مسابقه قرآنی 1446

در تعقیب آیات گذشته که سخن از نعمت‌ها و پاداش‌های عظیم ابرار و نیکان می‌گفت، در اینجا به گوشه‌ای از مصائب و زحمات آنها که در این جهان به خاطر ایمان و تقوا با آن روبه‌رو می‌شوند اشاره می‌کند، تا روشن شود که آن پاداش‌های بزرگ بی‌حساب نیست.

مفسران برای این آیات دو شأن نزول نقل کرده‌اند، نخست این که: روزی حضرت علی ـ علیه‌السلام ـ و جمعی از مؤمنان از کنار جمعی از کفار «مکه» گذشتند، آنها به ایشان و مؤمنان خندیدند و استهزا کردند، آیات مورد بحث نازل شد و سرنوشت این گروه کافر استهزاکننده را در قیامت روشن ساخت. دیگر این که آیات مورد بحث درباره افرادی همچون عمار، صهیب، خباب، بلال و سایر فقرای مؤمنین که مورد استهزای مشرکان قریش همچون ابوجهل و ولیدبن مغیره و عاص بن وائل، واقع می‌شدند نازل شده است. جمع میان این دو شأن نزول نیز کاملا ممکن است.

بدکاران در دنیا پیوسته به مؤمنان می‌خندیدند. خنده‌ای تمسخرآمیز و تحقیرکننده، خنده‌ای که از روح طغیان و کبر و غرور و غفلت ناشی می‌شود، و همیشه افراد سبک سر و مغرور در برابر مؤمنان باتقوا چنین خنده‌های مستانه داشته‌اند. «غَمز» به معنای عیب‏جویی از دیگران با اشاره چشم و ابروست.

مؤمنان باید آماده برخوردهای ناروای گنهکاران و مجرمان باشند. خنده، غمزه، نیش و نوش‏های دیگران شما را دلسرد نکند، زیرا خود آنان مجرم هستند. مؤمنان، نباید انتظار تائید مخالفان را داشته باشند. تمسخر و تحقیر، روش دیرینه مجرمان است‏. مجرم به گناه خود قانع نیست، پاکان را تحقیر می‏کند و به آنان ضربه روحی می‏زند. اصرار بر گناه، دید و قضاوت انسان را عوض می‏کند. جالب است که مجرمان، مؤمنان را گمراه می‏پندارند. گنه‏پیشگان، لایق قضاوت و اظهار نظر درباره مؤمنان نیستند. مؤمنان در قیامت، عامل رنج روحی مجرمان هستند، زیرا در آنجا مؤمنان نیز به آنان خواهند خندید. کیفر در قیامت، با گناه در دنیا تناسب دارد. کیفر خنده‏های تمسخرآمیز در دنیا، مورد خنده قرار گرفتن در آخرت است. در واقع کیفرهای قیامت، بازتاب اعمال خود انسان است.

آیه آخر خواه از ناحیه خداوند باشد، یا فرشتگان، و یا مؤمنان، نوعی طعن و استهزا نسبت به افکار و ادعاهای این مغروران مستکبر است که انتظار داشتند درمقابل اعمال زشتشان جایزه و پاداشی هم از خداوند دریافت دارند، در برابر این پندار غلط و خیال خام می‌فرماید: «آیا آنها پاداش اعمالشان را گرفتند؟»