وضوح تصویر

البته نمونه‌هایی هست که در خصوص امکان استفاده زیباشناسانه از این تکنیک اتفاق نظر وجود دارد مثل وقتی 2 نفر در کادر با فاصله مشخصی از دوربین قرار گرفته‌اند و هر بار که هر کدام از این دو نفر صحبت می‌کند دوربین روی چهره شخص متکلم یا کسی که به هر دلیل بار عاطفی صحنه بر دوش اوست واضح شده و چهره فرد دیگر از وضوح خارج می‌شود که در اصطلاح به حالت اول وضوح تصویر (فوکوس) و به حالت دوم عدم وضوح تصویر (فولو یا اوت آو فوکوس) می‌گویند. اما آیا بجز این مورد خاص یا مثلا مواردی که می‌خواهیم با استفاده از وضوح و نبود وضوح تصویر، القای عمق میدان کنیم موارد دیگری هم هست که بتوان از این تکنیک استفاده زیباشناسانه کرد؟

خوشبختانه در فیلم مستند از آن نظر که تکیه بر اشیای غیرمتحرک که در فیلم حکم متریال استنادی دارند، وضعیتی غالب به شمار می‌آید و بسیاری اوقات گریزی هم از آن نیست، رینگ فوکوس تصویر کاربردی جالب توجه پیدا می‌کند. دانستیم یک ترفند مهم برای القای متحرک بودن تصاویر ثابت استفاده از حرکت اپتیکی یا فیزیکی دوربین است. حال می‌خواهیم وضوح تصویر را هم به این مورد اضافه کنیم، چرا که هدایت توجه و تمرکز مخاطب از طریق این ابزار تکنیکی خاص، لطفی ویژه دارد و هیچ‌کدام از دیگر تکنیک‌ها نمی‌توانند جایگزین آن باشند.

در مستند خارجی «آنچه داروین نمی‌دانست» که موضوع آن رهیافت‌های زیست‌شناسی مرتبط با نظریه تکامل انواع داروین است، سازنده استفاده مناسبی از این تدبیر بصری نموده و به قدری آن را تکرار کرده که به سبک کار فیلمساز در این مستند بخصوص تبدیل شده است. فرآیند این استفاده زیباشناسانه به این طریق است که ما ابتدا تصویری خارج از وضوح (فولو) می‌بینیم که قادر نیستیم جزئیات آن را از هم تشخیص بدهیم و صرفا حجمی از اشکال نامشخص و رنگ‌های محو شده در هم مشاهده می‌کنیم. آرام‌آرام تصویر واضح می‌شود و ما سوژه را شناسایی می‌کنیم و ارتباط آن را با گفتار متن تصویر درمی‌یابیم. این معرفی تدریجی سند نه فقط حواس ما را جمع می‌کند تا تصویر را از دست ندهیم، بلکه حالتی از تعلیق و معما و به دنبالش کشف و شگفتی را با خود دارد که به جذابیت اثر می‌افزاید و مخاطب را با فیلم همراه می‌کند. معادل خارجی تکنیک فولو ـ فوکوس در دنیای واقعی، دقت چشمی ما به سوژه‌هاست و این‌که سعی می‌کنیم تصویری را از حالت تاری یا حالتی که خارج از محدوده تمرکز بینایی است به حالت وضوح درآوریم و در مرکز توجه چشم قرار دهیم. ما فقط زمانی این کار را انجام می‌دهیم که کنجکاو شده‌ایم سوژه‌ای خاص را بهتر ببینیم و این دقیقا همان اصل اولیه و بنیادینی است که معنای زیباشناسانه تکنیک وضوح تصویر از آن سرچشمه می‌گیرد.