انقلاب اسلامی‌ الهام‌بخش خیزش‌های مردمی در جهان

شما در چند سخنرانی و مقاله خود با اشاره به تاریخ درخشان علم و اندیشه در قلمرو اسلام جوامع اسلامی را مورد انتقاد قرار داده‌اید که «زمانی که کشورهای اروپایی در قرون وسطی و در تاریکی و جهل به سر می‌بردند، تمدن اسلامی در اوج بود» چه اتفاقی افتاد و چرا تمدن اسلامی رو به زوال رفت؟

بعضی‌ها به غلط فکر می‌کنند که اسلام فقط به تحصیل علوم دینی اهتمام دارد و غیر آن دانش‌اندوزی در هیچ زمینه دیگری را تجویز و تایید نمی‌کند. تاریخ نشان می‌دهد مسلمانان قرن‌ها از لحاظ علوم، ریاضیات و تکنولوژی جلوتر از بقیه بودند. در قرن 15 میلادی اما وضع به گونه‌ دیگری رقم خورد. کسب دانش دیگر برای مسلمین فضیلت محسوب نمی‌شد. از طرف دیگر اروپایی‌ها با نفوذ به داخل مسلمانان از طرق گوناگون توانستند به اندوخته باارزش علمی مسلمین دست پیدا کنند. اروپایی‌ها با به‌کارگیری علوم کشورهای مسلمان، از قرون وسطی پا به عصر رنسانس گذاشتند. آنها از آن موقع، آرام‌آرام از مسلمین پیش افتادند. با مجهز شدن به سلاح علم آنها روزبه‌روز قدرتمندتر شدند و از طرفی مسلمانان روزبه‌روز ضعیف‌تر؛ به گونه‌ای که حتی توانایی دفاع از خود را نیز از دست دادند. اروپایی‌ها خصوصا در زمینه‌های نظامی به پیشرفت‌های شگرفی دست یافتند و کشورهای مسلمان برای تهیه تسلیحات جدید کاملا وابسته به غرب شدند و این وابستگی آنها را ضعیف‌تر می‌کرد.

از نظر من، اسلام دین قدرتمندی است و باید به یاد داشته باشیم که اسلام بر دانش‌اندوزی تاکید بسیاری دارد. اولین کلام الهی که بر پیامبر نازل گشت، پیام اقرا بود. «اقرا» یعنی «بخوان» و برای این‌که قادر به خواندن باشید، نیاز به کسب دانش دارید.

البته ما هم در مالزی مانند مسلمانان در قرون اولیه عمل کردیم. مسلمانان اولیه دانش خود را از کشورهایی نظیر یونان به دست آورده بودند، اما آنها دانش خود را توسعه دادند و حتی از یونان نیز در آن زمان پیش افتادند، به گونه‌ای که در طول 15 قرن مسلمانان خردمندترین مردم جهان بودند و توانستند تمدن شکوهمند و بزرگ اسلامی را در جهان بسازند. ‌ در مدت خدمت‌ تصورم این بود که ما نیز باید به روش آنها در آن دوره پرافتخار عمل کنیم. اول از همه دانش را در هر کجا که باشد و در هر نقطه زمین، در اروپا یا هر جای دیگر به دست آوریم و خود نیز بر آن بیفزاییم. این تلاش باعث می‌شود که ما عقب‌افتادگی‌های خود را جبران کنیم یا حتی در برخی از زمینه‌ها از رقبای خود پیشی بگیریم.

مردم کشورهای عربی حکومت‌های خودکامه را سرنگون کردند و خواهان حکومتی هستند که به عدالت رفتار کند. وقتی که کشورهای عربی علیه رهبران خود قیام کردند موقعیتی فراهم شد که در تعیین سرنوشت خود مشارکت داشته باشند. از سوی دیگر کشورهای غربی نیز در پی آن هستند که حکومت‌های بعدی در کشورهای خاورمیانه رابطه دوستانه‌ای با آنان برقرار کنند. اما مردم باید هوشیار باشند که حکومت‌های بعدی مستقل از قدرت‌های غربی عمل نمایند و دولتی باید تاسیس شود که در وهله نخست مستقل باشد و از سوی دیگر به پیشرفت کشور کمک کند و البته توسط کشورهای غربی هدایت نشود.

مثلا در مورد مصر، آمریکا خواهان آن بوده که دولت قبلی (حسنی مبارک) در راس قدرت باقی بماند؛ در حالی که مردم مصر آن دولت را نمی‌خواستند. تنها کاری که آمریکا یا کشورهای غربی در مقابل اراده ملت مصر می‌توانند بکنند این است که نگذارند در مصر دولتی تشکیل شود که منافع آنها را به خطر اندازد. غربی‌ها می‌خواهند دولت‌های بعدی منطقه دست‌نشانده آنها باشند. در این مسیر قدرت‌هایی هم بودند که از مبارک طرفداری می‌کردند، ولی دیدند اگر حامی مبارک باشند بازنده این میدان خواهند بود و تصمیم گرفتند نتیجه را به مردم مصر واگذار کنند تا بلکه بتوانند بعدا در انتخاب دولتی که تامین‌کننده منافع خودشان است موثر باشند.

این درست نیست که بگوییم سیستم کاپیتالیسم عامل این مشکلات است. بلکه این گرفتاری‌ها به خاطر سوءاستفاده از کاپیتالیسم است. استفاده غلط و نادرست از کاپیتالیسم باعث ایجاد این مسائل است. برای مثال سیستم سرمایه‌داری به شما اجازه می‌دهد تا از بانک وام بگیرید تا بتوانید تجارت خود را راه بیندازید؛ هنگامی که این پول پس داده نمی‌شود، اگر مقدار کمی باشد عیبی ندارد، ولی اگر این پول به میلیاردها دلار برسد و پرداخت نشود بانک ورشکسته خواهد شد و اگر بانک ورشکست شود تمام شاخه‌هایی که به آن متصل هستند نیز دچار ورشکستگی می‌شوند.

این یکی از مشکلاتی است که کشورهای غربی با آن روبه‌رو هستند. مساله دیگر همان‌طور که گفته شد آن است که سرمایه این کشورهای سرمایه‌دار ثروت واقعی نیست. به عنوان نمونه به گزارشی که در فایننشیال‌تایمز سال قبل آمده بود، اشاره می‌کنم. در این گزارش آمده که آمریکا هشت تریلیون دلار ضرر کرده است؛ حالا ببینم این هشت تریلیون دلار از کجا آمده است و اگر ضرر کرده‌اند این پول به کجا رفته؟ آیا کسی آن را برداشته و برده است؟ نه، واقعیت چیز دیگری است، به این‌گونه که اگر شما سهامی با ارزش یک دلار داشته باشید و آن را دو دلار بفروشید شما یک دلار سود برده‌اید؛ اما این یک تجارت واقعی نیست. در واقع خریداران بازار بورس براساس ارزش سهام شرط‌بندی می‌کنند، ارزشی که یک روز بالا می‌رود و یک روز پایین می‌آید. حال اگر ارزش سهام در بازار بورس بالا برود هیچ معنایی ندارد؛ زیرا ارزش این سهام ربطی به تولید محصول نداشته است. این بیشتر بورس بازی است که قطعا منجر به تولید بیشتر نمی‌شود، سرویسی ارائه نمی‌دهد یا صنعت و تجارتی را رونق نمی‌بخشد.

خب. این مساله حاصل سوءاستفاده و احتکار ارز توسط تاجران یا دلالان ارز در مالزی بود. در آن سال دلالان به شکل مجازی و بدون رد و بدل کردن واقعی پول دست به فروش میلیاردها رینگیت زدند، ما دنبال این بودیم که ببینیم آنها این پول را از کجا آورده‌اند؛ فهمیدیم که آنها پولی در اختیار ندارند و به عبارتی پولی دستشان نیست، بنابراین آنها بدون آن که واقعا پولی داشته باشند فقط آن را از این حساب به آن حساب واریز می‌کنند. با فروش ارز از این طریق ارزش پول ملی مالزی همین‌طور مرتبا کاهش می‌یافت و بنابراین ما هر روز فقیرتر می‌شدیم.

تنها کاری که ما می‌توانستیم بکنیم آن بود که اجازه ندهیم آنها پول ما را بفروشند و برای این امر قانونی را وضع کردیم؛ قانونی که اجازه انتقال پول از بانک «آ» به بانک «ب» را نمی‌داد، بنابراین اگر بانک اجازه ترانسفر پول از بانک «آ» به بانک «ب» را ندهد، اجازه فروش آن برای خرید ارز را هم نمی‌دهد. بنابراین ما ارزش و برابری رینگیت با دلار را تثبیت کردیم و به مردم گفتیم که ارزش دلار در مقابل رینگیت فلان مقدار و البته ثابت است. با تثبیت قیمت دلار در برابر رینگیت برای تجار، مردم و دولت معامله کردن خیلی ساده بود، زیرا که ارزش پول مانده و پایین یا بالا نخواهد رفت. این راه‌حلی بود که ما توانستیم با به کار بستن آن از بحران عبور کنیم.

خب. به عنوان یک مسلمان امیدوارم که ما مسلمانان با یکدیگر جنگ و جدال نکنیم. ما می‌بینیم که 1400 سال پس از آمدن اسلام، قرائت‌های گوناگونی از این دین به عمل آمده است و متاسفانه این تفاوت در برداشت از اسلام باعث شده که ما مسلمانان از هم فاصله بگیریم و البته این تفرقه به نفع دشمنان اسلام است. بنابراین اگر مسلمانان برداشت‌های متفاوتی از اسلام دارند یا آموزش‌های دیگری از این دین به آنها ارائه شده است، نباید از سوی سایر مسلمانان مورد هتک حرمت و آزار قرار گیرند. آنها نیز نباید در نحوه دینداری شما اشکال وارد کنند. ما همیشه با هم متفاوت هستیم و به هر حال باید این تفاوت را قبول کنیم. قبول کنیم که همه ما مسلمانیم و این وظیفه هر مسلمانی است که مسلمان دیگر را به عنوان برادر خود بپذیرد. ما همه یک خدا را می‌پرستیم ـ الله ـ‌ و همه ما محمد رسول‌الله(ص) را به عنوان پیامبر می‌شناسیم اینها کافی است که ما را به عنوان یک مسلمان بشناسند ما نباید با یکدیگر جنگ و جدال کنیم. باید اذعان کنیم که اسلام دینی خوب و آیینی متناسب با نیازهای روز است.

دکتر علیرضا نوری - جام جم