براساس نحوه تعامل ارکان حکومت، نظامها در جهان به 2 گروه پارلمانی و ریاستی تقسیم میشوند
نگاهی به برخی نظامهای ریاستی و پارلمانی در دنیا
در کشورهای مختلف جهان بر اساس نوع نظامی که در آن کشور برقرار است تعاملات ارکان حکومت و بویژه قوای مقننه و مجریه متفاوت است که بر این اساس نظامها را به 2 گروه عمده پارلمانی و ریاستی تقسیم میکنند.
ایالات متحده آمریکا یکی از کشورهایی است که نظام ریاستی به شکل بارزی در آن اجرا میشود. نظام این کشور که بر اساس اصل تفکیک قوا شکل گرفته است،در بعد قانونگذاری شامل دو مجلس کنگره و سناست که نمایندگان هر یک از این دو مجلس با رای مستقیم مردم انتخاب میشوند و رئیس جمهور نیز که ریاست قوه مجریه را بر عهده دارد به همان شکل و از طریق رای مستقیم مردم انتخاب میشود.
رئیسجمهوری در این کشور در برگزیدن مشاوران و وزیرانش اختیارات تام دارد و نیازی به کسب رأی اعتماد از کنگره ندارد، کنگره نیز نمیتواند با رأی عدم اعتماد، هیأت دولت یا وزرا را برکنار کند.
فرانسه نیز یکی دیگر از کشورهایی است که نظام ریاستی دارند. در این کشور رئیسجمهور با رای مستقیم مردم انتخاب میشود و از اختیارات گستردهای برخوردار است به طوری که میتواند با مشورت نخستوزیر، مجلس ملی فرانسه را منحل کند. قوه مقننه کشور فرانسه از 2 مجلس ملی و سنا تشکیل شده است که یکی از آنها مجلس ملی است که نمایندگان آن در انتخابات عمومی و برای مدت ۵ سال انتخاب میشوند و دیگری مجلس سناست که نمایندگان آن برای مدت ۹ سال انتخاب میشوند.
اعضای مجلس سنا به صورت غیرمستقیم و توسط نمایندگان مجلس ملی، شورای عمومی ایالات و شورای شهرداریها انتخاب میشوند.
در کنار این قوا شورایی به نام شورای قانون اساسی متشکل از ۹ نفر وجود دارد که بر اجرای قانون اساسی نظارت دارد. این شورا بر اجرای انتخابات تا مرحله نهایی و اعلام نتیجه نیز نظارت کامل و استصوابی دارد. کشور افغانستان از دیگر کشورهایی است که در آنها نظام ریاستی اجرا میشود.
کشورهای دارای نظام پارلمانی
اما در بسیاری از کشورها نظام ریاستی اجرا نمیشود و پارلمان در آنها حرف اول و آخر را میزند که یکی از نمونههای شاخص آن، کشور انگلیس است. پارلمان انگلیس بالاترین نهاد قانونگذاری در این کشور است که نخست وزیر را نیز انتخاب می کند. بالاترین مقام در نظام سیاسی انگلیس که یک نظام مشروطه سلطنتی است، در حال حاضر ملکه الیزابت دوم است. البته این مقام تشریفاتی است و ملکه از فعالیت سیاسی و هرگونه دخالت یا تصمیمگیری در امور کشوری منع شدهاست. پارلمان انگلیس از 2 بخش مجلس عوام و مجلس اعیان تشکیل شدهاست که اعضای مجلس عوام هر ۵ سال یکبار از سوی مردم برگزیده میشوند، اما اعضای مجلس اعیان توسط مردم انتخاب نمیشوند.
در نظام سیاسی کشور انگلیس، رابطه تنگاتنگی میان قوه مجریه و قوه مقننه وجود دارد و اعضای دولت، کابینه و هیاتوزیران از میان نمایندگان مجلس انتخاب میشوند و نخستوزیر نیز خود، یکی از نمایندگان مجلس عوام و رهبر حزب اکثریت است. آلمان هم از دیگر کشورهایی است که به وسیله نظام پارلمانی اداره میشوند. در این کشور رئیسجمهور در رأس دولت قرار دارد، اما نقش وی یک نقش نمادین است و رئیس حکومت صدراعظم است. صدراعظم آلمان توسط پارلمان این کشور که به بوندستاگ معروف است انتخاب میشود. اعضای این مجلس برای دورههای 4ساله انتخاب میشوند و وظیفه تصویب قراردادهای بینالمللی و بودجه عمومی کشور را بر عهده دارند. صدراعظم آلمان هم با رأی این مجلس انتخاب میشود و نمایندگان مجلس بر کار حکومت نظارت میکنند.
در کشور هند نیز نخستوزیر بالاترین مقام اجرایی کشور است و رئیسجمهور مقامی تشریفاتی داردکه معمولا از میان چهرههای دارای محبوبیت گسترده در سراسر کشور انتخاب میشود.در این کشور حزبی که اکثریت آرا را در انتخابات به دست آورد، نخستوزیر را تعیین میکند و با احزاب ائتلافی هیات دولت را تشکیل میدهد.
قوه مقننه هند دربرگیرنده 2 مجلس با نامهای لوک سابا (مجلس عوام) و راجیاسابا (مجلس سنا) است. نخستوزیر از سوی حزب حاکم در مجلس لوک سابا معرفی میشود.
کشورهای عراق، ترکیه، اسپانیا ، ایتالیا و ژاپن از دیگر کشورهایی هستند که به شکل پارلمانی اداره میشوند.
