جنگل، سرمایه‌ای ملی

متاسفانه با رونق گردشگری روز به روز شاهد واردشدن آسیب‌های بیشتر به طبیعت هستیم؛ رایج‌ترین شکل آن هم این است که افراد به دلیل عدم‌آموزش، اقدام به ریختن زباله در محیط‌های طبیعی می‌کنند که یکی از آنها جنگل است. پیش از هر چیز باید انواع زباله را بشناسیم تا بتوانیم در حفظ و نگهداری محیط طبیعی راحت‌تر عمل کنیم. به‌طور کلی زباله‌ها به 2 دسته زباله‌های‌تر و خشک تقسیم می‌شوند. زباله‌های تر زباله‌هایی هستند که به آسانی فاسد و تجزیه می‌شوند و از بین می‌روند؛ از این گروه می‌توان مواد‌غذایی، سبزی، میوه و پسماند‌های باغبانی و فضای سبز را نام برد. گروه دیگر زباله‌های خشک هستند. این گروه از زباله‌ها فاسدشدنی نیستند و با بازیافت آنها می‌توان مواد جدیدی تولید کرد. از این گروه می‌توان پلاستیک، شیشه، کاغذ، مقوا، فلزات آهنی و غیرآهنی و مواد یکبار مصرف را نام برد. زباله‌های تر برای محیط‌زیست خطر زیادی ندارند و می‌توانند تجزیه شده و به کود تبدیل شوند ولی نکته‌ای که باید در اینجا یادآور شد این است که همین زباله‌ها هم جنگل را از نظر ظاهری زشت و نازیبا می‌کنند؛ به همین دلیل پیشنهاد می‌شود زباله‌های‌تر(تجزیه‌پذیر) را در یک گودال نسبتا عمیق گذاشته و بر روی آن خاک بریزید.

اما بخش خشک زباله علاوه بر این‌که محیط جنگل را زشت می‌کند، سالیان سال در جنگل باقی می‌ماند و از بین نمی‌رود. برای مثال بطری‌های آب معدنی، شیشه، بسته‌بندی چیپس، پفک و... هیچ وقت از بین نخواهند رفت. برخلاف زباله‌های‌تر(مانند تفاله چای) که می‌توانند به کود تبدیل شوند، زباله‌های خشک(شیشه، کاغذ، مقوا و...) به شکل کود به چرخه طبیعت برنمی‌گردند. زباله‌های خشک را در هر کجا که باشیم چه در منزل، چه در مسافرت و طبیعت باید دسته‌بندی کنیم و برای بازیافت، آنها را به مسوولان مرتبط تحویل دهیم تا بتوانند با آنها مواد جدیدی تولید کنند. به همین منظور خانواده‌ها همیشه باید همراه خود به اندازه کافی کیسه‌های زباله داشته باشند تا بتوانند زباله‌های تولیدشده بویژه زباله‌های خشک را از جنگل یا هر مکان طبیعی دیگری که هستند، بیرون بیاورند. این زباله‌های خشک را می‌توان به غرفه‌های بازیافتی که در شهر و محله‌های مختلف وجود دارد تحویل بدهیم تا آنها را برای بازیافت به محل‌های مخصوص ببرند. یکی دیگر از کارهایی که برای ترویج فرهنگ جمع‌آوری زباله می‌توان انجام داد این است که تعدادی غرفه بازیافت در مکان‌هایی چون پارک‌های جنگلی، کوهستان‌های پرتردد و... ایجاد کرد و مردم در ازای تحویل زباله‌های خشک جوایزی هر چند کوچک دریافت کنند؛ به عنوان مثال با تحویل زباله‌های خشک یک جعبه دستمال کاغذی هدیه بگیرند. با این کار می‌توان مردم را نسبت به رها نکردن زباله در طبیعت تشویق کرد.

البته مهم‌تر از این مساله آموزش و فرهنگسازی در سطح گسترده‌تری است. این‌که عده‌ای کوهنورد و دوستدار طبیعت بیایند و مقدار زیادی زباله را جمع کنند کار پسندیده‌ای است ولی اگر این فرهنگ به وجود بیاید که هر کسی خودش را موظف کند زباله‌اش را در طبیعت نریزد، قطعا وقت و انرژی کمتری برای دفع صحیح زباله‌ها صرف خواهد شد و بازدهی بیشتری به همراه خواهد داشت. البته بهترین راه فرهنگسازی در رابطه با این مساله، آموزش از سنین پایین بویژه در سطح مدارس است.‌ وقتی از زمان کودکی آموزش بازیافت وجود داشته باشد، می‌توان به تاثیر این برنامه اطمینان بیشتری داشت. آموزش‌های آشنایی با بازیافت باید به‌گونه‌ای باشد که افراد برای حفظ محیط‌زیست و منابع طبیعی، حتی زباله‌های دیگران را هم جمع‌آوری کنند. والدین باید زمانی که فرزندانشان را به پارک‌های طبیعی و جنگل‌ها و نظایر آن می‌برند به آنها آموزش دهند که زباله را در محیط‌زیست رها نکنند.

بچه‌ها باید از دوران طفولیت یاد بگیرند انواع حشرات به ویژه پشه و مگس می‌توانند در زباله‌های‌تر تخمگذاری کنند و انباشتن زباله‌های تر، پناهگاه خوبی را برای تولید این حشرات به‌وجود می‌آورد. زمانی که افراد زباله تر را در جنگل رها می‌کنند، در حقیقت باعث تجمع پشه و مگس در آن منطقه می‌شوند و همین مساله باعث می‌شود گردشگران بعدی نتوانند از طبیعت آن‌گونه که باید لذت ببرند. مگس با نشستن روی غذای گردشگران می‌تواند باعث انتقال بسیاری از باکتری‌ها و انگل‌ها به انسان شود. تراخم، اسهال، مسمومیت‌های غذایی، بیماری‌های قارچی و... توسط مگس به وجود می‌آید و منتشر می‌شود. اگر در مناطقی از جنگل که زباله ریخته می‌شود، جانداران ولگرد مثل سگ، موش و یا گربه وجود داشته باشند، می‌توانند با تجمع در آن منطقه عامل انتقال بسیاری از بیماری‌ها شوند. موش‌هایی که با این زباله‌ها در تماس هستند می‌توانند عامل برخی بیماری‌ها مثل طاعون، تب، تیفوس و... باشند.

نکته مهم دیگر این که شیرابه زباله‌های تر پرحجم که در جنگل رها می‌شود، می‌تواند در خاک نفوذ کرده و آب‌های زیرزمینی را آلوده کند. اگر در نزدیکی جنگل رودخانه‌ای وجود داشته باشد و افراد در کنار رودخانه زباله‌های خود را رها کنند، این کار باعث آلودگی آب هم خواهد شد و امکان انتقال بیماری‌هایی چون وبا، حصبه و انواع عفونت‌های گوارشی وجود خواهد داشت.

برخی افراد برای این‌که از آلودگی جنگل جلوگیری کنند اقدام به آتش‌زدن زباله می‌کنند که این کار هم نادرست است؛ چرا که علاوه بر آلودگی هوا باعث تولید گازهای خطرناک می‌شود و همچنین احتمال آتش‌گرفتن درختان جنگل نیز وجود دارد. نریختن زباله در جنگل‌ها و محیط‌های طبیعی کار سخت و هزینه‌بری نیست و می‌تواند ضامن زیباماندن طبیعت و حفظ محیط‌زیست به شکل مستمر باشد.

لیلا کدخدازاده