تهران را چنارستان نکنیم

کاشت مجدد درخت چنار اشتباه محض است چون این درخت به خاطر برگ‌های کرکی‌اش، غبار و آلاینده‌ها را بشدت جذب می‌کند و در نتیجه برگ‌‌هایش دچار خفگی می‌شوند. به همین علت در فصل تابستان دچار خزان می‌شوند و نقش کمی در تولید سایه و خنک کردن فضا ایفا می‌کنند. این در حالی است که کرک برگ‌های این درخت باعث تشدید بیماری‌های ریوی و چشمی نیز می‌شود. ضمن این که تجربه سال‌ها حضور چنار در تهران نشان داده که این‌گونه گیاهی نسبت به آلودگی‌ها و آلاینده‌های آبی و خاکی بویژه شوری خاک هم حساس است و در شرایط کم‌آبی مقاومتش را خیلی زود از دست می‌دهد. در مقابل توت کاکوزا به واسطه داشتن برگ‌های چرمی (صاف و براق) می‌تواند یکی از برگزیده‌ترین درختان برای فضای سبز تهران باشد زیرا اثبات شده که این‌درختان حتی در میانه بلوارها و بزرگراه‌هایی که مورد هجوم آلاینده‌ها قرار دارند نیز نقش‌شان را بخوبی ایفا می‌کنند.

توت کاکوزا در مقابل کم‌آبی هم بسیار مقاوم است همان‌طور که در مقابل آلودگی‌های آبی و خاکی و شوری خاک مقاومت دارد. رشد سریع درخت توت بدون میوه هم از بابت تولید سایه ویژگی قابل توجهی است. این در حالی است که این گونه نسبت به درخت چنار یک ماه دیرتر خزان می‌کند و در نتیجه فیلترهای پاکساز درخت یک ماه بیشتر نسبت به چنارها وظیفه خود را انجام می‌دهند ضمن این که خزان زردرنگ و بسیار زیبای درخت توت هم به زیبایی فضاهای شهری خواهد افزود. صنوبر هم گزینه بسیار خوبی است. یکی از بارزترین ویژگی‌های این درخت، دیرخزان بودن آن است که با توجه به این که ماه‌‌‌های مهر و آبان و آذر آلوده‌ترین ماه‌های سال است عملا فیلترهای این درخت تا اواسط دی‌ماه وظیفه پالایش را بخوبی انجام می‌دهند.

صنوبر در مقابل آلاینده‌های آبی و خاکی و شوری خاک نیز بسیار مقاوم است و رشدش نسبت به درخت چنار 20 درصد بیشتر است. روی کاشت درخت اکالیپتوس در تهران نیز باید فکر کرد. این درخت همچون صنوبر بسیار سریع رشد می‌کند و گسترش حجم پرتراکمی دارد. ضمن آن که اکالیپتوس همچون صنوبر در ما‌ه‌های آلوده سال نقش خود در تصفیه هوا را بخوبی انجام می‌دهد. صنوبر در مقابل کم‌آبی نیز تاب می‌آورد و تنها گونه‌ای است که با متصاعد کردن رایحه مطبوع از خود ناراحتی‌های تنفسی را از بین می‌برد و باعث التیام ناراحتی‌های ریوی می‌شود.

کاشت درخت شال زیتون (سنجد تلخ، شال سنجد) هم گزینه عاقلانه‌ای برای تهران است. این گونه بهترین جایگزین درخت زبان گنجشک (ون) و اقاقیای نارون است و رشد سریع آن (30 درصد بیشتر از ون و 20 درصد بیشتر از چنار) از مزایای بارز آن است. شال زیتون پرتراکم‌ترین گونه در میان سایر درختان نیز هست و تراکم بالای برگ‌ها و شاخه‌های آن منجر به فتوسنتز فوق‌‌العاده‌ای می‌شود. سایه‌اندازی فوق‌العاده این درخت هم بیش از هرگونه دیگری نمود دارد ضمن این که جذابیت گل‌های بنفش خوشه‌ای و میوه‌های زیبای خوشه‌ای آن از مزیت‌های منحصر به فرد آن است. این در حالی است که مقاومت‌ شال زیتون در مقابل کم‌آبی و آلودگی‌های آب و خاک نیز از دیگر مزایای آن به شمار می‌رود. تهران می‌تواند پذیرای درختان پسته هم باشد هر چند خیلی‌ها چنین انتخابی را باور ندارند.

درخت پسته ضروری‌ترین درخت برای شهرهای آلوده‌ای همچون تهران است زیرا تنها درختی است که به خاک شور نیاز دارد و خاک‌های شور تهران بویژه خاک‌های حاشیه جاده‌ها و بزرگراه‌ها که در اثر پرتاب برف‌های آغشته به نمک در زمستان‌ها دچار شوری و مسمومیت شده‌اند این نیاز را بخوبی برآورده می‌کنند. در تهران باید برای کاشت درخت زیتون و عرعر هم برنامه‌ریزی کرد. درخت زیتون همچون اکالیپتوس در ماه‌های آلوده سال به عنوان بهترین فیلتر عمل می‌کند و ضمن مقاوم بودن در مقابل کم‌آبی، آلودگی و شوری خاک، پرتراکم‌ بودن برگ‌هایش نیز سبب فتوسنتز بالایی می‌شود. این در حالی است که بارزترین ویژگی درخت عرعر نیز خودتکثیر بودن آن است که چه از طریق ریشه‌های رونده تا 10 متر و چه از طریق بذرهای فراوانش براحتی درخت جدیدی به وجود می‌آورد. همین ویژگی‌‌های ممتاز است که سبب می‌شود محققان فضای سبز و آنهایی که مشاهدات عینی‌شان را ملاک قضاوت درباره گونه‌‌های گیاهی قرار می‌دهند مصرانه تاکید کنند که چنار برای تهران بدترین انتخاب و اصرار بر تداوم کاشت آن تصمیمی زیانبار برای این شهر است.

محمدعلی نعیمی / محقق فضای سبز