روایت‌ پهلوانی و قهرمانی در قاب انیمیشن

علاقه شخصی من به مسائل حماسی و پهلوانی است. همچنین شخصا دوست دارم اگر قرار است انیمیشنی کار کنم، فضاهای حماسی را روایت کنم. از زمانی که زمینه‌اش فراهم شد که در حوزه انیمیشن کار کنیم با خود فکر کردم که چه موضوعی بهتر از مضامین پهلوانی و قهرمانی است؟ برای همین به این فکر افتادم که شخصیت‌های تاریخی و فرهنگی ایران قدیم و معاصر قابلیت ورود به دنیای گسترده انیمیشن را دارند.

این شخصیت‌ها، هم جذابیت دارند و هم دارای قابلیت‌های آموزندگی کافی برای قشر کودکان و نوجوانان هستند. ما در تاریخ ایران با قهرمان‌هایی روبه‌رو هستیم که ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارند و این قابلیت را دارند که حتی در مجموعه انیمیشن‌ها هم از آنها بهره برد. از جمله این شخصیت‌ها که در تاریخ ایران باستان بودند و نام ایران را بلند کردند، عیاران و پهلوانان هستند و هرچند در برخی مواقع بنا به دلایلی به انحرافاتی هم کشیده شده‌اند، ولی ریشه و خاستگاه جالبی دارند که پرداختن به آنها در حوزه انیمیشن می‌تواند جذاب باشد. چراکه اولا آنها قهرمانان ایرانی هستند و در حالی که شجاع و قوی هستند، خصلت‌های جوانمردانه و خلق و خوی پهلوانی هم دارند و همه این مسائل می‌تواند برای قشر کودک و نوجوان آموزنده باشد.

خصلت جوانمردی از آن ویژگی‌هایی است که در فرهنگ و تمدن ایرانی جایگاه بسیار والایی دارد و در کنار آن می‌تواند برای نسل امروز جذاب و آموزنده باشد مشروط بر این‌که به بهترین وجه ممکن آن را به تصویر بکشیم. به عبارت دیگر، اگر وارد کردن این شخصیت‌ها به داستان به صورت سطحی و ملال‌آور باشد به جای این‌که بیننده را مشتاق کند او را دلزده می‌کند. برای همین، سازندگان این آثار باید از عواملی همچون قصه جذاب و طراحی دقیق شخصیت‌ها و ماجراها بهره بگیرند تا در عین حال​ که مخاطب را درگیر داستان جذاب می‌کند آنها را با خمیرمایه و ذات معنوی این قهرمانان آشنا کنیم. البته داستان‌ها در انیمیشن پهلوانان و شجاعان کاملا تخیلی هستند و ما فقط ریشه‌های اصلی آن را از منابع تاریخی الهام گرفتیم، چراکه داستان می‌بایست به نوعی روایت شود که کودک را علاقه‌مند کرده و آن را جذب کند. در انیمیشن پهلوانان از شخصیت‌های حماسی ایرانی در قرن هشتم هجری استفاده کردیم​ در خمیره و ذات انسان ایرانی در آن منعکس شد، اما این منش پهلوانی و قهرمانی تنها در ایران باستان وجود ندارد، بلکه می‌توان ظهور و بروز آن را در انسان‌های معاصر نیز ببینیم. در انیمیشن شجاعان از قهرمانانی استفاده کردیم که در عرصه جنگ وجود داشتند و از خود رشادت به خرج دادند، جان را بر کف گذاشتند و در راه ایران همه چیزشان را فدا کردند. این انیمیشن، گروه خاصی از رزمندگان ـ که خیلی شجاع بودند ـ را وارد کردیم تا رشادت‌های آنها را در قالب انیمیشن به تصویر بکشیم. به همین دلیل، وارد دنیای خلبانان هوانیروز شدیم و سعی کردیم با نشان دادن بخشی از منش پهلوانی آنها در عرصه دفاع از میهن گام برداریم. در انیمیشن پهلوانان ما یک پهلوان پوریا داریم که شاگردان و پیروانی هم دارد که همه به پوریا ولی به شکل یک مرشد و راهبر نگاه می‌کنند و برای او شأن پدری قائلند. اما در شجاعان به ماجرای رشادت‌های یک فرمانده قدیمی و تیمسار با سابقه پرداختیم که دارای ویژگی‌های یک انسان کامل و خلاق و مقید به اخلاق است و انسان بافضیلتی است که خلبان‌ها به دید پدر معنوی خودشان به او نگاه می‌کنند. این یکی از نقاط مشترک این دو انیمیشن است.

بله. ما در شجاعان، دوران معاصر را با همان روحیات و همان شخصیت‌ها و حال و هوای انیمیشن پهلوانان کار کردیم. البته شباهت‌های این دو مجموعه بیشتر به خاطر مضمون آنها​ست. اما از نظر فرم و قالب اجرا این دو انیمیشن تفاوت‌های زیادی با هم دارند. اولین تفاوت، فرم و قالب این دو انیمیشن به لحاظ نوع مضمون​ بود. در انیمیشن پهلوانان از سبک دوبعدی استفاده کردیم به این معنی که طراحی‌ها با دست انجام ​‌شده و بعد به کامپیوتر منتقل می‌شد و در مرحله بعد رنگ و لایه‌گذاری می‌شد. مراحل متحرک و انیمیت‌سازی هم در کامپیوتر انجام می‌شد و حاصل کار هم از نظر بصری کاملا متفاوت بود. این تکنیک به این دلیل به کار گرفته شد که فضای کار تاریخی بود و خواستیم معماری آن زمان را با دقت و جزئیات نشان دهیم؛ اما در انیمیشن شجاعان از آنجا که با حرکت‌های سریع و ادوات جنگی غول پیکر و پرواز جنگنده‌ها در هوا سرو کار داشتیم از تکنیک سه‌بعدی ​ -که​ امکانات متحرک‌سازی و ظرفیت اکشن بیشتری در آن​وجود دارد- استفاده کردیم.

از 15 سال پیش که سرمایه‌گذاری جدی در تولید انیمیشن صورت گرفت، این صنعت به مدد مدیران و سازندگان انیمیشن در زمینه‌های مختلف رشد کمی و کیفی داشته است، اما همواره این تولیدات از پخش مناسب محروم بوده است. انیمیشن ایرانی تولید داخل در ساعت مناسب پخش نمی‌شود. البته نمی‌توان از سختی و حساسیت ورود به این عرصه هم چشم‌پوشی کرد.

ما در هر دو انیمیشن چیزهایی را به بافت اولیه داستان اضافه کردیم. در پهلوانان بیشتر شخصیت‌ها و فضاها و نوع روابط و حتی تعریف جغرافیا و تاریخ و شخصیت پوریای ولی و نوع روابط و حتی فضای حاکم بر آن از منابع تاریخی گرفته شده، اما در داستان چیزهایی را به پوریای ولی اضافه کردیم. می‌خواهم بگویم که کلیت را از منابع تاریخی گرفتیم و شخصیت‌ها را ساختیم و به غیر از پوریای ولی همه تخیلی هستند. در مورد شجاعان هم به این صورت بود. در شجاعان ما با تمام منابع موجود درباره خلبانان هوانیروز مطالعه کردیم. نزدیک به 40 کتاب و هزار برگ را خواندیم و مصاحبه حضوری با آنها انجام دادیم. شرح زندگی شهدای هوانیروز را دستمایه قرار دادیم. هر چند این شخصیت‌ها هم خودشان و هم نام‌هایشان برگرفته از شهدای واقعی است. مثلا منصور میهن‌دوست یاد و خاطره شهید هوانیروز منصور وطن‌پرست را زنده می‌کند. ما داستان‌های واقعی هوانیروز را بررسی کردیم و در یک پروسه طولانی آنها را بازنویسی کردیم و براساس داستان‌های واقعی که کاملا هماهنگ با عنصر اخلاق بود، آنها را رنگ و لعاب دادیم.

به خاطر روحیه سلحشوری و حماسی که در نوجوانان و جوانان وجود دارد، می‌توان گفت که مخاطب هدف همین قشر از جامعه است و در وهله اول با طیف کودک و خردسال و بزرگسال کاری نداشتیم؛ البته در عمل شاید این مجموعه‌ها برای این دو قشر هم جذاب باشد.

به نظر من قالب انیمیشن برای بیان قصه‌های حماسی مناسب‌تر است، چراکه اگر می‌خواستیم به صورت زنده به رویدادهای تاریخی و حماسی بپردازیم و حوادث را اغراق شده نشان دهیم در دنیای واقعی بسختی انجام می‌شد؛ اما در دنیای انیمیشن این اغراق پذیرفته شده است و با نحوه خاصی از نمایش سر و کار داریم که با تکنیک‌های کامپیوتری جوابگوی رویدادهای اغراق شده است. همچنین با در نظر گرفتن مخاطبان اصلی برنامه یعنی همان کودکان و روحیه‌پذیرندگی آنها در این سن به سمت انتخاب قالب انیمیشن رفتیم.