گفتوگو با محمد ایرانی، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه:
دخالت نظامی در سوریه غیرممکن است
یک بار شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی امیر قطر در مصاحبه با برنامه 60 دقیقه شبکه خبری سیبیاس آمریکا به حضور ارتشهای عربی در سوریه اشاره کرد. بار دیگر در خبرها آمده بود که امکان دارد عربستان در سوریه دخالت نظامی کند. این سخنان باعث ایجاد انتقادهایی از سوی برخی کشورها بویژه دولت سوریه شد. برای بررسی بیشتر مسائل سوریه و توانایی اعراب برای دخالت نظامی در این کشور، نقش بازیگران مختلف، آینده تحولات در سوریه و خطرات حمله نظامی ناتو به این کشور به گفتوگویی با محمد ایرانی، کارشناس ارشد خاورمیانه پرداختهایم.
اگر نگاهی به اظهارات امیر قطر در مورد حمله به سوریه در شبکه آمریکایی سیبیاس داشته باشیم، به نظر شما علت طرح این مساله از سوی وی چیست؟
این اظهارات امیر قطر درزمانی مطرح شد که ناظران اتحادیه عرب در سوریه مشغول فعالیت بودند و قرار بود نتایج بررسیهای خود را در آینده به اتحادیه عرب گزارش دهند. لذا این اظهارات به طور معمول به نوعی اعمال فشار بر ناظران عرب بود تا آنان گزارشهای خود را در جهت نگاه و نگرش امیر قطر تنظیم کرده و خواسته وی را در گزارش نهایی خود مورد توجه قرار دهند. وی هر چند به تفسیر بیشتر اظهارات خود و این که منظور وی از ورود نیروهای عربی به سوریه کدام نیروهاست نپرداخت، اما در واقع اعمال فشار بر ناظران عرب، خود یکی از دلایلی بود که امیر قطر این طرح را اعلام کرد.
آیا ارتش کشورهای عربی در وضعیتی هستند که بتوانند در سوریه دخالت کنند؟
اگر منظور نیروها و ارتشهای مهم کشورهای عربی مانند مصر یا عراق باشد، این دو ارتش اکنون در شرایطی نیستند که آمادگی ورود به سوریه را داشته باشند. همچنین اگر منظور ارتش الجزایر باشد، این کشور هم اصولا به نوعی مخالف هر نوع دخالتی در سوریه در شرایط کنونی است. بنابراین در بین ارتشهای معروف و قدرتمند عربی کشوری مدافع این رویکرد نیست. از این رو هدف اصلی فشار بر گزارشگران اتحادیه عرب بود.
بحث حمله نظامی به سوریه برای حل بحران این کشور اکنون تا چه حدی مورد توجه سایر کشورهای اتحادیه عرب مانند قطر و عربستان است؟
برای کسانی که مسائل سوریه را دنبال میکنند آشکار است که در بین کشورهای عربی دودستگی کاملا مشهود و آشکاری در مورد این کشور وجود دارد. تعدادی از کشورهای عربی اساسا اعتقادی به فشار به نظام بشار اسد ندارند و معتقد هستند که تحولات داخل سوریه مسائلی داخلی است و خود آن کشور به دنبال راهحلی برای خروج از بحران است. به عبارت دیگر اعتقاد دارند که این وضعیت ممکن است شرایط منطقه را تحت تاثیر قرار دهد و به سمت خطرناکتری پیش ببرد. لذا این دسته از کشورها مایلند که بحران در سوریه فروکش کند و به نوعی وضع موجود در سوریه برقرار باشد. اما بخش دیگری از کشورها نوعی نگاه دیگر در مورد سوریه دارند و فشارهای نظامی را ترجیح داده و به دنبال فشارهای نظامی به سوریه چه در سطح منطقهای (از سوی کشورهای عربی) و چه در صحنه بینالمللی (با توسل به قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل) هستند.
به نظر میرسد با توجه به تجارب یک سال گذشته و با توجه به انقلابهایی که در کشورهای عربی به وقوع پیوست شرایط کنونی سوریه به هیچ وجه برای ورود نیروهای خارجی فراهم نیست. بسیاری از بازیگران نگاه خیلی دقیقی به این مساله دارند و معتقدند که ورود هر نیروی خارجی به سوریه قطعا شرایط را سختتر خواهد کرد. بویژه اینکه از نظر آمریکاییها و اروپاییها محورهایی دیگر در پرونده سوریه (مانند امنیت رژیم صهیونیستی) اهمیت دارد و مطرح است. آنها معتقد هستند هر گونه هرج و مرج در منطقه ممکن است امنیت اسرائیل را به خطر اندازد، لذا به نظر میرسد کسی به دنبال این مساله نیست تا راهکار نظامی دخالت خارجی را مدنظر قرار دهد؛ امری که بر کل منطقه تاثیر خواهد گذاشت.
گفته می شود اکنون ارتشی 15 هزار نفری از مخالفان سوریه در انطاکیه ترکیه مستقر شدهاند. توان این ارتش مورد حمایت کشورهایی نظیر قطر، عربستان و ترکیه تا چه حد است؟
آنچه مدنظر طرفها و بازیگران خارجی است تکرار الگوی لیبی در سوریه و جدا شدن بخش مهمی از ارتش از کنار نظام حاکم است، لذا تلاش آنان این است که به هر شکل ممکن ارتش سوریه دچار تفرقه و تجزیه شود. یعنی همه تلاشها در این جهت قرار میگیرد که با ارائه طرحهای مختلف و تشویقهای گوناگون ارتش سوریه تجزیه شود. چراکه کشورهای مخالف سوریه معتقدند برای فروپاشی نظام سوریه حتما باید ارتش این کشور تجزیه و فرو پاشد، اما اینکه تاکنون موفق شدهاند یا نه باید گفت که به طور قطع در ارتشی مانند سوریه (که حدود 300 هزار نیرو دارد) جدا شدن تعداد کمی از نیروها در خلال 10 ماه گذشته وضعیت موفقیتآمیزی را برای مخالفان بشار اسد به ارمغان نمیآورد.
دولت و ارتش سوریه تا چه حدی در مقابل چنین حملاتی توان ایستادگی دارد؟
ارتش سوریه از نظر قدرت یکی از مهمترین و قویترین ارتشهای عربی است. این ارتش به دلیل همجواری سوریه با اسرائیل از تجهیزات مختلف و مهمی برخوردار است و کادر آموزشدیدهای در اختیار دارد. در جهان عرب هم ارتش سوریه به عنوان ارتشی قدرتمند مطرح است و همان گونه که گفتم نیت دخالت نظامی از سوی هیچ کشور عربی بر ضد نیروهای نظامی سوریه وجود ندارد.
آیا میتوان بین نگاه کنونی اتحادیه اروپا به سوریه با نگرش آمریکا اختلافی مشاهده کرد؟
ایرانی: شرایط کنونی شرایط سختی است. چون بازیگران بینالمللی هم درصدد تضعیف سوریه به عنوان یکی از کشورهای محور مقاومت هستند و در صدر نگاه مخالفان نیز تضعیف کل محور مقاومت (حزبالله، ایران و سوریه) قراردارد.
آمریکاییها از ابتدا تلاش داشتند تا در مورد پرونده سوریه کمتر دخالت کنند و آن را به نوعی به اتحادیه اروپا و فرانسه واگذار کرده بودند تا فرانسویها هم نقش غرب را در مقابله با نظام بشار اسد به عهده گیرند. قبلا آمریکاییها تلاش کردند تا فشارهایی بر بشار اسد با فاصلهای دورتر از اتحادیه اروپا وارد کنند. البته همچنان که با مخالفان سوریه در ترکیه (تحت عنوان مجلس شورای ملی) هماهنگی صورت میگیرد قطعا هماهنگیهایی بین اروپا و آمریکا در مورد سوریه وجود دارد. لذا به نظر میرسد تاکنون روند فشار خارجی بر سوریه در اختیار اروپاییها و بویژه فرانسویها بوده است. آمریکاییها هم از نظر نرمافزاری در حال فشار بر سوریه هستند، اما فشار آنها بعد از فشار فرانسویها است. چراکه فرانسویها به دلیل ژئوپلتیک منطقه سوریه، همجواری با لبنان و نقش مسیحیان از قدیم در سوریه حضور و نفوذ داشتهاند. بنابراین فرانسه در این پرونده نقش بیشتری دارد.
اگر به نقش ترکیه در مورد سوریه اشاره کنیم، با توجه به موضعگیریهای گذشته و کنونی ترکیه میتوان گفت این کشور تا حدی مواضع سخت خود را در مورد سوریه تعدیل کرده است.
بله، به نظر میرسد ترکیه تندرویهای اولیه خود را در مورد سوریه ندارد و تا حد زیاد موضع خود را تعدیل کرده است. در نگاهی معمول به رویکرد ترکیه به قضایا و با تحلیلی آشکار میتوان پی برد که ترکها از وضعیت سخت و پیچیده سوریه کاملا آگاه هستند. بنابراین باید گفت از یک سو تصور قبلی آنان مبنی بر سقوط آسان اسد شکست و از طرف دیگر بحرانهای داخلی ترکیه اعم از کردها، علویها، رقابتهای داخلی احزاب سیاسی و... در کنار مسائل اقتصادی سوریه و ترکیه باعث شد تا نوع جهتگیریهای ترکیه در مورد سوریه تعدیل شود.
دولت سوریه تا چه حد تلاش کرده است به نوعی گفتوگو با اپوزیسیون خارج از کشور روی آورد؟
دولت سوریه تلاشهایی را در اوایل انجام داد تا به نوعی به نیروهای معارض نزدیک شود و به نوعی به فهم مشترکی دست یابد، اما به نظر میرسد موانع همکاری بیشتر است. در این حال بخشی از معارضان که مخالفان داخلیاند حاضر به همکاری با دولت سوریه هستند و در داخل سوریه به سر میبرند، اما آنان بخش عمدهای از مخالفان را تشکیل نمیدهند. در واقع فشارهایی که عمدتا بر سوریه وارد میشود از خارج و شورای ملی مخالفان است و این گروه هم در شرایط موجود به دنبال نزدیک شدن به مواضع سوریه یا مذاکره و گفتوگو نیست. لذا بعید به نظر میرسد در شرایط فعلی گفتوگو و مذاکرهای با طرفها و نیروهای مخالف در خارج از کشور بتواند کارساز باشد.
با توجه به روند اصلاحات در سوریه به نظر شما این روند تا چه حدی توانسته است موفقیتآمیز باشد و نظر گروههایی مانند کردها در سوریه را به خود جلب کند؟
من معتقدم در شرایط موجود اوضاع سوریه وضعیت مناسبی ندارد و امکان اصلاحات نیست یا بسیار سخت است. برای اعمال اصلاحات در داخل کشور باید زمینه و بسترهای لازم وجود داشته باشد، اما این بسترها به دلیل مشکلات داخلی و درگیریها وجود ندارد.
در این بین ممکن است انتخابات در بخشهایی از کشور نتواند انجام گیرد. همچنین تعدیل بندهایی از قانون اساسی و این که حزب بعث تعیینکننده اصلی در کشور نباشد نیازمند آن است که بسیاری از ساختارهای اساسی در داخل کشور تغییر کند. یعنی به نوعی در اعمال اصلاحات مشکل وجود دارد. بنابراین نظام سوریه در شرایط فعلی در وضعیتی نیست که بتواند اصلاحات را به درستی انجام دهد. یعنی باید در ابتدا امنیت حاکم گردد و سپس به دنبال اصلاحات باشد. در مقابل نیز نگاهی دیگر وجود دارد و براین نظر است که به صورت تدریجی میتوان اصلاحات را اعمال کرد و در کنار آن نیز راهحلهای سیاسی و گفتوگو را مدنظر قرار داد، اما باید گفت این نوع از نگاه خوشبینانه است و بحران در این کشو پیچیدهتر از این مسائل است. یعنی ابتدا باید راهحلهایی منطقهای برای حل بحران این کشور به کار بسته شود تا راهحلهایی داخلی.
برخی رسانههای خارجی از میانجیگری ایران بین اخوانالمسلمین سوریه و دولت بشار اسد خبر دادهاند. نظر شما در این زمینه چیست؟
من اطلاع دقیقی از این امر ندارم ولی اخبار خارجی حاکی از آن است که مخالفان سوری این گونه نظر دادهاند که در شرایط کنونی آنان آمادگی مذاکره با سوریه و نظام دولت اسد را توسط هر گروه و میانجیگری (چه ایران، روسیه و...) ندارند.
آینده تحولات در سوریه به چه سمت و سویی می رود؟
شرایط کنونی شرایط سختی است. چون بازیگران بینالمللی هم درصدد تضعیف این کشور به عنوان یکی از کشورهای محور مقاومت هستند و در صدر نگاه مخالفان نیز تضعیف کل محور مقاومت (حزبالله، ایران و سوریه) قرار دارد. سوریه باید در خلال سالهای طولانی گذشته اصلاحاتی را مورد نظر قرار میداد تا امروزه وضعیت به شکل کنونی درنمیآمد.
روشی که قبلا سوریها در داخل اعمال کردند روشهای دوران جنگ سرد بود که دیگر کارایی خود را از دست داده است. بنابراین اکنون متغیرهای مختلف دست به دست هم داده و شرایط را برای این کشور سخت و پیچیده کرده است. با این همه باید گفت با توجه به اهرمهایی که بشار اسد در شرایط کنونی دارد و از بخشی از آنان استفاده و از برخی هنوز استفاده نکرده است، وی میتواند بحران در کشور را به تعویق اندازد.
علی رمضانی / جامجم
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
