انجام کارهای برزمین مانده، ماموریت جهاد دانشگاهی است

امور پژوهشی بر زمین مانده که در کشور متولی ندارد.

در کشورهای صنعتی هم این خلأها را می‌بینیم که توسط موسسه‌ها یا NGOهای مختلف پر می‌شود. باید گفت فناوری و پژوهش مثل 50 یا 100 سال پیش نیست و بسیار متنوع شده است. به این ترتیب، این ‌که سازمانی بخواهد کل خلأ را پر کند، امکان پذیر نیست. مثلا در آلمان که کشوری صنعتی است و سال‌هاست در این حوزه، حرف جدی را در اروپا می‌زند، مجموعه‌ای به نام فرانهوفر که یک مجموعه پژوهشی است و مدلش مانند مدل جهاد دانشگاهی است، یک سری خدمات پژوهشی به سازمان‌های دولتی، وزارتخانه‌ها، NGOها و سازمان‌های خصوصی ارائه می‌دهد.

بله، البته من ساختار آلمان را بررسی نکرده‌ام، اما مطمئنا ساختار وزارت علوم مانندی دارند. آنها قطعا جایی دارند که متولی پژوهش است، اما مرکزی که اشاره کردم، مثل جهاد دانشگاهی است که بخشی از هزینه‌هایش را دولت می‌پردازد و بخش عمده را خودش تامین می‌کند.

بله. مثال دیگر ماکس پلانک است که به عنوان سازمانی اروپایی در قسمت‌های مختلف اروپا مستقر است و برخلاف فرانهوفر روی فناوری کار می‌کند. این سازمان، ایده‌های پژوهشی را با توجه به ارتباطات و تعاملاتش با صنعت به محصول تبدیل می‌کند. بنابراین نمی‌گذارد تحقیق در ذهن پژوهشگر منجمد شود و رسوب کند و راه را برای هدایت ایده‌ها به سمت و سوی فناوری هموار می‌کند. در اروپا کشورهای صنعتی مهمی داریم که آنها ماکس پلانک را پذیرفته‌اند و با آن تعامل دارند.

به نظر من، این ‌که پارک‌ها موفق عمل نکرده‌اند، بی‌انصافی است.

یکی از این مشکلات متوجه خود ماست. شاید ما نتوانستیم به طور جدی پاسخ کاملی به این نیاز کشور بدهیم. ما باید در عرصه‌های مختلف گام‌های بزرگ‌تری نسبت به الان برداریم. قطعا کسانی که این پارک‌ها را تاسیس کرده‌اند، حتما یک بررسی اجمالی انجام داده و به این نتیجه رسیده‌اند که جهاد بخش‌هایی را پاسخ داده، اما نتوانسته به همه نیازها پاسخ دهد.

این اشکالی است که متوجه مسئولان می‌شود. ما مجموعه‌ای هستیم که حدود 80 درصد از هزینه‌هایمان را خودمان به دست می‌آوریم و تنها 20 درصد بودجه دولتی به ما داده می‌شود، اما مراکز شهر و پارک‌ها با تزریق بودجه دولت اداره می‌شود. اگر شما به استان‌ها مراجعه می‌کنید و ساختار جهاد را کوچک و محقر می‌بینید با بضاعت خودمان انجام شده و باعث افتخار ماست. جهاد جایی است که اگر بودجه‌ای در آن بیاید هدر نمی‌رود. یکی از نقاط خوب کشور است که بیشترین بهره‌وری را دارد. نمی‌گوییم که بهترین هستیم کما این‌که مراکزی هم هست که مثل ما بهره‌وری داشته باشد، ولی ما یکی از ممتازها هستیم. به نظر من اگر از ابتدا بسیاری از بودجه‌ها صرف جهاد دانشگاهی می‌شد، هدر نمی‌رفت. بهتر این بود که قبل از تاسیس مراکز رشد و پارک‌ها، قرارداد یا تفاهمی با جهاد می‌بستند و فرجه‌ای به ما می‌دادند و به این ترتیب جهاد را محک می‌زدند و اگر ما نمی‌توانستیم کار را به جای دیگری ارجاع می‌دادند.

دوباره به عنوان یک ناظر بیرونی و نه کسی که معاون پژوهشی جهاد است می‌گویم الان هم اگر پارک‌ها و مراکز رشد ذیل جهاد مطرح شوند و بودجه آنها توسط جهاد هزینه شود دولت و مردم بیشتر منتفع می‌شوند. بودجه‌ای را وزارت علوم، معاونت، دولت و مجلس سالانه برای مراکز رشد تخصیص داده است. این بودجه می‌تواند با توجه به تجارب مثبت جهاد به این سازمان داده شود. ما در همه نقاط کشور هستیم و 43 واحد دانشگاهی‌مان در هر استان و دانشگاه به غیر از استان بوشهر مستقر است. نیاز به تاسیسات جدید نیست. ساز و کار پارک و مراکز رشد را سی سال است که بومی کرده‌ایم و با این ادبیات آشنایی داریم، با قشر جوان و دانشگاهی سال‌هاست که سروکار داریم، با مسئولان کشور چند سال است که تعامل داریم و یک نهاد مورد وثوق نظام هستیم. همه ابزارها موجود است و نیاز به ایجاد ساز و کار جدید نیست. اگر این مدیریت به جهاد واگذار شود به نظر من دولت و مردم بیشتر منتفع می‌شوند.

در نهایت متاسفانه این موضوع ترسیم نشده است و براساس آنچه ما از رسانه‌ها دریافت می‌کنیم این‌ گونه نبوده و به نظر نمی‌رسد این‌گونه باشد. ولی شورای عالی انقلاب فرهنگی و اعضا و برخی از کارگروه‌های ذیل شورا مطالبی را عنوان کرده‌اند. آنها معتقدند پتانسیل خوبی در جهاد هست و بهتر است در بخش علمی ـ فناوری و نقشه علمی از جهاد بیشتر استفاده شود.

فعلا خیر، در حال حاضر در حد گمانه‌زنی‌ها و جلسه است ولی این‌که مدون بشود هنوز این گونه نیست. از ابتدای انقلاب برای برطرف کردن مشکلات صنعت و دانشگاه یعنی مشکلی که کشورهای صنعتی تاحدود زیادی آن را برطرف کرده‌اند، روش‌های مختلفی در کشور پیاده شده است. دفتر ارتباط صنعت و دانشگاه را در دانشگاه زدیم، طرح‌کاد و کاردانش را در دبیرستان پیاده کردیم، جهاد دانشگاهی از سال 59 حضور داشت و ارتباط خوبی هم با صنعت داشت. اولین فرستنده رادیویی، اولین یوپی‌اس یا اولین کوره القایی را در کشور جهاد ساخت. ما که توانستیم در صنعت حرفی برای گفتن داشته باشیم چه اشکالی داشت که رابط صنعت و دانشگاه از اول جهاد دانشگاهی می‌شد. باید مشکلات را برطرف کنیم، متاسفانه در خیلی از تصمیم‌گیری‌های دولت‌های قبلی جهاد دخیل نبوده است. در دولت فعلی جهاد در تصمیم‌سازی‌ها دخیل است، اما هنوز جایگاه لازم و مناسب را نداریم.

یک بخشی دولت‌ها و یک بخشی خود جهاد مقصر است. در طول این مدت متاسفانه جهاد تبلیغات خوبی نداشت. جهاد درباره توانمندیی‌هایی که توانسته بود در کشور پیاده‌سازی کند آن طور که باید اطلاع‌رسانی نکرد. در دو سه سال اخیر که این اطلاع‌رسانی را انجام دادیم، انصافا برخی از دولتمردان وارد گود شدند، اما یک سری سازوکارها و قوانینی است که از قبل تنظیم شده و تغییر اینها عملا یک قانون جدید می‌شود. وقتی شما یک قانون و بودجه مشخص برای پارک‌ها دارید، نمی‌توانید حذفش کنید و به جهاد انتقالش بدهید. کار سخت می‌شود. این خرده به جهاد وارد است که این اطلاع‌رسانی را باید زودتر انجام می‌داد تا مسئولان را زودتر متوجه توانایی‌های خود می‌کرد. از طرف دیگر ما شاید تاکنون بیشتر در موضوعات فرهنگی، توانایی‌هایمان را برجسته می‌کردیم. این هم یک مشکل دیگر است. مثلا خبرگزاری ایسنا برجسته است یا در پژوهش و فناوری، پژوهشگاه رویان ما مطرح است؛ در حالی که ما ده‌ها پژوهشکده و مرکز معتبر دیگر داریم که آنچنان مطرح نشده است.

درست است، اینها با عموم مردم درگیر شده و در نتیجه شاخص می‌شود. وقتی ما مرکزی برای لیزردرمانی یا درمان آسم و آلرژی داریم، مردم مستقیم با ما ارتباط دارند یا وقتی مرکز آموزش ما کلاس‌های مختلف برگزار می‌کند، فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و علاقه‌مندان حضور جهاد را در بخش پژوهش می‌بینند، ولی این ‌که ما در عسلویه چه می‌کنیم و چه خدماتی ارائه می‌دهیم و چگونه توانسته‌ایم به مقابله با تحریم‌ها کمک کنیم، چگونه با همکاری وزارت نفت، صنعت را به گونه‌ای یاری کنیم که به مردم فشار نیاید ازجمله مباحثی است که کمتر عنوان می‌شود. در حال حاضر تمام فرستنده‌های AM کشور متعلق به جهاد است، یعنی لازم نیست برای پوشش‌دهی یک روستای دور افتاده مناقصه بگذاریم و از شرکت‌های خارجی کمک بگیریم و از این منظر دچار اتلاف وقت و سرمایه شویم. امروز هر زمانی که صداوسیما اراده می‌کند، فرستنده‌‌های جهاد در منطقه مورد نظر، نصب می‌شود؛ اینها کارهای ارزشمندی است که البته از دید عموم پوشیده است.

دقیقا همین طور است. همان طور که تاکید کردم اگر به جهاد اعتماد بیشتری شود، ما این اعتماد را به نحو احسن پاسخگو خواهیم بود.