قانون حمایت از معلولان ضمانت اجرایی ندارد

حدود یک میلیون و 200 هزار نفر معلول تحت‌پوشش بهزیستی هستند. از این تعداد به 200 هزار نفر مسکن مهر تعلق گرفته است، یعنی تنها به یک ششم از معلولان تحت‌پوشش بهزیستی.

از سوی دیگر گرچه ما با پیگیری‌هایی که انجام دادیم توانستیم سود بانکی وام 20 میلیون تومانی را از 12 درصد به چهار درصد کاهش بدهیم و بازپرداخت آن را هم از 12 سال به 20 سال برسانیم، اما باز هم قسط ماهانه بازپرداخت این وام بسیار زیاد است و معلولان با توجه به مشکلاتی که در تحصیل، اشتغال و حتی ایاب و ذهاب دارند و با مستمری ماهی 40 هزار تومان قادر نیستند این وام را بپردازند و پیش‌بینی می‌کنم که در سال‌های آینده، دادگاه با به اجرا گذاشتن وثیقه این وام‌ها می‌تواند معلولان را به زندان بیندازد یا آنها را از خانه‌شان بیرون کند.

من اعتقاد دارم باید مساله مسکن معلولان از مسکن مهر جدا شود و ساز و کار دیگری برای واگذاری مسکن به این گروه انجام داد.

قانون گفته است که تحصیل معلولان رایگان است، اما نه در بخش خصوصی! ما نمی‌توانیم بخش خصوصی را مجبور به ارائه تخفیف کنیم. شهریه دانشگاه آزاد باید پرداخت شود اما تحصیل برای معلولان هم باید رایگان باشد و این یعنی براساس قانون، دولت موظف است هزینه تحصیل معلولان را تامین کند.

این مسوولیت بر دوش بهزیستی است و این سازمان معمولا 100 ـ 50 شهریه دانشگاه را تامین می‌کند، اما فعلا بهزیستی شهریه سال 90 دانشجویان دانشگاه آزاد را نداده است.

این سازمان با مشکل کمبود بودجه مواجه است. گفته می‌شود بودجه کل بهزیستی حدود هزار میلیارد تومان است که کمتر از 300 میلیارد تومان آن به معلولان اختصاص دارد، اما برای حل مشکلات، با محاسبات من باید این بودجه حداقل 15 برابر شود.

البته من از مسوولان دانشگاه آزاد می‌خواهم به احترام معلولانی که وارد این جایگاه علمی ویژه شده‌اند، به آنها اجازه ادامه تحصیل بدهند. به هر حال گرچه پرداخت این شهریه از سوی دولت دیر و زود دارد، اما سوخت و سوز ندارد.

مشکل دانشجویان معلول برای تحصیل فقط شهریه‌شان نیست. آنها برای تحصیل به امکاناتی نیاز دارند که یا رایگان نیست و اصلا وجود ندارد.

برای مثال دانشجویان ناشنوا، برای تحصیل نیاز به رابط شنوایی دارند، اما هزینه خرید این رابط سنگین است و کسی آن را نمی‌پردازد. دانشجویان نابینا نیز برای آموزش با مشکل مواجه هستند. آنها به نرم‌افزار فارسی‌خوان احتیاج دارند و ما هنوز این نرم‌افزار را نداریم. به همین علت بیشتر دانشجویان نابینا ناچارند فقط در یکسری محدود از رشته‌های علوم انسانی تحصیل کنند.

ما برای حمایت از معلولان قانون کم نداریم، اما عمل کم داریم. از دیدگاه من هم قانون جامع حمایت از معلولان، ضمانت اجرایی ندارد، اما ما تا چه حدی می‌توانیم این قانون را پیگیری کنیم؟ برای مثال این قانون می‌گوید بلیت قطارهای رجا باید برای معلولان نیم‌بها باشد، ما برای اجرایی شدن این ماده حتی وکیل گرفته‌ایم و به دادگاه رفته‌ایم اما بیش از این چه کاری می‌توانیم انجام بدهیم؟

اجرایی شدن این قانون همکاری همه 18 دستگاهی را که در آن موظف به انجام مسوولیت‌هایی در قبال آن شده‌اند می‌طلبد، اما آیا به مسوولیت‌هایشان بدرستی عمل می‌کنند؟ من فکر می‌کنم اگر دولت پیگیر اجرایی کردن این قانون باشد، یک دستورش کافی است و کسی نمی‌تواند آن را بی‌پاسخ بگذارد.

این را هم باید اضافه کنم که حدود چهار سال پیش ما به رییس‌جمهور پیشنهاد دادیم شورایی به نام شورای عالی معلولان راه‌اندازی کند تا از طریق این شورا سیاست‌های کلان برای حمایت از معلولان تعیین و پیگیری شود. رییس‌جمهور با این پیشنهاد موافقت کرد و این شورا پنج بار هم تشکیل جلسه داد، اما وزیر رفاه وقت با این شورا مخالفت کرد. یکی از اهداف این شورا می‌توانست پیگیری میزان اجرایی شدن این قانون باشد.

به عقیده من، بدترین بیمه، بیمه معلولان است. هزینه‌های توانبخشی مانند خدمات گفتاردرمانی و کاردرمانی بسیار گران است، اما تحت‌پوشش هیچ بیمه‌ای قرار ندارد. به طور کلی دریای بیمه‌ها برای معلولان کم‌عمق است.

حتی بیمه مکمل هم که فقط 350 هزار نفر از معلولان را پوشش داده است، به هیچ عنوان جوابگوی نیازهای آنها نیست.

معلولان بسترگرا به پرستار خانگی نیاز دارند، اما براساس بخشنامه‌های بهزیستی، فقط معلولانی از این سازمان حق پرستاری دریافت می‌کنند که ضایعه نخاعی باشند، در حالی که من به عنوان یک منتقد حوزه معلولان اعتقاد دارم این حق پرستاری باید به همه معلولان بسترگرا داده شود، چرا که ممکن است فردی بسترگرا نباشد، اما از زمان تولد فلج بوده باشد، آیا این فرد حق استفاده از حق پرستاری را ندارد؟

هزینه‌ای که از طرف بهزیستی به بخش خصوصی داده می‌شود، آنقدر پایین است که آنها نمی‌توانند استانداردهای لازم را در مراکز نگهداری از معلولان رعایت کنند.

سرانه نگهداری که بهزیستی به ازای نگهداری هر معلول به این مراکز می‌دهد، حدود 185 هزار تومان است، اما این سرانه کفاف هزینه‌های نگهداری معلولان را در این مراکز نمی‌دهد و به همین دلیل این مراکز به خانواده‌ها فشار می‌آورد و از آنها در ازای نگهداری معلولان هزینه‌های کلان دریافت می‌کنند و با این حال توان مالی استانداردسازی را نیز ندارند.

از دیدگاه من، مشکل اصلی این است که بهزیستی توانایی کافی برای دفاع از حقوق معلولان را ندارد، برای مثال سال گذشته آموزش و پرورش حدود 40 هزار نفر نیرو استخدام کرد که طبیعتا 1200 نفرشان باید معلول باشند، اما این وزارتخانه قانون را زیرپا گذاشت!

مگر نه این که ما کنوانسیون جهانی حمایت از حقوق معلولان را پذیرفته‌ایم؟ در این کنوانسیون تاکید شده است که به هیچ‌وجه نباید هیچ منع جهانی برای استخدام معلولان وجود داشته باشد.

از طرف دیگر، نیروهای پیمانی در سازمان‌های مختلف در حال رسمی شدن هستند. در قانون جامع حمایت از معلولان قید شده است که سه درصد از افرادی که قرار است رسمی شوند باید از معلولان باشند اما این اصل هم نادیده گرفته شده است.

مریم یوشی‌زاده - گروه جامعه