اغلب ناشران عمومی قیمت کتاب را افزایش نداده‌اند

ما امروز شرایط بسیار خاصی را می‌گذرانیم. در سال‌های مختلف شرایط ویژه در موضوعات متفاوت کم ندیده‌ایم. ولی حداقل درباره کاغذ و مواد اولیه نشر، چنین شرایط خاصی را فقط در سال چهارم یا پنجم دوران دفاع مقدس تجربه کرده بودیم و غیر از آن دوره من چنین وضعی را که در هشت ماه گذشته برایمان ایجاد شده، اصلا به یاد ندارم. معمولا وقتی هزینه‌ها و درآمدهای مردم افزایش پیدا نمی‌کند و از سوی دیگر وقتی مردم باید هزینه‌های بیشتری را یعنی حدود دوبرابر بیشتر از گذشته برای خرید کالاهای مورد نیازشان صرف کنند، طبیعتا اولین چیزی که از سبد خانوار حذف می‌شود، کالاهای فرهنگی ازجمله کتاب است. هرچند کتاب پیش از چنین اتفاقی هم جایگاه چندانی در سبد خانوار ایرانی نداشته است.

خدا را شکر مسئولان، اقداماتی برای کاهش قیمت کاغذ انجام داده‌اند که تا اندازه‌ای هم به نتیجه رسیده است. اگر بتوانند این روند را ادامه دهند و ثبات قیمت در این بخش ایجاد کنند، می‌توانیم امیدوار باشیم که برای سال آینده بر مشکل ایجادشده درباره هزینه‌های مواد مصرفی در سال جاری، غلبه کنیم.

اگر خدای نکرده این موضوع در چند ماه آینده برطرف نشود، ما شاهد بیکارشدن پرسنل موسسات نشر، کم‌کارشدن موسسات فرهنگی، کم‌کارشدن نویسنده و مترجم و ویراستار و صفحه‌آرا و گرافیست می‌شویم که این مساله در نهایت به چاپخانه‌ها و صحاف‌ها و مراکز پخش و... سرایت می‌کند. من شنیده‌ام صحافی‌ها به دلیل افزایش قیمت چسب و چاپخانه‌ها به دلیل افزایش قیمت مرکب از فعالیت‌های خود کم کرده‌اند. با ادامه این روند، چون افراد بسیار زیادی در خانواده نشر مشغول به فعالیت هستند ما با یک بیکاری بسیار چشمگیر مواجه می‌شویم.

این کار طبیعتا غیرقانونی نیست. اگر کسی قیمت نخود و لوبیایش را گران کند، آیا از او اشکال می‌گیرند؟ خیر. فقط می‌توانیم بگوییم تغییر قیمت کتاب، چندان حرکت فرهنگی خوبی نیست. زیرا در هر صورت ناشر و کتابفروش سرمایه محدودی دارند. من ناشر که در سال گذشته کاغذ را بندی 29 هزار تومان می‌خریدم، امسال در این شرایط ارزان‌شدن قیمت کاغذ و اقدامات مختلف،‌ باید کاغذ را بندی 75 هزار تومان خریداری کنم. من این کسری پول را از کجا باید به دست بیاورم؟ اگرچه در حوزه فعالیت ناشران صاحب‌نام معمولا چنین اتفاقاتی رخ نمی‌دهد، ولی باید بگویم این اقدام به شکلی جهت حفظ سرمایه ناشر است. شاید هم کتابفروش چنین کاری را انجام بدهد. ولی در کل تاکید می‌کنم به نظر من چنین کاری غیرقانونی نیست. علاوه بر این که تا به امروز کسی به اتحادیه ناشران در این زمینه هیچ گزارش رسمی و شکایتی نداشته است.

اتحادیه براساس نظام قانون صنفی فعالیت می‌کند و تا جایی که بتواند ناشران را در زمینه‌های مختلف کمک می‌کند. تا این لحظه نیز نه گزارش مکتوب و نه شفاهی در این باره نداشته‌ایم. شاید چند نفری تلفنی تماس گرفتند که با صحبت‌کردن قانع شدند و مساله برایشان حل شد.

آیا همکاران ناشر و کتابفروش ما حاصل افت قیمت کاغذ از سه ماه پیش تاکنون را که از صد هزار تومان به 75 هزار تومان رسیده است، ندیده‌اند؟ این اقدامات حاصل شکل‌گرفتن کارگروه‌هایی بوده که اتحادیه نیز در آن نمایندگانی داشته و ساعت‌های طولانی در آنها وقت صرف کرده است. مثلا درباره کارگروه فرهنگی نیز همکاران ما متوجه پیش‌اقدامات ما نیز نمی‌شوند. همه حاصل کار را می‌بینند. کسی از سال‌ها فعالیت ما در این زمینه صحبت نمی‌کند.

اگر در عمل چیزی در دل هفته کتاب نباشد، ولی باز هم موجب می‌شود یک هفته، رسانه‌های مختلف اعم از تلویزیون و روزنامه‌ها و مجلات و... همگی به مساله کتاب و کتابخوانی بپردازند. این تبلیغات خود به خود در فروش کتاب تاثیر می‌گذارد. من از نوجوانی یعنی از سال 48 در غرب تهران کتابفروشی داشتم و همیشه یادم هست روز دوازدهم اردیبهشت کتابفروشی‌ها بسیار شلوغ می‌شد و همه برای معلم‌هایشان کتاب خریداری می‌کردند، ولی رفته‌رفته این عادت خوب کمرنگ شد و به خرید شیرینی و گل محدود شد. اگرچه مطبوعات در این مساله مقصر نبودند، ولی به این امر بی‌توجه بوده‌اند. اگر برای روز بیست و چهارم آبان ـ که روز مصوب‌‌شده اهدای کتاب است ـ تبلیغات بیشتری صورت دهید، بسیار در این امر موثر خواهد بود.

الان لازم نیست بحث را به سمت محتوا و کیفیت ببریم. من معتقدم باید اول باب هدیه دادن کتاب را باز کنیم؛ با هر محتوایی و با هر کیفیتی. فرض کنید کسی در بیمارستان بستری است. به جای آن که پس از مرخصی 40 قوطی کمپوت داشته باشد که در سوپری محل آنها را به نصف قیمت بفروشد، 20 کتاب حافظ هدیه بگیرد. این فرد پس از آن به دیدار هر کسی که می‌رود، چه برای عیادت چه برای مهمانی و چه هر مناسبت دیگری یکی از این کتاب‌های حافظ را با خود می‌برد. این یعنی بازشدن باب اهدای کتاب. کتاب می‌تواند دست به دست بگردد. وقتی باب اهدای کتاب رواج پیدا کند، کم‌کم مردم یاد می‌گیرند کتاب‌های تخصصی خریداری کنند. کم‌کم مردم برای خرید کتاب‌هایشان ملاک‌هایی را در نظر می‌گیرند و ما در این صورت به سوی رشد واقعی صنعت نشر پیش می‌رویم.