نکات تفسیری جزء 30 / سوره مبارکه: نازعات آیات مبارکه: 14ـ1

سوگند خداوند به فرشتگان، هم نشانه اهمیت و جایگاه فرشتگان در نظام هستى است و هم اهمیت امرى که برایش سوگند یاد شده است. ممکن است پنج صفتى که در این آیات آمده، براى پنج گروه فرشته باشد و ممکن است براى یک گروه باشد، به این معنا که به‌محض صدور فرمان از جا کنده و با نشاط پیگیرى و با سرعت حرکت مى‏کنند و از یکدیگر سبقت مى‏گیرند تا فرمان را مدبرانه انجام دهند.

«نازعات» و «ناشطات» در واقع دو وصف براى طایفه‏اى از فرشتگان است و چون کلمه «طائفه» مؤنث است، این صفات نیز مؤنث آمده است. «سابحات» از «سبح» به معناى حرکت سریع در آب یا هواست. اشاره به این‌که فرشتگان در انجام مأموریت‏هاى الهى سریع و چابک هستند. «نزع» به معناى جدا کردن با کندن و کشیدن است. «غرق» و «اغراق» به معناى شدت است. «نشط» به معناى گشودن گره است و نشاط یعنى آن‌که عقده‏هاى روحى باز شوند. برخلاف بعضى انسان‏ها که نمازشان با کسالت و انفاقشان با کراهت است، فرشتگان الهى در انجام مأموریت‏ها بانشاط هستند. گفته مى‏شود، گویا فرشتگان جان مؤمنان را به آرامى بیرون مى‏کشند.

به فرموده حضرت على علیه السلام، فرشتگان با آرامى و رفاقت جان مؤمنین را مى‏گیرند. (یقبضون ارواح المومنین یسئلونها سلا رفیقا). هرکس دل بسته‏تر به مادیات باشد، دل کندنش از آن سخت‏تر خواهد بود.

«راجفه» به معناى اضطراب و لرزه شدید است. «اراجیف» به‌کلمات فتنه‏انگیز که مایه اضطراب باشد گفته مى‏شود. «رادفه» از «ردیف» به معناى در پى آمدن است و به پس لرزه‏ها گفته مى‏شود. شاید زمین لرزه اول به خاطر صور اول باشد که همه مى‏میرند و مراد از «رادفه» صور دوم باشد که همه زنده مى‏شوند، چنان‌که در آیه 68 سوره زمر به هر دو امر تصریح شده است. «واجِفه» به حرکت یا اضطراب شدید و سریع گفته مى‏شود و «خاشِعَه» به کسى گویند که سر به زیرانداخته و به زمین چشم دوخته است. «حافره» به معناى آغاز و ابتداى هر چیزى است، بنابراین کافران از بازگشت به زندگى نخستین تعجب مى‏کردند. اما ممکن است «حافره» به معناى «محفوره» باشد، یعنى قبرى که در زمین حفر مى‏کنند، که در این صورت معنا چنین مى‏شود: آیا بعد از مردن، از قبرهایمان برمى‌گردیم و زنده مى‏شویم؟ «نَخِرَه» استخوان پوسیده‏اى است که با اندک فشارى از هم بپاشد.

دل‌هایى که در دنیا از خوف خدا لرزان باشد؛ «وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ»(انفال‌/‌2) در آخرت در امان است؛ «فَلا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ»(یونس‌/‌62) و دل‌هایى که در دنیا آرامش غافلانه دارند، آنجا مضطربند.

«زجر»، راندن با فریاد و صداست و «زَجْرَه» شاید همان نفخه دوم در صور باشد که مقدمه زنده شدن تمام مردگان مى‏شود و «ساهره» زمین هموار قیامت است، زیرا در آن سرزمین، چشم‏ها به خواب‌نمى‏رود و در حال سَهَر است.