«گفت و شنود» مشکلات جامعه را بررسی می‌کند

در یک روز بهاری وارد شبکه رادیویی معارف می‌شوم و از پله‌ها پایین می‌روم و پس از گذشتن از راهرویی باریک به استودیو پخش وارد می‌شوم. احمد عارفخانی اولین کسی است که او را می‌بینم. البته عارفخانی، مدیرگروه خبر و برنامه‌های سیاسی رادیو معارف است و سعی می‌کند همیشه در کنار برنامه‌سازان گروهش باشد. وی پس از این‌که مرا به چای دعوت می‌کند می‌گوید: برنامه گفت‌وشنود در مدتی که از حیات رسانه‌‌اش می‌گذرد به‌واسطه ساختار و زبان و لحن شفافی که در طرح و تحلیل مسائل مختلف دارد توانسته است نظر بسیاری از مخاطبان را به خود جلب کند. بدیهی است چنین برنامه‌ای فارغ از نوع رویکرد خود به تحلیل موضوعات و سوژه‌هایی که انتخاب می‌کنند، بشدت به شیوه و قدرت اجرایی مجری و تهیه‌کننده برنامه وابسته است، به همین دلیل گروه برنامه‌سازی که در حال حاضر وظیفه تولید این برنامه را به عهده دارد از گروه‌های خوب شبکه رادیو معارف به حساب می‌آید.

وی می‌افزاید: با توجه به تماس‌هایی که مخاطبان با واحد ارتباطات شبکه گرفته‌اند این برنامه از برنامه‌های پرمخاطب شبکه است و عوامل هم با انگیزه‌اند و می‌کوشند مشکلات جامعه را به گونه‌ای که مورد نظر شنوندگان رادیوست، بررسی کنند.

مدتی است برنامه با موضوع بررسی وضعیت نسخ خطی در کشور شروع شده است و حجت‌الاسلام دکتر سید محمود مرعشی نجفی، استاد اسفیایی مسوول فهرست‌نگاری کتابخانه ملی و دکتر ایرانی رئیس اسناد ملی در برنامه حضور دارند. امامی، گوینده برنامه می‌گوید: ما اسناد و نسخ خطی زیادی داریم که برخی از آنها به دلیل بی‌توجهی و نگهداری در مکان‌های نامناسب از بین رفته‌اند. کارشناسان برنامه هم در این خصوص صحبت و نظرهای متفاوتی را بیان می‌کنند. فرصتی به دست می‌‌آید تا با تهیه‌کننده برنامه صحبت کنم. محمدحسن جلالی سال‌هاست تهیه‌کنندگی، سردبیری و نویسندگی برنامه گفت‌و‌شنود را به عهده دارد. جلالی موفقیت‌های فراوانی را تا کنون در جشنواره‌های مختلف کسب کرده است که همه اینها از خلاقیت و پشتکار او در برنامه‌سازی نشان دارد. بخش سردبیری برنامه گفت و شنود را نیز به مرحله نهایی دوازدهمین جشنواره بین‌المللی رادیو راه پیدا کرد که این موضوع نشان می‌دهد برنامه از پشتوانه تحقیقاتی کافی برخوردار است. همان‌طور که برنامه‌های تلویزیون به اتاق فکر نیاز دارد برنامه‌های رادیو هم با داشتن اتاق فکر می‌توانند موفقیت خود را چند برابر کنند. جلالی در این خصوص می‌گوید: من معتقدم همه برنامه‌های رادیو به اتاق فکر نیاز دارند. به طور مثال برنامه گفت‌وشنود که با حضور موافقان و مخالفان بحث و یک مجری بی‌طرف روی آنتن می‌رود به اتاق فکر احتیاج دارد تا در این اتاق مسائل را بررسی کنیم و برنامه را با یک چارچوب مشخص روی آنتن ببریم.

وی می‌افزاید: با توجه به این‌که تبلیغات بعد وسیعی از جامعه امروز را دربر می‌گیرد گاهی ما نیز با طرح یک موضوع آن را در واقع تبلیغ می‌کنیم نه به بحث می‌نشینیم و نه تبادل‌نظر می‌کنیم که اگر این اتاق فکر وجود داشته باشد، هم باعث قوت بخشیدن به موضوع می‌شود و هم بازشکافی، که همین 2 مزیت موضوع را به سوی هدف پیش می‌برد و یک نتیجه مشخص عاید برنامه می‌شود.

جلالی ادامه می‌دهد: در حال حاضر با تشکیل اتاق فکر برای این برنامه تلاش کردیم موضوعات براساس نیاز مخاطبان و جامعه انتخاب شود و مشکلاتی را که شاید برخی رسانه‌ها به آن نمی‌پردازند، مطرح کنیم.

سردبیر برنامه گفت و شنود تصریح می‌کند: موضوعاتی که در برنامه‌هایی مانند گفت و شنود مطرح می‌شود، اهمیت دارد، چون اگر موضوع براساس نیاز مردم طراحی نشود، با استقبال مواجه نخواهد شد. جلالی که بخش عمده‌ای از انتخاب موضوع، تحقیق و پژوهش برنامه را به عهده دارد، خاطرنشان می‌کند: هر موضوع که انتخاب می‌شود، جنبه‌های متفاوتی دارد، ولی ما آن جنبه را که بیشتر مرتبط با مردم است، پررنگ‌تر و در آن مسیر حرکت می‌کنیم. در این برنامه، تحقیق و نگارش برنامه و مواردی که باید مدنظر قرار دهیم، همه در یک جهت هستند و مکمل یکدیگر به حساب می‌آیند.

در همه برنامه‌ها سردبیر نقش بسزایی در محتوا دارد و اگر بتواند محتوا را مدیریت کند، شکی نیست که مخاطبان زیادی را با خود همراه خواهد کرد. جلالی در این باره می‌گوید: برنامه‌های رادیویی کار گروهی است و ما سعی می‌کنیم همه تصمیمات را در گروه برنامه‌سازی بگیریم، به‌گونه‌ای که روز به روز شاهد رضایتمندی و افزایش مخاطبان باشیم.

گزارش‌های مردمی که در لابه‌لای برنامه پخش می‌شود یا برقراری ارتباط‌های مردمی نیز برنامه را از حالت انتزاعی و گفتاری صرف خارج کرده و آن را عینی‌تر و ملموس‌تر می‌کند. محمد جواد امامیان از گزارشگران خوش بیان و با سابقه شبکه رادیویی معارف است. وی می‌گوید: گزارش‌های مردمی به ‌واسطه شفافیتی که در برنامه ایجاد می‌کند به اعتمادسازی مخاطبان کمک کرده و تاثیرگذاری برنامه را افزایش می‌دهد و تضمین می‌کند.

امامیان گزارشگری را موفق می‌داند که غیر از داشتن صدای مناسب و فن بیان، آگاهی و دانش‌اش به روز باشد و بتواند هم از تجربه‌های دیگران و هم از تجربه‌های خودش استفاده کند و این که بداند برای چه برنامه‌ای چه سوژه‌هایی را انتخاب کند تا درمدت زمانی که در اختیار دارد بتواند به همه مشکلات موجود اشاره کند.

جواد امامی، گوینده برنامه گفت و شنود است. وی تجربیات مختلفی را طی سال‌های پخش این برنامه کسب کرده است و در حال حاضر با تسلط کافی با مهمانان و کارشناسان برنامه سخن می‌گوید. او برای اجرای برنامه‌ها، معیارهای خاص خودش را دارد. وی در این باره می‌گوید: اجرای برنامه‌هایی را می‌پذیرم که بتوانم در آنها موثر باشم، چون پس از گذشت سال‌ها فعالیت در حوزه اجرا و کسب تجربه نمی‌توانم صرفا یک مجری ساده باشم. مخاطب هم از من نمی‌پذیرد که مجری برنامه‌ای باشم که پیامی را منتقل نمی‌کند. همیشه دوست دارم برنامه‌ای را اجرا کنم که در آن حرف‌های جدی مطرح شود و اصل موضوع در سایه حاشیه‌های برنامه به فراموشی سپرده نشود.

وی معتقد است: بخشی از اعتمادسازی مخاطب از طریق مهارت مجری و بیش از آن صداقتش در ارتباط با شنونده رقم می‌خورد. مجری باید با مخاطب کاملا صادق باشد.

وی ادامه می‌دهد: گروه تحقیق و پژوهش گفت‌و‌شنود فعالیت‌های گسترده‌ای دارد و متن و تحقیقات، چند روز پیش از برنامه آماده می‌شود تا من ضمن مطالعه آنها، اطلاعات مورد نیازم را جمع‌آوری ‌کنم. گفت و شنود از جهات مختلفی قابل بررسی است و با شنیدن چند قسمت از برنامه می‌توان فهمید پشتوانه تحقیقاتی خوبی دارد، چون همه بخش‌های برنامه در یک جهت هستند و مجری برنامه نیز نسبت به موضوع احاطه کامل دارد.

وی می‌‌گوید: این روزها برنامه‌های گفت‌وگو محور در شبکه‌های مختلف رادیو زیاد شده است، اما باید دید موضوعات تا چه اندازه براساس نیاز مخاطبان است و برنامه چقدر پشتوانه تحقیقاتی دارد. ما باید برنامه‌ای تولید کنیم که اثرگذار باشد. برای اثرگذاری تنها مجری موثر نیست، بلکه همه عوامل در برنامه باید وظایف خود را بخوبی انجام دهند تا مخاطبان بتوانند با برنامه ارتباط برقرار کنند.

تا چند سال پیش هر کسی براحتی نمی‌توانست اجرای یک برنامه را به عهده بگیرد. علاقه‌مندان پس از آزمون‌های مختلف انتخاب می‌‌شدند و دوره کارآموزی می‌گذراندند. مجریان منتخب با گزارشگری کارشان را شروع می‌کردند و پس از دوره‌ای، اگر عملکردشان مورد قبول بود، اجرای برنامه‌های تولیدی تلویزیون را عهده دار می‌شدند. امامی در این‌باره می‌گوید: اما اکنون مجری شدن خیلی راحت شده است. کسانی که حتی دوره آموزشی را درخصوص چگونگی اجرای رادیویی پشت سر نگذاشته‌اند، براحتی پشت میکروفن قرار می‌گیرند و با وجود اشتباهات فراوان بازهم اجرای برنامه به آنها سپرده می‌شود. بی‌توجهی در انتخاب مجری می‌تواند لطمه‌های فراوانی به برنامه‌های رادیویی بزند.

برخی اوقات دیده می‌شود مهمانان برنامه‌های رادیویی سوال‌هایی را از پیش آماده می‌کنند و در اختیار مجری قرار می‌دهند یا حتی پیش از شروع برنامه، سوال‌ها را با مجری مرور می‌کنند. امامی معتقد است: در برنامه‌هایی که چالشی نیستند، می‌توان سوال‌ها را با مهمان هماهنگ کرد تا برنامه با محتوای بیشتری روی آنتن برود اما اگر برنامه چالشی است، به هماهنگی قبلی نیازی نیست. ضمن این‌که من در برنامه گفت و شنود خودم را جای مخاطب می‌گذارم و حتی اگر پاسخ مسوولی مرا متقاعد نکند، دوباره سوالم را تکرار می‌‌کنم چون باید به عنوان نماینده مردم در برنامه پرسش‌ها را مطرح و درست‌ترین پاسخ‌ها را دریافت کنم.