شکستن باورهای غلط اقتصادی با حمایت از تولید ملی

به عنوان نخستین پرسش، ارزیابی و تحلیل شما از نامگذاری‌های چند سال اخیر توسط رهبر معظم انقلاب چیست؟

امسال، چهارمین سال متوالی است که رهبری نظام به موضوعی اقتصادی در نامگذاری سال‌ها می‌پردازند؛ بر همین اساس کاملا طبیعی است که بگوییم توقع ایشان، هم‏چنان که تصریح کرده‌اند، تبدیل موضوع اقتصادی نامگذاری شده، به گفتمانی غالب در فرهنگ و باور عمومی است.

بدیهی است در طول یک سال، قرار نیست و نباید تنها به تکرار عنوان انتخاب شده، اکتفا کنیم بلکه قرار است، اذهان افکار عمومی در میان انبوهی از موضوعات، بیش از هر مساله‌ای به موضوع اقتصادی مورد نظر متوجه شود. برای اثبات این تفسیر، کافی است نگاهی داشته باشیم به شرایطی که در آستانه ورود به سال 91 در آن قرار داشتیم. در آغاز این سال، مسائل مهم دیگری هم وجود داشت؛ به عنوان نمونه، بیداری اسلامی در منطقه. واقعیت این است که موضوع بیداری اسلامی، مسأله کم‌اهمیتی نیست، تقابل و چالشی که ما با بدخواهان ایران در مسأله هسته‌ای با آن مواجه هستیم، مسأله کم‌اهمیتی نیست، در کنار این مسائل فرامرزی، مسائل سیاسی داخلی‌ کشور نیز فوق‌العاده مهم هستند. با تمام این تفاصیل اما این‌که ایشان برای چهارمین سال متوالی به موضوعی اقتصادی تأکید می‌کنند، به این خاطر است که هیچ مسأله دیگری در طول امسال نباید مسأله حمایت از کار، کارگر و سرمایه و سرمایه‌دار را تحت‌الشعاع قرار دهد.

دقیقا. بی‌تردید اصلاح باورها و انگاره‌های رایج در حوزه اقتصاد یکی از اقداماتی است که باید به آن به عنوان شرط لازم موفقیت نگریست، چرا که تنها در صورت تصحیح نگاهمان به مقولات اقتصادی است که می‌توان امیدوار بود تا رویکردها و سپس برنامه‌ها و اقدامات نیز در مسیر صحیح قرار گیرد.

امروز رهبری نظام، سال 91 را سال «حمایت از سرمایه سرمایه‌دار ایرانی و کار کارگر ایرانی» می‌نامند؛ این وجه تسمیه و تأکید بالاترین مقام کشور با احتساب سابقه نه چندان روشن نگاه به سرمایه در ایران در واقع حاوی یک پیام مهم است؛ به عبارت دیگر، بیراه نخواهد بود اگر نام سال 91 را در واقع اسم رمز شکستن تابوهای نادرست مخالفت با سرمایه‌داری، کارآفرینی و ثروت مشروع، تلقی کنیم.

از آنجا​ که حوزه تأثیرگذاری این تابوها و طلسم‌ها در فرهنگ عمومی جامعه بسیار بیشتر از خود اقتصاد بوده، تأثیر منفی فراوانی بر رشد و عزت این انقلاب داشته است. از این روست که اگر فرهنگ عمومی را در حوزه انگاره‌های اقتصادی اصلاح کنیم، اصلاح خود اقتصاد، چندان دشوار نخواهد بود.

واقعیت این است که ما حدود 80 تا 90 سال است گرفتار اقتصاد نفتی هستیم و درآمدهای نفت نیز دولت‌زده شده و ساختار ناکارآمد دیوان‌سالار، ‌اقتصاد ما را در چنبره خود گرفتار کرده است. 40 سال است نرخ تورم در اقتصاد ایران از 10 درصد پایین‌تر نمی‌آید؛ چرا؟ علت، همین پول نفت است. باید باور کنیم که درآمد نفتی در اقتصاد ملی مانند کسر بودجه از نظر اثر کلان است. معنای کسر بودجه هم این است که یک دولت وقتی پول توزیع می‏کند به عنوان حقوق یا سایر هزینه‌های جاری، اما به ازای این پول توزیع‏شده، درآمد ندارد و کالایی هم تولید نشده است، نقدینگی بالا می‏رود، تقاضا را بیشتر از عرضه می‌کند و حاصل آن، افزایش قیمت‌هاست.

اثر کلان پول نفت روی قیمت‌ها هم همین‌طور است. دلخوش نشویم از این‌که قیمت نفت بالا رفت و وضع مردم خوب می‌شود، نه؛ ‌وضع این‌طور خوب نمی‌شود، وضع مردم وقتی خوب می‌شود که تولید ملی بالا برود، یعنی از صبح تا شب که مردم کار می‌کنند، مصرف از صبح تا شب‌شان را خودشان تولید کرده باشند.

باید برای این پرسش، پاسخی مناسب فراهم آورد که آیا اسلام نسبت به دنیا رویکردی از جنس رویکرد مرتاض‌‏های هندی دارد و همین نگاه را تبلیغ می‌کند یا خیر؟

تحقیق در سوابق تاریخی نشان می‏دهد که متأسفانه تفکرات نادرستی در مورد نگاه اسلام به دنیا و تلاش برای کسب درآمد و سود توسط برخی تشویق و تبلیغ شد؛ نگاهی که در تمام این سال‏ها کمتر تلاشی برای تصحیح و محو آن صورت گرفته است.

واقعیت این است که تولید ثروت باید در فرهنگ اجتماعی ما به ارزش تبدیل شود و این تنها راه تسریع در دستیابی به اهداف متعالی کشور است. تجربه کشورهایی که موفق شده‏اند از شرایط بسیار بد اقتصادی عبور کنند، نشان می‏دهد که با ترویج و تشویق روحیه تلاش و ابتکار و خلاقیت می‏توان انگیزه‏های لازم را برای ایجاد تحرک در جامعه به وجود آورد.

عقل و علم حکم می‏کند ما در مواجهه با این‏گونه بدفهمی‏ها و انحرافات در برداشت‏ها که گاه هم بعمد صورت می‏گیرد از دو روش سلبی و ایجابی استفاده کنیم.

ما باید تلاش کنیم تا این باور را نهادینه کنیم که تلاشگر و جهادگر در راه تأمین نیازهای جامعه، محبوب خداوند است. خداوند براساس روایتی از حضرت امیرالمومنین ـ علیه‌السلام ـ کسی را که کار می‌کند و مورد اعتماد و امین است، دوست ‌دارد. تجربه دهه‏های اخیر نیز این نکته را تائید می‏کند؛ واقعیت این است همه کشورهایی که در دام دیالکتیک مارکسیستی گرفتار شدند، بدون استثنا عقب ماندند. از سوی دیگر اما تمامی آن دیگرانی که بخشی از حقیقت فطرت و خلقت عالم را دریافت کردند و رشد را تدریجی و حاصل عوامل مختلفی اعم از طبیعت، انسان، اجتماع و حکومت دانستند، موفق شدند مسیر پیشرفت را سریع‌تر و ساده‌تر طی کنند.

بررسی‏ها نشان می‏دهد در آموزه قرآنی حتی زمانی که در مورد ربا صحبت می‏شود و یکی از سنگین‏ترین تعابیر، جنگ با خدا و رسول خدا، برای آن به کار برده می‏شود، باز هم تأکید می‏شود که مالکیت فردی، محترم است.

​ مسأله اصلی، روابط است که باید عادلانه باشد و غیر ظالمانه و از این‌رو است که اسلام بر عقود تأکید کرده است.متأسفانه این‏گونه به جامعه ما تلقین شده که مسئول حل هر مشکلی در اقتصاد، دولت است، حال آن‏که بنا بر آموزه‏های اسلامی، امر دنیا، کسب مال و معیشت فردی، از جمله اموری است که مردم در آنها خود مسئول هستند نه دیگران. دولت تنها باید نظارت و مراقبت کند کسی به دیگران ظلمی روا ندارد. به عبارت دیگر دولت فقط نگهبان کیفیت روابط است. چرا دولت باید زراعت کند، صناعت کند، تجارت کند، گندم بخرد، گندم بفروشد، یا مثلا مسئول روغن باشد؟!

آیا تا به حال از خود پرسیده‏ایم، چرا دولت را مسئول همه چیز می‏دانیم؟ قرار است در نظام اسلامی، همه‌کاره مردم باشند، کسب ‌و‌کار و برکت، حاصل دسترنج مردم است، دولت البته نگهبان روابط است.

اشکال آنجاست که ما نگفته‌ایم قاعده کجاست، استثنا کجا؟ برکت خدا در عمل به احکام نورانی اسلام است، مخصوصا در نظام اجتماعی. اگر نظام به احکام عمل کند، وضع همه خوب می‌شود. البته خداوند جهت امتحان برای مؤمنین، درجات رشدی قرار می‌دهد؛ اما برای امتحان.

آیا خوب است با دیگران در دنیا روابط اقتصادی داشته باشیم؟ آیا لازمه استقلال ما در اقتصاد، انزوای اقتصادی است یا این‌که اتفاقاً لازمه استقلال ما گسترش روابط است؟!

تجربه جهانی نشان داده است حضور سرمایه‏گذار خارجی در خاک یک کشور، به خودی خود، نگهبان آن سرزمین است. بی‏تردید در مقابل تحریم و تحمیل بیگانه باید ایستادگی کنیم، مثل دوران دفاع مقدس؛ اگر جنگ را بر ما تحمیل کردند وظیفه ما مقاومت است، اما هدف ما که جنگ نبوده است؛ جنگ، چیزی بوده که دیگران بر ما تحمیل کرده‌اند، اگر انزوا را بر ما تحمیل کردند، ما می‌ایستیم، همچنان‌که در مقابل تحریم اقتصادی ایستاده‌ایم، اما رویکرد ما تعامل است. اگر ما می‌خواهیم حضور در کشورهای دیگر داشته باشیم خصوصا در صحنه جهان اسلام، باید حتی بتوانیم سرمایه‌گذاری خارجی کنیم. ما جز با حضور سرمایه‌گذاری در اقتصاد کشورهای دیگر نمی‌توانیم به این درجه تعامل برسیم، نفس این مفهوم که «برای قوت انقلاب اسلامی» مناسبات ما با اقتصاد بین‌الملل باید رشد کند، صراحت بیان سیاست‌های کلی نظام است، هم در چشم‌انداز و هم در برنامه 5 ساله.