دوقلوهایی شبیه و کاملا متفاوت

«فکر کنم شما مرا با خواهرم اشتباه گرفته اید؛ منظورم خواهر دوقلوی من است ، البته ما یک روح هستیم در دو جسم. از نظر عاطفی و حتی جسمی به طور عجیبی از هم تاثیر می گیریم.

کد خبر: ۴۹۸۷۸

شاید باور نکنید، ولی اگر من از او دور هم باشم می توانم شادی یا ناراحتی او را کاملا حس کنم...». داستان دوقلوهای همسان عجیب و خواندنی است. اینها با داشتن ساختار ژنتیکی یکسان ، صفات و خصوصیات رفتاری مشابهی را بروز می دهند.
ولی روی دیگر سکه را هم ببینید، آن هم از وقتی این دو را از ابتدا در دو محیط کاملا جداگانه قرار دهیم و تاثیر عوامل محیطی را در بروز صفات خلق و خوی رفتاری و حتی بیماری ها در آنها بررسی کنیم.
در واقع دوقلوهای همسان همان گنجینه های ارزشمندی هستند که می توانند در مطالعات روانشناختی و تعلیم و تربیتی که امروزه در جایگاه بالاتری حتی نسبت به مطالعات پزشکی قرار می گیرند، مورد استفاده پژوهشگران باشند.
حتی بسیاری از بیماری ها همچون انواع سرطان که عوامل مختلفی اعم از محیطی و ژنتیکی در آنها نقش دارند، از این طریق قابل بررسی دقیق تری هستند.
بانک اطلاعاتی دوقلوها و چند قلوهای ایرانی ، طرحی ملی است که می تواند از زیرساخت های پژوهشی و تحقیقی در مراکز علمی پژوهشی و دانشگاهی کشور در بررسی نقش عوامل غیرژنتیکی در بروز یا عدم بروز ویژگی های ژنتیکی محسوب شود.
اگر یک سلول زایگوت (تخم) در مراحل اولیه تقسیم از هم جدا شوند و به صورت سلولهای جداگانه به رشد خود ادامه دهند، حاصل آن به وجود آمدن یک جفت دوقلوی همسان (مونوزایگوتیک) خواهد بود؛ همچنین اگر به علل ژنتیکی ، محیطی یا دارویی ، ماهانه بیش از یک تخمک در فرد آزاد شود و هر تخمک به وسیله یک اسپرم بارور شود، شاهد به وجود آمدن دوقلوهای غیرهمسان (دی زایگوتیک) خواهیم بود.
ایجاد دوقلوهای همسان منشا ژنتیکی دارد و جالب آن که در بسیاری از اقوام و نژادهای مختلف میزان دوقلویی و چند قلویی متفاوت است. در نژاد سیاه میزان بروز دوقلویی به دلیل ماهیت ژنتیکی سلولهای تخم ، زیاد است و بعکس در نژاد زرد این میزان پایین و در دیگر نژادها چون نژاد آسیایی در حد متوسط است.
با این حال به طور متوسط شیوع دوقلویی در جهان یک در هر 80حاملگی (یک درصد)، شیوع سه قلویی یک در 6400حاملگی و شیوع چهار قلویی یک در 512هزار حاملگی است.

روش های درمان ناباروری و بروز دوقلویی

میزان بروز دوقلویی و چند قلویی با گسترش تکنیک و روشهای درمان ناباروری افزایش یافته است.
دکتر محمدرضا صادقی ، عضو هیات علمی پژوهشکده ابن سینا و معاون آموزشی و پژوهشی مرکز تخصصی درمان ناباروری و سقط مکرر ابن سینا می گوید: خانمهایی که تحت درمان های ناباروری قرار می گیرند برای این که شانس بارور شدن شان افزایش یابد از داروهای تحریک تخمک گذاری استفاده می کنند.
بدین ترتیب تعداد تخمکهایی که امکان آزاد شدن پیدا می کنند، افزایش می یابد و این عامل به ایجاد چند قلویی منجر می شود.
از سوی دیگر در روشهای لقاح خارج از رحمی ، برای افزایش شانس حاملگی تعداد بیش از یک جنین را منتقل می کنند که خود عاملی در بروز دوقلویی یا چند قلویی محسوب می شود.
عوامل محیطی (استروژن های محیطی) چون آلودگی های محیطی و نیز داروهایی که در صنایع طیور و دامداری ها به عنوان داروهای هورمونی استفاده می شوند از طریق چرخه غذایی به سیستم تولید مثلی انسان منتقل شده و می توانند عامل بروز دوقلویی و چند قلویی باشند.

تاثیر عوامل محیطی بر خلق و خوی ما

از وقتی پزشکی ملکولی و علم ژنتیک گسترش یافت ، مشخص شد که تمام اطلاعات مربوط به خصوصیات ، صفات و بیماری ها و هر آنچه درباره انسان وجود دارد در هسته سلول متمرکز است و به وسیله DNA سلول کنترل می شود.
درست در این زمان بود که اولین پرسش ما درباره مسائل اجتماعی و روان شناختی ، هوش و استعداد، خلق و خو و وضعیت روانی افراد مبنی بر این که چنین عواملی تا چه اندازه به عامل محیطی کنار ژنتیک وابسته هستند، مطرح شد.
دکتر صادقی در پاسخ به این پرسش ها می گوید: بدون شک برای رسیدن به پاسخ باید مدلی داشته باشیم که در آن امکان مقایسه و بررسی تاثیر عوامل محیطی روی دو فرد با اطلاعات ژنتیکی یکسان وجود داشته باشد تا بتوان بررسی کرد که آیا تغییر عوامل محیطی می تواند در بروز یا عدم بروز یک صفت ، بیماری یا حالت خاص تاثیرگذار باشد یا خیر. زمینه چنین مطالعاتی هم تنها در دوقلوها به دلیل داشتن زمینه ژنتیکی یکسان ممکن است.
هم اکنون بررسی بسیاری از صفات ، خصوصیات و بیماری ها در مراکز آزمایشگاهی و پژوهشی دنیا روی حیواناتی که از نظر ژنتیکی صد در صد مشابه هستند، صورت می گیرد. با این حال استفاده از مطالعات دوقلویی زمانی ضرورت می یابد که بروز یک صفت محیطی یا وراثتی از طریق مطالعات دیگر قابل تشخیص نیست.
در موارد پزشکی نیز این مساله صادق است. بسیاری از بیماری ها مانند انواع سرطان که علل مختلفی در بروز آنها نقش دارند در این مطالعات مورد بررسی قرار می گیرند تا مشخص شود آیا عوامل محیطی می توانند باعث تشدید عوامل ژنتیک در بروز آنها بشوند یا خیر.

بانک اطلاعاتی دوقلوها یک طرح ملی

تشکیل بانک اطلاعاتی دوقلوها در دنیا به حدود 50سال پیش بازمی گردد و کشورهای سوئد و استرالیا در این زمینه پیشتاز هستند. در سوئد اطلاعات مربوط به 70هزار دوقلو و در استرالیا نیز اطلاعات 30هزار دوقلو به ثبت رسیده است.
در کشور ما طرح تحقیقاتی مربوط به بانک اطلاعاتی دوقلوها و چند قلوها حدود 4سال پیش در پژوهشکده ابن سینا برای اولین بار به اجرا گذاشته شده است.
دکتر صادقی ، مجری طرح این بانک اطلاعاتی با اشاره به این که انگیزه اولیه در ایجاد این بانک به بررسی نقش عوامل محیطی در ایجاد تخمدان پولی کیستیک (PCO) به عنوان یکی از علل ایجاد نازایی باز می گردد، می افزاید: جمع آوری اطلاعات ما از طریق سایت با عنوان Persiantwins.com از یک سو و از سوی دیگر از طریق ارسال پوستر، فراخوان و اطلاعیه به مدارس ، دانشگاه ها، فرهنگسراها و دیگر مکانهای عمومی و نیز از طریق رسانه های گروهی صورت گرفته است که حاصل آن تا امروز جمع آوری اطلاعات مربوط به 1000 جفت دوقلو در سنین کودکی ، نوجوانی و جوانی بوده است ، چرا که مسن ترها عموما به ارسال اطلاعات مربوط به خود مایل نبوده اند؛ بعلاوه آمار نشان می دهد باید حدود 600هزار نفر دوقلو در کشور وجود داشته باشند.
البته ناگفته نماند که این یک طرح ملی است و به عنوان زیر ساختی برای کارهای پژوهشی در کشور محسوب می شود و تداوم و اثر بخشی آن را نیز در ادامه نیاز به همکاری های بین بخشی از سوی سازمان هایی چون ثبت احوال ، وزارت آموزش و پرورش و... دارد؛ بعلاوه با مطالعات و پیگیری های انجام شده تا پایان سال ، اطلاعات مربوط به 5000جفت دوقلو در کشور در بانک اطلاعاتی دوقلوها و چند قلوهای ایرانی به ثبت خواهد رسید.

حافظ منافع دوقلوها هستیم

بانک اطلاعاتی دوقلوها پس از تکمیل اطلاعات خود با ارسال فراخوانی از مراکز علمی - پژوهشی دانشگاه ها خواهد خواست برای انجام طرحهای پژوهشی و مطالعات مربوط به علوم انسانی و پزشکی از این بانک استفاده کنند.
دکتر صادقی تاکید می کند: ناگفته نماند در استفاده از اطلاعات این بانک که تنها به عنوان رابطی میان دوقلوها و مراکز پژوهشی و علمی عمل می کند، حافظ منافع دوقلوها هستیم و درصورتی که انجام پژوهشها به صلاح دوقلوها نباشد و مشخص نشود که مطالعات از چه سوی و با چه هدفی صورت می گیرد و دوقلوها چه نقشی در آن خواهند داشت ، با اجرای پژوهش ها موافقت نخواهیم کرد.
دوقلوها از یاد نبرند که ارسال مشخصات شان به این بانک تنها جنبه اطلاعاتی دارد و انجام هر مطالعه ای تنها با رضایت آنها امکانپذیر خواهد بود.

نقش عوامل محیطی را دست کم نگیرید

امروزه مطالعات روان شناختی ، تعلیم و تربیت و مطالعات اجتماعی از نظر اهمیت در جایگاهی بالاتر از مطالعات پزشکی قرار می گیرند، چرا که نه تنها نوع تعلیم و تربیت باعث بروز و شکوفایی استعدادهای افراد می شود، بلکه از سوی دیگر بزهکاری های اجتماعی نیز می توانند از بعد ژنتیکی و محیطی مورد بررسی و ریشه یابی قرار بگیرند.
نتایج حاصل از مطالعات انجام شده روی دوقلوها نشان می دهد که تمام خصوصیات و صفاتی که در فرد بروز می کند علاوه بر آن که منشا ژنتیکی دارند می توانند از عوامل محیطی و غیر وراثتی نیز تاثیر بگیرند.
نتیجه آن که تاثیر عوامل محیطی در تشدید یا عدم بروز صفات و بیماری ها را نباید نادیده گرفت.