مشکلات پیش روی دانشگاه‌های پژوهش‌محور

دانشگاه‌ها در چنین ساختاری فقط وظیفه بنیانی توسعه فرهنگ علمی و تقویت طبقه نخبه را بر عهده ندارند و بر اساس یک نقشه راه ـ که توسط نخبگان درجه اول در هر موضوع تهیه شده است ـ پروژه‌های پژوهشی متعددی را پیشنهاد یا دریافت می‌کنند و نقشی مستقیم و به روز در سازندگی و توسعه کشور متبوعشان ‌دارند.

در این میان، چه بسا ایده‌های خلاقانه بسیاری که مشتریان پروپا قرصی در سایر کشورهای دنیا دارند ولی فقط به دلیل این‌که در راستای اهداف راهبردی در سطح کلان ملی و در سطح سازمان و تخصص مربوطه در کشور خود قرار نمی‌گیرند، مورد حمایت نخواهند بود. به این ترتیب و با سوق دادن امکانات و بودجه به سوی نیازهای اساسی و ملی کشور، توان پژوهشی و فناوری آن کشور در جهت اهداف مزبور جهت‌دهی می‌شوند. یک نکته کلیدی در این موضوع اهمیت فرآیند تحقیق و توسعه در بخش خصوصی و بخش صنعت دولتی در کشور ماست. معمولا به دلیل ضعیف بودن این بخش از نظر فهم و درک علمی، امکان جذب توان تحقیقاتی کشور در کاربرد و صنعت - و به طور کلی در جامعه ـ بسیار پایین است. اما این موضوع مساله‌ای کلیدی در توسعه دانشگاه پژوهش‌محور و کارآفرین در ایران است.

بر اساس آنچه در برنامه‌های توسعه هر کشور آمده است و بر مبنای آنچه که به عنوان عرف استاندارد علمی در دنیای علم شناخته می‌شود، می‌توان بر کیفیت دستاورد‌های پژوهشی نظارت داشت. آنچه امروزه در مورد الزام اعضای هیات علمی در انتشار مقاله در مجله‌های نمایه شده ـ مقالاتی که در فهرست موسسه خصوصی ISI مطرح هستند - وجود دارد، شاید تا حد زیادی نمایانگر نابسامانی در تعیین هدف پژوهش، عدم وجود نقشه راه برای پژوهش و عدم اعتماد - بعضا واقعی - به نحوه نظارت و کنترل کیفیت کارهای پژوهشی است.

برخی استادان، این استانداردخواهی و تلاش برای انتشار مقاله‌ها در مجلات نمایه‌شده بین‌المللی و همچنین اعلام سالانه آنها از سوی وزارت علوم و بعضی دانشگاه‌های کشور را به عنوان شرکت در مسابقه چاپ مقاله دانسته‌اند و معتقدند این موضوع به توهم توسعه علمی کشور دامن می‌زند؛ به خصوص این که مدیران و مردم اثری از این رشد را در زندگی روزمره نمی‌بینند. البته این موضوع را اگر از دریچه پنهان کردن مشکلات در پشت انتشار مقالات نمایه شده ببینیم، باید حق را به این گروه از استادان داد.

از سوی دیگر، گروهی دیگر از استادان معتقدند بعضی از اعضای هیات علمی که به دلیل مشغله زیاد - یا خدای ناکرده عدم توانایی!- امکان چنین کاری نمی‌یابند، با انتقاد از الزام به انتشار مقاله نمایه شده و روند موجود می‌خواهند این کار را به چالش بکشند و به اصطلاح بازی را به هم زنند تا امکان ارتقای خود را بدون انتشار مقاله امکان‌پذیر کنند.