«نه» مردم ترکیه به سپر موشکی ناتو

الف: اهداف ترکیه: سیاست‌های دولتمردان ترکیه در قبال تحولات منطقه‌ای و جهانی را در 2 بخش می‌توان تقسیم‌بندی کرد. نخست، سیاست‌هایی که در دوره اول و دوم حاکمیت حزب عدالت و توسعه به نخست‌وزیری اردوغان اتخاذ گردید. محور این سیاست‌ها تنش با همسایگان تا حد صفر و حضور فعال در معادلات جهانی براساس میانجیگری برای حل چالش‌های بین‌المللی بود. در این چارچوب ترکیه در کنار رویکرد به شرق به میانجیگری برای حل اختلافات کشورها یا مسائل مهم جهانی پرداخت که نتیجه آن نیز ارتقای جایگاه منطقه‌ای و جهانی آنکارا بود.

مرحله دوم سیاست‌های دولتمردان ترکیه را می‌توان از زمان آغاز دور سوم حاکمیت عدالت و توسعه یعنی از خرداد 1390 به این طرف مشاهده کرد؛ سیاستی که در آن اصولی چون تنش با همسایگان در حد صفر و میانجیگری برای صلح به اصل همگرایی با غرب تغییر کرد و عملا ترکیه در چارچوب موازنه غرب و آمریکا قرار گرفت. هرچند در قبال مساله فلسطین، ترکیه به سیاست گذشته خود در تهدید کردن صهیونیست‌ها ادامه داد، اما در قبال سایر تحولات مواضع آنکارا متغیر شد. ورود به عرصه تقابل با سوریه و ایجاد شرایط منفی در این کشور، ‌انجام عملیات نظامی در خاک عراق، تشدید مناقشه با قبرس و یونان بویژه بر سر منافع انرژی مدیترانه، همکاری با غرب در جنگ لیبی و ادامه اشغال افغانستان و... نشانگر دگرگونی در سیاست‌های ترکیه است.

در نهایت پذیرش طرح سپر موشکی ناتو این سیاست را تکمیل کرد بویژه آنکه این طرح تهدیدی برای امنیت منطقه قلمداد می‌شود. بسیاری بر این عقیده‌اند که ترکیه با این اقدام تلاش کرده تا اهدافی چند را اجرایی کند:

1 ـ موفقیت خود را در معادلات جهانی به عنوان کشوری مهم و تاثیرگذار ارتقا دهد تا در سایه آن سیاست احیای امپراتوری عثمانی را که در عرصه سیاست خارجی و منطقه‌ای پیگیری می‌کند محقق سازد.

2 ـ قدرت چانه زنی آنکارا در برابر اتحادیه اروپا برای پذیرش این کشور تقویت شده و اروپا به دلیل مصالح امنیتی و تحت فشار ناتو در برابر خواسته‌های ترکیه از سیاست‌های تند گذشته عقب‌نشینی کند.

3 ـ با ارتقای جایگاه خود موفقیت بیشتری در ناتو کسب کرده تا بتواند به یکی از قدرت‌های نظامی جهان مبدل شود.

4 ـ از طرح سپر موشکی برای باج گیری از غرب در قبال تحولاتی مانند مساله قبرس، اختلاف با ارمنستان، مقابله با پ.ک.ک، حمایت از دولتمردان حاکم در برابر ارتش، جریان‌های سکولار و مخالف و... برخوردار شود.

5 ـ با برتری در حوزه نظامی و موشکی بتواند نفوذ خود در آسیای مرکزی و قفقاز به عنوان کشور تامین‌کننده امنیت این کشورها در برابر روسیه را ارتقا ‌دهد.

6 ـ با اجرای طرح سپر موشکی قدرت چانه‌زنی خود در برابر همسایگان را ارتقا‌ داده و موقعیت خود را در منطقه تثبیت نماید.

ب: نگاه مردم ترکیه: در برابر نگاه دولتمردان، مردم ترکیه با نگاهی متفاوت به طرح سپر موشکی نگریسته و خواستار عدم اجرای آن هستند. در این چارچوب برخی از احزاب نیز مخالفت خود را با طرح اعلام داشته و در کنار مردم در برابر دولت قرار گرفته‌اند. دلیل این اعتراض در چند محور قابل توجه است.

اولا: مردم ترکیه با توجه به گذشته غرب در کشورشان تاکید دارند که این طرح در نهایت برای نابودسازی استقلال کشورشان خواهد بود. آنها بر این عقیده‌اند که ورود غرب به کشورشان به نوعی سلطه پنهان نظامی بر ترکیه است که مانند ژاپن و کره جنوبی و حتی انگلیس، آلمان، ایتالیا و... که میزبان نیروهای آمریکایی هستند آنها را از امنیت و ثبات درونی دور ساخته و عملا آنها را به مستعمره‌های پنهان برای غرب مبدل می‌سازد. هرچند غرب در ظاهر به ارتقای جایگاه ترکیه پرداخته، اما در اصل ترکیه را به بازیچه‌ای مبدل می‌سازد که پذیرنده طرح نظامی غرب است، مردم ترکیه این طرح را برابر با آغاز چالش‌های داخلی و اختلاف و چند دستگی می‌دانند؛ بویژه آنکه غرب حاضر به واگذاری مدیریت این طرح به ترک‌ها نبوده و تلاش خواهد کرد تا با ایجاد بحران و چالش‌هایی در نهایت امور را در دست گرفته، در حالی که برای رسیدن به این سیاست ایجاد کشوری ضعیف را اجرا می‌کند.

ثانیا: مردم ترکیه که همگرایی منطقه‌ای را اساس خواسته‌های خود می‌دانند اجرای طرح سپر موشکی را برابر با دگرگونی‌ در اصل کاهش تنش با همسایگان دانسته که دستاوردی جز چالش‌های منطقه‌ای برای آنها نخواهد داشت. آنها تاکید دارند که طرح مذکور موجب ایجاد تنش در روابط همسایگان می‌شود، چنان که مواضع ترکیه در قبال سوریه این امر را موجب شده است. مردم ترکیه تاکید دارند طرح مذکور توطئه‌ای از سوی غرب برای به چالش کشاندن موقعیت منطقه‌ای ترکیه و بی‌ثباتی در جمع همسایگان است تا در لوای آن بتوانند اهداف سلطه‌طلبانه خود را اجرایی کنند. در این میان اهداف و منافع منطقه‌ای ترکیه نیز قربانی زیاده‌طلبی‌های غرب خواهد شد.

ثالثا: مردم ترکیه دوری از غرب را از دلایل ارتقای جایگاه جهانی خود می‌دانند. در عصر حاضر متحدان و نزدیکان آمریکا و اروپا با مخالفت افکار عمومی مواجه شده چرا که کشورهای مذکور چهره مثبتی در میان افکار عمومی ندارند و جهانیان آنها را جنایتکارانی می‌دانند که تهدیدکننده امنیت بین‌الملل هستند. در همین حال کشورهای غربی توان حضور فعال در معادلات جهانی را از دست داده و عملا در مسیر زوال و انزوای جهانی قرار گرفته‌اند. مردم ترکیه بر این عقیده‌اند که در شرایط کنونی رویکرد به غرب دستاوردی به همراه ندارد، بلکه در مقطع کنونی دوری و تقابل با غرب می‌تواند ارتقای بخش جایگاه جهانی آنان باشد.

رابعا: نکته مهم برای ترک‌ها آن است که آنان تاکید دارند طرح مذکور نه برای امنیت ترکیه و منطقه بلکه برای تامین منافع رژیم صهیونیستی است. غرب با ابزارها و سیاست‌های مختلف به دنبال ایجاد حصار امنیتی برای رژیم صهیونیستی است و طرح سپر موشکی ناتو در غرب بخشی از آن تلقی می‌شود. مردم ترکیه اجرای طرح مذکور را خیانت به فلسطین و آرمان‌های خود در حمایت از آن و نیز تزلزل موقعیت خود در جهان اسلام می‌دانند. آنها تاکید دارند اگر دولتمردانشان واقعا در تقابل با رژیم صهیونیستی هستند باید از اجرای طرح مذکور نیز خودداری کنند، چراکه سپر موشکی بیش از هر چیز برای امنیت این رژیم است. آنها خواستار آن هستند تا دولتمردانشان در چارچوب خواست ملت برای مقابله با رژیم صهیونیستی پیش رود که حمایت از فلسطین و دوری از ایجاد فضای امنیتی برای رژیم اشغالگر قدس است.