنها قادر خواهند بود احیا، توسعه و حفاظت عرصه‌های جنگلی را برعهده بگیرند. این در حالی است که کارشناسان این حوزه معتقدند چنین اقدامی در شرایط کنونی که آگاهی‌های زیست‌محیطی پایین است، تنها به تغییر کاربری جنگل‌ها به اراضی کشاورزی و در نهایت ویلاسازی منجر می‌شود.

محمد درویش، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع در این باره معتقد است:‌ تجربه نشان می‌دهد که چنین اقدامی در شرایط کنونی و با توجه به میزان آگاهی‌ها و وضع اقتصادی فعلی، تنها به تغییر کاربری جنگل به اراضی کشاورزی و در نهایت ویلاسازی منجر می‌شود.

به گفته وی، جنگل‌ها باید با نظارت دولت به تشکل‌های مردم‌نهاد حوزه محیط زیست که صاحب تجربه و تخصص هستند، واگذار شود، نه به افراد و شخصیت‌های حقیقی.

درویش اضافه کرد: مشارکت مردم در حفاظت از جنگل‌ها خوب است، به شرط آن که به مردم آموزش‌های لازم در این زمینه داده شده باشد و آنها نباید بابت فشار معیشتی ناچار به پذیرفتن چنین خواسته‌ای شوند، اما در شرایط کنونی اقدام مثبتی به نظر نمی‌رسد.

به گفته درویش، در کشورهای اروپایی مانند سوئد و آلمان، جنگل‌ها مالکیت خصوصی دارد. آگاهی‌ها در مورد اهمیت محیط زیست به اندازه‌ای است که حتی اگر پژوهشگری بخواهد برای انجام تحقیق روی یک درخت علامتی بگذارد،‌ مردم اعتراض می‌کنند. در این جوامع، آگاهی‌ها بالاست؛ در صورتی که در شمال ایران آگاهی‌ها ناچیز است. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت که در حال حاضر این واگذاری، پیامدهای مثبتی داشته باشد.

استان گیلان با داشتن 565 هزار هکتار جنگل و 267هزار هکتار مرتع، بیش از 7000 خانوار جنگل‌نشین دارد.